Кіріспе

Польша қарулы күштерінің бас инспекторы географ генерал Казимеж Соснковский (; Варшава, 19 қараша 1885 11 қазан 1969, Арундель, Квебек) - поляк тәуелсіздік күрескері, генерал, дипломат және сәулетші. Ол Польша-Совет соғысы мен Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қосқан үлесі үшін ерекше атақты саяси қайраткер және тәжірибелі қолбасшы болды. 1943 жылдың шілдесінде генерал Владислав Сикорскийдің өлімінен кейін Сосновский Польша қарулы күштерінің бас қолбасшысы болды. Сосновский латын, грек, ағылшын, француз, неміс, итальян және орыс тілдерін білетін зиялы адам болған.

Алғашқы жылдар

Варшавада туған Соснковский Польшаның Ресейге бөлінген кезінде өскен. Оның әкесі, Godziemba гербінің Юзеф Соснковский, бай дворян және бірнеше ауылдың иесі болды. Оның анасы Зофия Драбинская болды. 1896 жылы Варшавадағы V гимназияға оқуға түседі. Азаптан аулақ болу үшін 1904 жылы Санкт-Петербургке көшіп барып, 1905 жылы XII гимназияны бітірді. Сол жылы Варшава политехникалық колледжінің сәулет кафедрасына оқуға түсу емтиханын тапсырды. 1906 жылы студенттер мектепті бойкотқа шақырды, содан кейін политехника жабылды, бұл Сосноковскийге онда оқуға жол бермеді.

Польша социалистік партиясы және жарымәскери ұйымдар

1904 жылы Польшаның болашақ басшысы Йозеф Пилсудскиймен кездесіп, оның ықпалынан Польша социалистік партиясына (ППС) қосылды. 1906 жылы ақпанда Львовта өткен ППС-тің VIII съезіне қатысты. Сосновский Польша социалистік партиясының Жауынгерлік ұйымына қосылып, тез алға жылжиды. Ол ұйымның Варшава округінің коменданты болды. Ресей полиция бекеттеріне шабуыл жасады. 1907 жылы Львов политехникалық колледжінің студенті болды. Сол кезде ол Польша социалистік партиясының әскери жұмыстарына басшылық етті. Ол Пилсудскиймен жақын қарым-қатынаста болды. Оның тәуекелге батып, патшаның құпия полициясы тарапынан қудалануына себеп болған ППС-те сынға ұшырады. Ол Радомда, содан кейін Дабровский алабында (Загленбие Дабровское) жасырынды, онда ол сондай-ақ Жауынгерлік ұйымның аудандарын басқарды. Львовта оның оқулары саяси істерге белсене араласуымен үзілді. 1908 жылы белсенді күрес одағының (Związek Walki Czynnej) негізгі кеңесінің мүшесі болды. Соснковский жаңа ұйымның бағдарламасына әлеуметтік радикалдық элементтерді енгізді, бірақ Пилсудский оларды алып тастауды қалады. 1910 жылы одақ жарымәскери бөлімшелерді - атыскерлер қауымдастығын (Львовта) және Стрелецті (Краковта) құрды. Оқшылар қауымдастығы заңды түрде құрылғаннан кейін Сосновский оның штаб бастығы болды. Ол Пилсудскийдің дүниежүзілік соғыста Австрия-Мажарстан жағында соғысу идеясын бірден қабылдады. 1914 жылы сәулет мамандығын бітірді, бірақ соғыс оны соңғы емтихан тапсыруға кедергі келтірді. Тіпті, ол әскерді ұйымдастырушы ретінде саналғанмен, тәжірибесі шектеулі. Сосновский кейіннен жабдықтау, логистика, жалдау және арткы эшалонды ұйымдастыру үшін жалпы жауапкершілікті өз мойнына алды. Ол тамыз айында Варшавадағы қорғаныс бөлімшелеріне басшылық етті. Соғыс кезіндегі еңбегі үшін Сосновский Virtuti Militari II сыныпты крестпен марапатталды. Рига бейбітшілігін келіссөздер жүргізушілердің бірі болды. 1925 жылы Сосновский мен Пилсудскийдің жолы бөлек болады. Сосновскийге Пилсудский 1926 жылғы төңкеріс туралы жоспарларын айтпаған. Төңкеріс кезінде президент Станислав Войцеховский үкіметке әскери күштерді көмекке шақырғанда, Соснковский өз қол астындағы бөлімшелерді тиісінше жіберді. 13 мамырда ол өзін-өзі өлтіруге тырысты, бұл оның қиын жағдайдан шығудың жалғыз абыройлы жолы деп санады. Сауыққаннан кейін 1927 жылы әскери қызметке қайта оралды. Пильсудскиймен қарым-қатынас суыққанына қарамастан, Соснковский оның сенімін сақтады. 1927 жылы ол Подольский және Волынский армиясының инспекторы, ал 1928 жылы Полесье армиясының инспекторы болып тағайындалды. Ол Қару-жарақ және жабдық мәселесі жөніндегі комитеттің басшысы болды және Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін сол лауазымда болды. 1935 жылы Пилсудскийдің өлімінен кейін Маршал Ридц Смиглимен келіспеушілігін татулай алмаған Соснковский шеттетілді. Санация лагерінде ол оппозициялық топтармен диалогқа қол қойды. Бұл тәсілді Рыдз Смигли мен президент Игнаци Мостицки қабылдамады. Сосновский олардың саясатын қатты сынға алды, оның ішінде 1938 жылы Транс-Ользаны аннексиялау, оған ол табанды қарсы болды. Сосновскийге 1939 жылғы ел қорғанысы жоспарларында әскери рөл берілмеген. Кейбір поляктар наразылық білдірді, соның ішінде премьер-министр Игнатий Дашинский бұл бұйрықты ұят деп атады және поляк еврей тұтқындарын дереу босатып, белсенді қызметке қайтаруды талап етті. Польша парламентіне мүше яһудилер 1920 жылы 19 тамызда Сосноковскиге жазған хатында "бұл бұйрықтар яһудилер мемлекеттің жауы" деген пікірді қалыптастыратынын айтты. 1920 жылдың 9 қыркүйегінде Сосновский Яблоннадағы барлық поляк еврей сарбаздарын босатуды бұйырғанда, шамамен 17 680 адам интернатталған болатын. Өлім-жітім немесе жарақат алу туралы хабар берілмеген.

Екінші дүниежүзілік соғыс

1939 жылдың 1 қыркүйегінде басталған неміс шапқыншылығы кезінде Сосновский неміс күштерін сол жерде байлау үшін Варшава мен Кутно аймағында әскерлер тобын құруды ұсынды. Оның идеяларын Рыдз Смигли қабылдамады, бұл үйлестірілмеген әскери іс-әрекетке және ақыр соңында Бзура шайқасында поляк жеңілісіне әкелген болуы мүмкін. Тек 11 қыркүйекте ол Оңтүстік майданның қолбасшысы болып тағайындалды. Львовқа қарай кері шегінгенде ол неміс әскерлерімен бірнеше жеңіске жетті. 17 қыркүйектегі кеңестік шабуыл оңтүстік-шығыс бағытта одан әрі шегінуді мүмкін емес етті және 22 қыркүйекте жеңілген Сосновский өз әскеріне тарауға бұйрық берді. Ол замаскированно Кеңестер империясының аумағын кесіп өтіп, Венгрияға жетті. Кеңес Одағына деген берік көзқарасының арқасында 1949 жылға дейін оған Америка мен Ұлыбритания визасын беруден бас тартылды.

Соғыстан кейін

1952-1954 жылдар аралығында Сосновский әртүрлі поляк эмигрант топтарының бірігу қозғалысында белсенді болды және Лондонда 1954 жылғы Ұлттық бірігу актісіне қол қоюда маңызды рөл атқарды. Өмірінің соңына таман ол поляк эмигранттары арасында үлкен құрметке ие болды. 1928 жылы Варшавада ашылған "Полония" стадионы генерал Сосновскийдің есімімен аталған. Өзінің мансабында Сосновский бірнеше әскери атауларды қолданды, соның ішінде Бака (поляк таушыларының қойшы дегені), Годзиемба (оның тұқым қуалайтын елтаңбасының атауы), Йозек (поляк жаргоны Иосиф), Ришард (Ричард), Шеф (басшы). Сосновский Ядвига Сосновскаға үйленген. Олардың бес ұлы болды: Александр, Петр, Антоний, Иоанн және Иосиф. Соңғы үшеуі Канадада өмір сүрді, ал Александр АҚШ-та өмір сүрді, ал Питер өзінің уақытын АҚШ пен Франция арасында бөлісті. Джон 2009 жылы 25 сәуірде Канаданың Онтарио штатының Корнуолл қаласында қайтыс болды; Антони 2012 жылы 26 маусымда Канаданың Принс-Эдвард аралындағы Шарлоттаунда қайтыс болды; Джозеф 2011 жылы 6 қарашада Канаданың Британ Колумбия штатының Виктория қаласында қайтыс болды; Александр 2015 жылы 30 наурызда АҚШ-тың Иллинойс штатының Куинси қаласында қайтыс болды.