Кіріспе
Англияда туған жазушы және белсенді (16821759) Бенджамин Лей (26 қаңтар 1682 8 ақпан 1759) - ағылшын жазушысы, фермер және белсенді. Копфордта, Эссекс штатында квакер отбасында дүниеге келген ол Лондонға қашып барып, теңізші болып жұмыс істеместен бұрын қолғап жасаушы болып үйренді. 1718 жылы Лей британдық колония Барбадосқа көшіп барды, ол құл еңбегіне тәуелді плантациялық экономикада жұмыс істеді. Саудагер ретінде жұмыс істеген кезде Барбадостағы құлдарға қатыгездікпен қараудан болған шоқ Лейді өмір бойы құлдықтан құтылу қағидаларын дамытуға итермеледі, оларды оның гуманитарлық идеалдары мен квакерлік нанымдары күшейтті. Кейіннен Лей Британдық Солтүстік Америкадағы Пенсильвания провинциясына көшіп барды, Филадельфияда тұрды, содан кейін әйелі Сара Смит Леймен Абингтонға қоныстанды, ол да квакер және оның гуманитарлық және аболиционисттік сенімдерін бөлісті. Жеміс, зығыр және жүн өндіретін шағын ферманы басқарып, ол құл еңбегімен жасалған кез-келген өнімді тұтынудан бас тартты және Сара 1735 жылы қайтыс болғаннан кейін де жалғасқан салауатты, вегетариандық өмір салтын ұстанды. Лейдің бойы шамамен төрт фут болатын, ол өзін "кішкентай Бенжамин" деп атаған. Лей сонымен қатар құлдықты жою және жануарлардың құқықтарын қорғау туралы бірнеше кітаптар мен кітаптар жазған. Оның 1737 жылы шыққан "Барлық құл ұстағандар кінәсіздерді құлдықта ұстайды: жолдан тайғандар" атты кітабы Он үш колонияда басылған алғашқы аболиционисттік еңбектердің бірі болды. Лей американдық квакерлермен жауыз қарым-қатынас жасады, олардың көбі құл иелері болды. Ол квакерлердің құлдыққа қатысқанына наразылық білдіру үшін квакерлердің жиналыстарын жиі бұзатын. Лей 1759 жылдың басында қайтыс болды, оның құлдыққа қарсы көзқарастары америкалық құлдықты жоюшыларды шыңдады.
Benjamin Lay (January 26, 1682 – February 8, 1759) was an English born writer, farmer and activist. Born in Copford, Essex into a Quaker family, he initially underwent an apprenticeship as a glovemaker before running away to London and finding work as a sailor. In 1718, Lay moved to the British colony of Barbados, which operated on a plantation economy dependent on slave labour. While working as a merchant, his shock at the brutal treatment of slaves in Barbados led Lay to develop lifelong abolitionist principles, which were reinforced by his humanitarian ideals and Quaker beliefs. Lay subsequently moved to the Province of Pennsylvania in British North America, living in Philadelphia before settling in Abington with his wife Sarah Smith Lay, who was also a Quaker and shared his humanitarian and abolitionist beliefs. Operating a small farm which produced fruit, flax and wool, he refused to consume any product made from slave labour and lived a frugal, vegetarian lifestyle, which continued after Sarah died in 1735. A hunchback with a protruding chest, Lay was roughly four feet tall, and referred to himself as "Little Benjamin". Lay was also a prolific writer, writing several pamphlets and books which advocated for the abolition of slavery and animal rights. His 1737 book All Slave Keepers That Keep the Innocent in Bondage: Apostates was one of the first abolitionist works published in the Thirteen Colonies. Lay developed a hostile relationship with American Quakers, many of whom owned slaves. He would frequently disrupt Quaker meetings with flamboyant demonstrations to protest against their involvement in slavery. Lay died in early 1759, and his anti slavery views would go on to inspire succesive American abolitionists.
Ерте өмір
Бенджамин Лей 1682 жылы Англияның Колчестер қаласына жақын Копфорд қаласында квакерлік ата-анасының отбасында дүниеге келген. Фермалық жұмысшы, қойшы, кейін қолғап жасаушы болып жұмыс істеген Лей Лондонға қашып кетіп, 21 жасында теңізші болды. Кейін Англияға оралып, 1718 жылы Сара Смитпен үйленді. 1718 жылы Лей Барбадосқа саудагер ретінде көшіп келді. Көп ұзамай оның квакерлік радикализммен қоректенген abolitionist қағидалары оны құлдықтан және адам саудасынан пайда тапқан тұрғындар арасында танымал емес етті. 1731 жылы Лей Пенсильвания провинциясына көшіп барып, алдымен Филадельфияда (қазіргі Олни маңындағы) және кейіннен Абингтонда қоныстанды. Абингтонда ол құлдыққа қарсы квакерлер әлі ұйымдастырылмаған кезде құлдыққа қарсы алғашқы және ең құлшынысты қарсыластардың бірі болды. Лейдің бойы бір метрден асатын, ол өзін "кішкентай Бенжамин" деп атайтын. Ол кеудесі шығыңқы, қол-аяғы аяғына тең келген дөңсеген адам еді. Ол тек жеміс-жидек, көкөніс, бал ғана жейтін, тек сүт пен су ғана ішкен. Ол адамдарды жануарлардан жоғары санамады. Ол құлдар өндірісіне қарсылық білдіру үшін өз киімдерін жасады. Ол малдың өліміне байланысты немесе құл еңбекпен қамтамасыз етілген ештеңеден киім кимейтін, жемейтін. Лей өзінің трактаттарында төмендеп кеткен, екі жүзді, қатыгез, тіпті жын-перілерге тән қоғам деп сипаттаған нәрсеге қатысудан бас тартып, сүйікті әйелі қайтыс болғаннан кейін өзін-өзі толықтай қамтамасыз ету өмір салтына бел буды. Пенсильванияның ауыл жерінде, сырт есігі жабық үңгірде тұратын Лей ешкі ұстады, жеміс ағаштарын өсірді және өзі өсірген зығырдан киім тігіп алды. Үңгірдің ішінде ол өзінің кітапханасын: теология, биография, тарих және поэзиядан тұратын екі жүз кітапты сақтады. Ол 200-ден астам памфлеттер жариялады, олардың көпшілігі сол кездегі түрлі әлеуметтік институттарға, әсіресе құлдыққа, өлім жазасына, түрме жүйесіне, Пенсильвания квакерлерінің ақшалы элитасына және т.б. қарсы қызу полемика болды.
Аболиционизм
Ол құлдықты жоюды алғаш рет Барбадоста құлдың өзін-өзі өлтіргенін көргенде қолдана бастады. Оның құлдыққа деген жауыздық сезімі оның квакерлік нанымдарымен де байланысты. Лей бұл практикаға қарсы бірнеше рет көрнекті демонстрациялар өткізді. Бірде ол қыста квакерлердің жиналысының алдында шапансыз, кем дегенде бір аяғы жалаңаш қардың астында тұрды. Бір жолаушы оның денсаулығына алаңдайтынын білдіріп, құлдардың қыста сыртта жұмыс істеуге мәжбүр етілгенін айтты. Басқа бір жолы ол құл иелерінің баласын уақытша ұрлап, оларға африкалықтардың туыстары теңізге сатылып кеткенде қалай сезінетінін көрсетті. Ол 1738 жылы Бёрлингтон қаласында (Нью-Джерси штаты) болған квакерлердің жыл сайынғы кездесуінде солдат киімін киіп, құлдыққа қарсы сөз сөйледі. Ол Киелі кітаптан барлық адамдар Құдайдың алдында тең болуы керек деп келтіріп, қан қызыл көкжиек шырынынан тұратын көкжелтелі кілегейі бар Киелі кітапқа семсерді тығып, оны жақын жердегілерге шашыратып жіберді.
Бенджамин Франклинмен достық
Бенджамин Франклин Лейдің "Барлық құл ұстағандар, олар кінәсіздерді құлдықта ұстайды, жолдан тайғандар" атты құлдыққа қарсы айтыс кітабын басып шығарды және оны екі шиллингке, он екі данасы жиырма шиллингке сатып жіберді. Ол Лейдің соңғы жылдары, Лей оқшау тұрғаннан кейін, үнемі келіп тұратын. Франклиннің Джозеф есімді құлы болды, ал 1750 жылы тағы екі құлы болды, Питер мен Джемима. Лей оның ақталуын талап етті: "Не құқығымен?" 1757 жылдың сәуірінде Франклин өзінің өліміне байланысты Питер мен Джемимаға еркіндік беретінін уәде еткен жаңа өсиетін жасады. 2018 жылдың 21 сәуірінде Абингтон достары кездесуі Бенджамин мен Сара Лейдің қабірінде қабір тақтасын ашты. Төрт квакерлік кездесу Лейді оның қолайсыз науқаны үшін танымады. 2018 жылы Оңтүстік Шығыс Англия аймақтық кездесуі, Ұлыбританияның жылдық кездесуінің бөлігі, оны "тазаламау" үшін төртінің соңғысы болды. Басқалары АҚШ-тағы Абингтон айлық кездесуі және Филадельфия жылдық кездесуі және Ұлыбританиядағы Солтүстік Лондон аймақтық кездесуі болды. Лондондағы "Френдс Хаус" қонақ бөлмесі Бенджамин Лейдің есімімен аталған. "Қорқытсыз Бенджамин Лей: Бірінші революциялық аболиционист болған квакерлік жәндік" - Маркус Редикердің Лей туралы жазған және Версо кітаптары 2017 жылдың 1 қыркүйегінде шығарған кітабы.