Кіріспе

Ахваз бомбалаулары - 2005 және 2006 жылдары негізінен Иранның Ахвазда болған бомбалаулар сериясы. Бұған арабтардың Ахваз сепаратистік ұйымдары кінәлі деп саналады. Бомбалаулар Ахваздағы "15 сәуірдегі" зорлық-зомбылық оқиғаларына байланысты болды. Ахваз қаласында болған бомбалаудан 28 адам қаза тауып, 225 адам жарақат алған.

Өмірбаян

Хузестан аймағы 1925 жылы шейх Хазал көтерілісін басудан кейін мерзімді зорлық-зомбылық тосқауылдарына ұшыраған. 2005 жылы Ахваз және оның маңындағы қалаларда кең ауқымды тәртіпсіздіктер болды. Тоналған тәртіпсіздіктер 2005 жылдың 15 сәуірінде басталып, 4 күн бойы жалғасты. Бастапқыда Иранның Ішкі істер министрлігі тек бір адам ғана қаза тапқан деп мәлімдеген, алайда Ахваз ауруханасының бір өкілі 15-20 адам қаза тапқан деп мәлімдеді. LA Times газетінің хабарлауынша, Хузестан провинциясының губернаторы құрбандардың бірнешеуі әйелдер мен балалар екенін айтты. "Нью-Йорк таймс" газетінің хабарлауынша, Иранның Ішкі істер министрлігі бомбалаудың мақсаты - ирандықтарды дауыс беруден қорқыту. "Бұл террористер Ирактағы американдықтардың қамқорлығымен даярланды", - деді Иранның ұлттық қауіпсіздік жөніндегі жетекші өкілі Али Ага Мохаммади. Араб халықтық демократиялық майданы мен "Ахваздың қарулы қайта өрлеу тобы" бомбалау үшін жауапкершілікті өз мойнына алды.

2005 жылғы 15 қазан

Бір сауда орталығында екі бомба жарылып, кем дегенде алты адам қаза тауып, 100-ге жуық адам жарақат алды. Бұл шабуылдар бірнеше минут аралықта маусым айында бірнеше рет бомбаға ұшырылған аймақтың маңында орын алды. Бомбалар қоқыс контейнерлеріне орналастырылған. Жарылыстар таңертеңгілікте, мұсылмандардың қасиетті Рамазан айының оразасын бұзатын кешкі асқа азық-түлік сатып алу үшін жиналған кезде болды. Алжазираның хабарлауынша, шабуыл жасады деп айыпталған екі араб сепаратисі асылып өлтірілді.

2006 жылғы 25 қаңтар

Екі жарылыста кем дегенде тоғыз адам қаза тауып, 48-і жарақат алды. Бір бомба Саман банкі ішінде, Кианпарс ауданында жарылып, кем дегенде 9 адам қаза тауып, 45 адам жарақат алды; екінші жарылыс табиғи ресурстар департаментіне жақын жерде, мемлекеттік экологиялық агенттікте болды, жарақат алғандар болды, бірақ өлім-жітім болған жоқ. Иран президенті Махмуд Ахмадинежад жақын маңдағы діни орталықта сөз сөйлеуі тиіс еді, бірақ сапары ауа райының нашарлауы салдарынан тоқтатылды. Ахмадинежадтың баспасөз қызметі хабарлағандай, ол бомбалардың жоспарланған сапармен байланысы жоқ деп санайды, себебі өткен жылы осыған ұқсас бірнеше жарылыс болған еді. "Араб күресі қозғалысының Ахвазды азат етудегі әскери бөліміндегі біздің батырларымыз жаудың басқыншыларының орнына шабуыл жасап, оларды жойды" деп жазылған араб сепаратистік ұйымының сайтында. Алайда, Иранның сыртқы істер министрі Ұлыбританияны Ахвазда сегіз адамның өліміне себепші болған шабуылшылармен бірлесіп жұмыс істеген деп айыптады, деп хабарлайды BBC. Иран билігі бомбаға толғандары үшін кем дегенде 50 күдіктілерді тұтқындады.

2006 жылғы 27 ақпан

Иранның Дезфул және Абадан қалаларында екі бомба жарылды. Екі қалада да құрылғылар губернатордың кеңсесіне орналастырылды. Үш жарақаттанған. ABC News хабарлауынша, қос бомбалар Иранның Абадан қаласындағы мұнай өңдеу зауытына әсер етті.

2006 жылғы 2 наурыз

Бір бомба екі адамды бомба жарылғаны үшін асып тастағаннан бірнеше сағаттан кейін жарылды. Бейсенбі күні кешке ұрықпен жасалған бомба Кианпарс ауданындағы ғимараттың терезелерін сындырып жіберді, бірақ зардап шеккендер туралы хабар берілмеген.

Салдары

2005 жылғы Ахваз шеруінен бастап кем дегенде 19 ирандық араб қазаға кесілді. 2011 жылдың сәуір айында Хузестан провинциясында тағы бір наразылық толқыны басталып, ондаған адам қаза тауып, көптеген адам жарақат алып, тұтқындалды.

Қылмыскерлер

Иран үкіметі бомбаға толы шабуылдар үшін бірқатар топтар мен шетелдік үкіметтерді кінәлады. Үкімет бастапқыда Мұджахеддин-е-Халқ (МЕК) және сепаратистік Ахвази араб халықтарының демократиялық халықтық майданы (АДФМ) -ны кінәлады. Екі топ та жауапкершілікті мойындамады. Кем дегенде үш араб тобы маусымдағы бомбалау үшін жауапкершілікті өз мойнына алды, соның ішінде Канададағы Ахваз Араб Қайта өрлеу партиясының партиясы (ААРП) (Хизба әл Нахда әл Араби әл Ахвази) ААРП-тың Сабах әл Мусави Дамаскіде Сирияның Баас партиясы құрылған. Олар Ахвазға қоныс аударған, енді олар солардың салдарын көруге тиіс. Режим Ахуазға қоныс аударушылар ретінде әкелген адамдарға қатысты жауапкершілігін мойнына алуы керек". AARP 2005 жылы мамыр айында Абадан Машур құбыр желісіне жасалған шабуыл үшін жауапкершілікті өз мойнына алды. Радио Свободная Европа/Радио Свобода хабарлағандай, британдық Ахуази достық қоғамының (BAFS) өкілі Насер Бани Асад шетелдік сепаратистік топтардың жауапкершілікті өз мойнына алуын жоққа шығарып, олардың шабуыл жасауға қабілеті жоқ екенін және олар жариялылық пен беделділік іздегенін мәлімдеді. БАФС веб-сайтында Бани Асад былай деді: Егер сіз шабуылдардың артында кім тұрғанын білгіңіз келсе, тек қана кімнің пайдасы барын ойланыңыз, бұл арабтар емес. Ирандықтардың экстремистік көзқарасы мен қаталдықтары осы бомбалаудан туындайтын ұлтшылдық пен діни қызулық пен арабтарға қарсы сезімдерден пайда көретіндігі сөзсіз. Президент сайлауына үміткер Мостафа Моин Ахваз шабуылдарына жауаптылардың Тегеран мен Захедандағы ұқсас шабуылдарға қатысы бар екенін айтты. Guardian газетінің сұхбатында Моин зорлық-зомбылық адамдардың қатал әскерилік кандидатқа дауыс беруіне ықпал етуі мүмкін екенін айтты. Guardian газетінің сұрағына үкімет шабуылдарды мақұлдады ма деген сұраққа ол: "Мен мұны мүмкін емес деп есептемеймін" деді.