Кіріспе

Шерман Миллер Бут (25 қыркүйек 1812 - 10 тамыз 1904) - Висконсин штатының азаттық партиясын, еркін жер партиясын және республикалық партияны құруда маңызды рөл атқарған азаттықшы, редактор және саясаткер. Ол қашқан құл туралы заңға қарсы әрекет жасап, құлды түрмеден қашуға көмектескеннен кейін бүкіл елге танылды.

Ерте өмір және білім

Нью-Йорк штатының Давенпорт қаласында дүниеге келген ол Нью-Йорктың батыс бөлігінде түрлі діни және реформа қозғалыстарымен танымал аймақта өсті. Оның әкесі құлдыққа қарсы болды. Ол жақын маңдағы Джефферсон академиясына бірнеше жыл бойы сабақ берді, кейіннен сабақ берді. 1837 жылы ол Нью-Йорктегі "Темпераенс қоғамының" көшпелі баяндамашысы және ұйымдастырушысы болды. Ол сөзге шешен әрі сенімді оратор ретінде танымал болды. 1838 жылы ол Йель университетінде оқып, ерекше студент екенін дәлелдеді. Ол бірнеше рет қаржылай көмек көрсетуден бас тартты, керісінше, өз білімін жалғастыру арқылы өзін қамтамасыз етуді таңдады. 1839 жылы ол басқа Йель студенттерімен бірге "Амистад" құл кемесін басып алған тұтқынға алынған африкалықтарға ағылшын тілін үйрету үшін жалданады. Ол африкалықтарды АҚШ Жоғарғы Соты босатып алғаннан кейін де үйретуді жалғастырды. Бұл іске араласуы оны кеңінен жою қозғалысына қосылуға итермеледі.

Той ұйымдастырушы және редактор

Колледжде оқып жүрген кезінде, 1840 жылы Бут американдық және шетелдік құлдыққа қарсы қоғамнан туған азаттық партиясын ұйымдастыруға көмектесті. Ол құлдықтан босату күресін шіркеулерден штаттық палаталарға дейін кеңейтуге тырысты және Коннектикут штатының партияның басты ұйымдастырушысы болды. 1841 жылы Йель университетінің "Фи Бета Каппа" аспирантурасын бітіргеннен кейін, ол Мериденге (Коннектикут штаты) көшіп барып, "Кристиан Фримен" атты аболиционистік газеттің құрамына қосылды, оның редакторы болды. Висконсин штаты 1848 жылы штаттық болып қалыптасуына бірнеше күн қалғанда, Бут және оның редакторы Икабод Коддинг Висконсинге келіп, тағы бір құлдыраушы газетті - "Американ Фримен" газетін құрды. Бут тез арада оның жалғыз иесі болды, оны Уокешадан Милуокиге көшіріп, оны Висконсин Фримен деп атады. Сол жылы Нью-Йорк штатының Буффало қаласында өткен "Еркіндік" партиясының съезінің бас хатшысы ретінде ол жаңа "Еркін топырақ" партиясын қалыптастыруға және оның платформасын кеңейтуге көмектесті. Осылайша ол газетінің атын Висконсин еркін демократы деп өзгертті. 1850 жылы Бут қашқан құл туралы заңның қабылдануын айыптап, басқа Висконсин еріктілер тобымен бірге штаттық заң шығарушы органға қашқан құлдарға айып тағылғандарға хабеас корпус және сот жүргізу туралы бұйрық беру үшін қысым жасады. 1851 жылы ол Виг Леонард Дж. Фарвеллді губернаторлыққа үміткер болуға көндірді, нәтижесінде оның сайлануы және Демократиялық партияның штатты басқаруын тоқтатуы болды. 1854 жыл Конгрессте Канзас-Небраска заң жобасы пайда болуымен басталды, ол аумақтардағы құлдық мәселесін шешу үшін халықтық егемендікке мүмкіндік береді. Висконсиндің басқа газеттерінде айтылғандай, Бут заң жобасын айыптап, 30 қаңтарда Канзас-Небраска заң жобасына қарсылық білдіру үшін Мэдисондағы штаттық конгресс өткізуді ұсынды. 13 ақпанда Милвакиде өткен кездесуде Бут комиссияны басқарды, ол кейін бүкіл штатта өткен Небраскаға қарсы көптеген кездесулерде, соның ішінде 20 наурыздағы Рипондағы кездесуде қабылданған және қабылданған қаулыларды қабылдады.

Гловерлерді азат ету

1854 жылдың 10 наурызының түні Миссуридің құл құты Джошуа Гловерді Висконсин штатының Расин қаласындағы шатырдан оның бұрынғы қожайыны Беннами Гарланд пен федералды маршалдың басшылығымен бес адам ұстады. Гловерді ешқандай түсіндірмесіз артқа арбаға отырғызып, Милуокидегі түрмеге алып кетеді. Ұсталғандар туралы хабар тез тарады, ал келесі күні таңертең Бутқа жеделхатпен хабарланды. Бут бұл ордер федералды судьядан екенін біліп, жағдайды білу үшін түрмеге барды. Содан кейін ол "кұлдыққа немесе құл аулауға қарсы шыққан барлық еріктілерді" ат үстінде жинап, соттың алаңында сағат 14.00-де наразылық білдірді. Бют 5000-ға жуық адам алдында, оның ішінде Расиннен келгендер, заң бұзғанның қауіптілігін түсіндірді, бірақ бұған қарамастан, бұқаралық ашуын көрсетуге шақырды. Жау бас қосқаннан кейін жүзден астам Расин ер адамдары мен олардың шерифтері федералды маршалды қол сұғып, ұрып-соғу үшін тұтқындауға тырысты. Федералды судья бұқараның талап-тілектерін қабылдамады. Бірнеше рет бас тартқаннан кейін, тыныштанбайтын топ түрме есігін бұзып, Гловер аман-есен Уокешаға қашып кетті. Кейін ол Мичиган көлі арқылы Канадаға жол тартты. Бут құтқару жұмысына қатыспады, бірақ үш күннен кейін өзінің қағазында Қашқан құл туралы заң Висконсинде күшін жойғанын жариялады.

Заңдық күрес және партияны ұйымдастыру

Екі күннен кейін Бут қашқан құлды босатуға көмектескені үшін тұтқындалды. Бут бұқаралық акцияларды қоздырудағы рөлін жоққа шығармай, заңның конституцияға қайшы екенін мәлімдеді және ол қазылар алқасының соты құқығының жойылуын көрмей, "Висконсиндегі әрбір федералды офицердің асылып өлтірілуін көруді жөн көретінін" айтты. Осындай қоздырғышты сөз сөйлегеннен кейін АҚШ комиссары Винфилд Смит Буттың кепілдік ақысын 2000 долларға белгіледі, оны оның жақтастары дереу төледі, бұл Бутты құл заңына қарсы күресін жалғастыруға ғана емес, сонымен қатар бүкіл штатты құлшылыққа қарсы конвенцияға қолдау білдіретін редакцияға жіберді. Басқа газеттер де бұған келісті, ал 9 маусымда Бут 13 шілдеде Висконсин штатының Мэдисон қаласындағы Капитолий ғимаратында жаппай жиналыс өткізуді шақырды. Бут өзінің адвокаты Байрон Пэйн Висконсин Жоғарғы сотынан Habeas Corpus туралы арыз беру үшін федералды күзетке тапсырды. Соттың төрешісі Абрам Д. Смит Бутты босатқанда, 1850 жылғы қашқан құл туралы заң конституцияға қайшы екенін ғана емес, сонымен қатар "жаман және қатыгез заң" екенін мәлімдеді. Федералды соттар Мэдисонға сот алқасын шақырып, Бутты тұтқындауға бұйрық шығарды. Дегенмен, Бут құлдыққа қарсы конвенцияны ұйымдастыруда, офицерлерді тағайындауда және Висконсин Республика партиясының платформасын анықтауда көшбасшылық қызмет атқарды. Сондай-ақ, ол тұтқындалу қаупіне қарамастан бірнеше рет қоғамдық баяндама жасады. Жаңа партия қараша айында штаттық сайлауларда ерекше сәттілікпен өтті, ол конгрессменді ғана емес, сонымен қатар штаттық заң шығарушы органды да жеңіп алды, бұл өз кезегінде елдің алғашқы республикалық сенаторы Чарльз Дюркиді сайлады. 1854 жылдың 19 шілдесінде штаттық жоғарғы сот Бутты босату туралы шешімді ресми түрде растады, бірақ екі күннен кейін оны федералды офицерлер қайтадан тұтқындады. Бут тағы да мемлекеттік сотқа шағымдануға тырысты, бірақ олар бұл істі АҚШ-тың аудандық сотында қарағандықтан, бас тартты. 1855 жылдың қаңтар айында қамалғандар алқасы қашқан құл туралы заңның моральдық мәнін елемеуге шақырылды, Бутты кінәлі деп таныды және оған түрмеге қайтаруға бұйрық берілді. Алайда ол Висконсин штатының Жоғарғы сотына қайта-қайта шағымданды. 1855 жылы 3 ақпанда сот қайтадан қашқан құл туралы заңның конституцияға қайшы екенін анықтап, Бутты тағы да босатты. Үш айдан кейін АҚШ Жоғарғы Соты бұл істі қарауға келісті, бірақ штаттық соттың шешімін Вашингтонға беруден бас тартуы істі төрт жылға кейінге қалдырды. 1855 жылдың шілдесінде Гловердің бұрынғы иесі Бутқа қарсы құлын жоғалтып алу үшін федералды сотта азаматтық іс қозғады және Бутқа 1000 доллар айыппұл салынды.

Зорлаумен айыпталған

1860 жылы сәуірде Бутты адамгершілікке қатысты айыптау бойынша айыптау болды. Он төрт жасар бала күтімі Кэролайн Кук балаларына қараған бір түнде Бут оны "ендірді", оның төсегіне жалаңаш түсіп, оны қолға-қол ұстады, кейін оны өз төсегіне алып барып, зорлады деп мәлімдеді. Кейінгі сот барысында Бут куәлік бермеді, бірақ оның адвокаттары Кукты "кішкентай сиған" және "түйе" деп сипаттады. Куктың әкесі Буттың оған "өте ауыр зиян" тигізгенін мойындағанын және соттан тыс келісімге келуге ниетті екенін, бірақ одан бас тартылғанын айтты. Ақырында, қазылар алқасы келісімге келе алмады, ал жетісі айыпты деп, ал бесеуі ақталды деп дауыс берді. Нәтижесінде Буттың екінші әйелі, ақын Мэри Х. Оның моральдық авторитеті төмендеді.

Аблеман Бутқа қарсы және қамауға алу

Буттың адамгершілік ісі бойынша айыптау актісін шығарудан бір ай бұрын АҚШ Жоғарғы Соты штаттың Абельмен Бутқа қарсы іс-қимылын бірауыздан жоққа шығарды, бұл Висконсин федералды заңға үстемдік ете алмайды деген шешім шығарды. Бут заңгерлердің өсіп келе жатқан шығындарын өтеуге Висконсиндегі демократиялық партияны сатуға мәжбүр болды. 1860 жылы 1 наурызда ол қайтадан тұтқындалып, Милвакидегі федералды кеден үйіне қамалды, онда мемлекеттік қызметкерлер оны босата алмады. Түрмеде отырғанға қарамастан, Бут бұрынғы газетке редакциялық хаттар арқылы құлдыққа қарсы күресті жалғастырды. Ол әлі де өзінің жақтастарының негізгі бөлігін сақтап қалды және 1860 жылы 4 шілдеде екінші қабаттағы камерасының терезесінен оларға сөйлеуді жоспарлады, бірақ оған лауазымды адамдар кедергі жасады. Тоғызыншы рет жеңіске жету үшін Бутты түрмеден босатуға сегіз рет тырысты, ал 1 тамызда он адам оны Висконсин штатының Уопун қаласына жеткізді. Ол жерде ол азаттыққа қарсы күресті қолдайтын, кейіннен Азамат соғысының батыры Ханс Кристиан Хегтің панасында болды, ол, әрине, мемлекеттік түрменің бастығы болды. Бут ұзақ уақыт жасырынған жоқ, үш күннен кейін Рипон қаласында (Вирджиния штаты) халық алдында сөйлеген сөзін сөйледі, онда достас көпшілік оны қайтадан тұтқындауға жол бермеді. 8 қазанда қамауға алынғанға дейін оны түрмеге қамаудың басқа әрекеттері сәтсіз аяқталды. Бұрынғы істің негізінен айыппұл төлемегені үшін Бут түрмеге жабылды, бірақ тағы бір түрмеден қашудың алдын алу үшін қажетті қосымша қауіпсіздік қымбатқа түседі. АҚШ президенті болғаннан кейін Джеймс Бьюкенен Бутты кешіру арқылы емес, АҚШ-тың аудандық сотының судьясы Эндрю Г. Миллердің өтініші бойынша айыппұлдарды кешіру арқылы босатты. Азамат соғысы кезінде Бут одақ жақтасы "The Daily Life" газетін құрды және істі қолдап, дәрістер оқыды. 1865 жылы оның газеті The Evening Wisconsin газетімен бірікті, онда ол 1866 жылға дейін редактордың көмекшісі болды. Екі жылдан кейін Висконсин кооперативтік газет қауымдастығының Чикагодағы кеңсесін басқаруға көшті.

Висконсин азаттыққа шыққандарға сайлау құқығы беру

1865 жылы қарашада Бут екі рет азаттыққа шыққан Езекиел Гиллеспиге еріп, дауыс беруге тіркелу және дауыс беруге қатысу арқылы афроамерикалықтардың құқықтарын қорғауын жалғастырды. Ол бас тартқаннан кейін Бут пен Гиллеспидің адвокаты Байрон Пэйн бұл шешімге шағымданып, 1849 жылғы референдумда ақ еместерге дауыс беруге мүмкіндік беретін ережелерді сынап көруге тырысты. Төрт айдан кейін штаттық жоғарғы сот бір ауыздан Гиллеспидің пайдасына шешім шығарып, Висконсиннің қара нәсілді еркектеріне құқық берді.

Кейінгі өмірі

1867 жылы Бут үшінші рет Аугуста Смитке үйленді. Олар Чикагоға көшіп, бес бала тәрбиеледі, ал ол әртүрлі газеттерде жұмыс істеді. 1876 жылы ол отбасымен Филадельфияға көшіп барды, онда ол Газеттер одағының өкілі болды. 1879 жылы отбасы Чикагоға оралды, ал Бут журналистикасын қайтадан жалғастырды, негізінен Чикаго Трибьюн үшін жазды. 1904 жылы 10 тамызда қайтыс болды және Милуокидегі Forest Home Cemetery зиратында жерленді.