Кіріспе

Ресейдің Хабаровск өлкесіндегі қала

XVII ғасырдағы орыс зерттеулері

17 ғасырдың ортасында Амур өңірі Ресей казактарының аймақты кеңейтуге және жергілікті халықтан салық жинауға тырысқандарынан, сондай-ақ өңірді өздері үшін бағындыруға ниеттенген маньчжу Цинь династиясымен араздасу ошағына айналды.

Хабаровтың Аханск қаласы

1650 жылдары орыс зерттеушілері мен шабуыл жасаушылары Амур өзенінде бірнеше шамалы бекінілген лагерьлер (острогтар) құрды. Олардың көпшілігі бірнеше ай ғана пайдаланылып, кейіннен қиратылды. Көбінесе, қазіргі Хабаровск аймағындағы алғашқы мұндай лагерь – Ерофей Хабаровтың казактары 1651 жылдың қыркүйегінде жоғарғы Амурдан келгеннен кейін салған Ачанск (Ачанск) немесе Ачанский городок деп аталатын қамалды қысқы лагерь болды деп саналады. Бекініс сол жерде тұратын тайпаның атымен аталып, Хабаровтың адамдары оларды "ахан" деп атаған. 8 қазан күні Ахан және Дучер тайпаларының біріккен күштері (казактардың қатал алым-салық саясатынан олардың жек көруіне мол себеп болған) бекініске сәтсіз шабуыл жасады, ал көптеген орыстар балық аулауда болған еді. Ричард Маак, бұл аймақты зерттеген алғашқы орыс ғалымдарының бірі, 1859 жылы Ачанскті Амурдың оңтүстік (қытай) жағалауында, Хабаровскіден жоғары орналасқан Кирма мүйісіндегі қираған орындармен теңестірді, содан бері қазіргі Хабаровскінің өзен бойымен жоғары және төмен орналасқан бірнеше жер ұсынылды. 1709 жылы Уссури және Амур өзендерімен саяхат жасаған француз иезуиттері аймақтың алғашқы дәл картасын жасады. Олардың мәліметінше, жергілікті нанай халқы Уссури және Амур өзендерінде Дондон өзенінің сағасына дейін (яғни болашақ Хабаровск орналасқан аймаққа дейін) өмір сүрген. Олар қытайларға Юпи-Дази ("Балық терісі татары") деген атпен белгілі болған.

Хабаровкадан Хабаровскке дейін

1858 жылы Агун шарттары бойынша бұл аймақ Ресейге өткізілді. Ресейліктер Ерофей Хабаровтың құрметіне Хабаровск (Хаба́ровка) әскери бекінісін салды. Бұл бекініс кейіннен аймақтың маңызды өнеркәсіптік орталығына айналды. 1880 жылы қала мәртебесі берілді. 1893 жылы қаланың аты қазіргі Хабаровск деп өзгертілді. 1894 жылы Хабаровскіде Ресей Географиялық қоғамының бөлімшесі ашылып, қалаға кітапханалар, театрлар мен мұражайлар салынуына бастама берді. Содан бері Хабаровскінің мәдени өмірі гүлденуде. Аймақтық этнография және табиғат тарихы мұражайларында, сондай-ақ 13 мың жылдан астам бұрынғы тасқа салынған суреттерді көруге болатын Сикачи Алян Нанай ауылы сияқты жерлерде жергілікті халықтың тарихы жақсы сақталған. Хабаровск өнер мұражайында ескі орыс иконаларының сирек коллекциясы бар.

Кеңес дәуірі

Жапонияның Екінші дүниежүзілік соғыста жеңіліс тауып, құлағаннан кейін Хабаровск қаласында Хабаровск соғыс қылмыстарына қатысты сот өтті. Аталған сотта Жапонияның Квантун армиясының және 731-ші бөлімшесінің он екі бұрынғы әскери қызметкері Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде биологиялық қару жасау және пайдалану фактілері бойынша сотталды. 1945 жылдың қыркүйек айында Жапония құлағанда АҚШ пен Сталин арасында КСРО аумағында екі АҚШ әскери-теңіз базасын (Флоттық ауа-райы орталықтарын) құру туралы келісімге қол жеткізілді. АҚШ Камчатка түбегінде, Петропавловск-Камчатский қаласынан 16 шақырым қашықтықта TAMA кодолық атымен бірін, ал екінші базаны Хабаровсктен 32 шақырымда советтік тараптан берілген ғимараттарда, MOKO кодолық атымен орналастырды. Американдық тараптың бұл екі базаны пайдалану мерзімі ұзақ болмады. 1956 жылдың 5 қарашасында қалалық трамвайдың бірінші кезеңі іске қосылды. Хабаровск телестудиясы 1960 жылы хабар таратуды бастады. 1967 жылдың 1 қыркүйегінде Хабаровск дене шынықтыру институты, қазіргі Қиыр Шығыс мемлекеттік дене шынықтыру академиясы ашылды. 1971 жылдың 14 қаңтарында Хабаровск қаласы Октябрь революциясы орденімен марапатталды. 1975 жылы қалалық троллейбустың бірінші кезеңі ашылды. 1976 жылы қалада «Советская Россия» газетінің жүлдесі үшін халықаралық хоккей турнирі өтті. 1981 жылы қалада Бандиден әлем чемпионаты өткізілді.

Ту

Хабаровск туының оң жағында (қызыл бөлігінде) аю, сол жағында (көк бөлігінде) Сібір жолбарысы бейнеленген. Олар сары түсті қалқанды ұстап тұр, онда көк түсті кері бұрыш және қызыл балық бейнеленген. Бұл ту Хабаровск қаласының елтаңбасын көрсетеді. Ту 2007 жылдың 30 қазанында бекітілген, ал енінің ұзындығына қатынасы 2:3.

Әкімшілік және муниципалдық мәртебе

Хабаровск – өлке әкімшілік орталығы, бірақ оның құрамына кірмейді. Әкімшілік бөлініс ретінде ол Хабаровск қаласы ретінде жеке құрылған, бұл өлкелік маңызы бар қала және аудандармен тең статусқа ие әкімшілік бірлік.

Экономика және инфрақұрылым

Бастапқы өнеркәсіптерге темір өңдеу, болат прокаты, Хабаровск кеме жасау кешені, Далдизель, машина жасау, мұнай өңдеу, ұн тарту, фармацевтикалық өнеркәсіп, ет өңдеу және түрлі ауыр және жеңіл машиналардың өндірісі кіреді. 2024 жылдың сәуір айында радиациялық ағып кету салдарынан қалада төтенше жағдай жарияланды. Радиацияның көзі "алынып, қорғау контейнеріне салынды" және радиоактивті қалдықтарды сақтау орталығына жеткізілді.

Туризм

Хабаровск қаласының маңызды көшесі – кең Амурский бульвары, онда көптеген дүкендер мен жергілікті базар орналасқан. Қаланың бес ауданы Амур өзенінің бойымен созылып жатыр. Осыған ұқсас Усуриский бульвары екі басты көше – Муравьев-Амурский және Ленин көшелерінің арасында орналасқан және қаланың жасанды көлдеріне (Городские Пруди) дейін, Platinum Arena спорт кешенімен бірге жалғасады. Көлдер әсем жарық шоулары бар фонтандарымен әйгілі. Қалада Қиыр Шығыс әскери округінің әскери тарих мұражайы бар, ол Ресейдің Қиыр Шығысындағы жалғыз осындай мұражай. Жақында қаланың орталық бөлігінде тарихи стильде қайта жаңарту жұмыстары жүргізілді. Ленин алаңынан Муравьев-Амурский көшесі арқылы Амурдағы Утийге дейін жаяу серуендеуге болады, онда келушілер дәстүрлі орыс тағамдарын ұсынатын мейрамханалар мен сувенирлер сататын дүкендерді таба алады. Бұл аймақта көптеген түнгі клубтар мен пабтар бар. Қыс айларында қаланың алаңдары мен саябақтарында мұз мүсіндері қойылады. Суретшілер Қытайдың Харбин қаласынан шақырылады. Владивостоктан айырмашылығы, қала ешқашан шетелдіктерге жабылмаған, және Қиыр Шығыс әскери округінің штаб-пәтері болғанына қарамастан, өзінің тарихи халықаралық сипатын сақтап қалды. Бұрын Кеңес Одағының Алыс Шығыс астанасы (1926 жылдан 1938 жылға дейін) болған Хабаровск, Кеңес Одағы құлағаннан бері Азияның ықпалы күшейді. Жыл сайын Хабаровскке және одан өтетін қытай азаматтарының саны миллионнан асып түседі, сондай-ақ жапон және корей компанияларының шетелдік инвестициялары да соңғы жылдары артты. Қалада көп қабатты сауда орталығы мен онға жуық қонақүй бар. Хабаровск өлкесінің мәдениет министрі Александр Федосовтың пікірінше, 2015 жылғы Бандиден әлем чемпионатынан кейін қала туристер үшін одан да тартымды болды. Хабаровск – Қытай шекарасына жақын орналасқан, Транссибір теміржолындағы Ресейдің еврей автономиялық облысының әкімшілік орталығы Биробиджанға ең жақын ірі қала. Еврей автономиялық облысы – Ресейдің Қиыр Шығысындағы Ресей Федерациясының құрамына кіретін субъектісі. Ол Ресейдің Хабаровск өлкесі және Амур облысымен, сондай-ақ Қытайдың Хэйлунцзян провинциясымен шектеседі. Оның әкімшілік орталығы – Биробиджан қаласы, және бұл әлемдегі жалғыз аймақ, онда идиш тілі мемлекеттік тіл мәртебесіне ие. Хабаровск Биробиджанға ең жақын ірі әуежай болып табылады, ол Хабаровск Новый әуежайы (KHV / UHHH) деп аталады және Биробиджан қаласының орталығынан 198 км қашықтықта орналасқан.

Спорт

Амур Хабаровск – халықаралық Континентальдық хоккей лигасының кәсіби хоккей клубы, өз ойындарын «Платина Арена» мұз сарайында өткізеді. 2013 жылы «Адмирал Владивосток» клубы КХЛ-ге қосылғанға дейін, ол лигадағы еуропалық командалардан ең алыс орналасқан команда болатын. FC SKA Хабаровск – Ресей футбол федерациясының екінші лигасы – Ресей бірінші лигасында ойнайтын кәсіби футбол клубы. SKA Neftyanik – кәсіби банди клубы, Ресей банди суперлигасының жоғары дивизионында өзінің «Арена Ерофей» жабық аренасында ойнайды. Бұл клуб жоғары дивизиондағы ең шығыс және ең оңтүстік командасы болып табылады. 2016–2017 маусымында клуб тұңғыш рет Ресей чемпионы атанды. 2019 жылға дейін команда үш жыл қатарынан чемпиондық атағын жеңіп алды.

Халықаралық іс-шаралар

1981 жылы бұл қалада бандиден әлем чемпионаты өтті. Сондай-ақ, 2015 жылы бандиден әлем чемпионаты өтті, оған премьер-министр Дмитрий Медведев келді. 21 команда қатысуы күтілді, бұл 2014 жылғы турнирдегі рекордтық 17 (қазір 18) командадан 4-ке артық болар еді. Ақырында, Қытай жалғыз жаңа команда болды, ал Канада мен Украина саяси себептермен қатысудан бас тартты. Хабаровск 2018 жылғы турнирді де ұйымдастырды, бірақ бұл жолы B дивизионы емес, ол Қытайдың Харбин қаласында өтті. Туризм жөніндегі федералды агенттік бұл шараны жылдың ең үздік 200 шарасының бірі деп атады.

Марапаттар

Хабаровск 2006, 2008 және 2009 жылдары «Ресейдің ең дамыған және жайлы қаласы» номинациясының әртүрлі түрлерінде бірінші орынды жеңіп алды. 2010 жылы Хабаровск Forbes журналының Ресейде жеке кәсіпкерлік үшін ең қолайлы қалалар тізімінде екінші орынға ие болды, ал бірінші орын Краснодарға бұйырды.