Кіріспе

1656 - 1658 жылдардағы Рус-швед соғысы, Бұзылу соғысы деп аталады, Ресей мен Швеция Екінші Солтүстік соғысының театры ретінде күресті. Бұл оқиға қазіргі орыс-поляк соғысының (1654 - 1667) Вильня келісімінің салдарынан болған үзіліс кезінде орын алды. Алғашқы табыстарға қарамастан, Ресей патшасы Алексей өзінің негізгі мақсатын - Ингрия соғысының соңында Ресейді Балтық жағалауынан айырған Столбово шартын қайта қарауға қол жеткізе алмады.

Өмірбаян

Швеция королі Карл X Густав Польшаға шабуыл жасап, Варшаваны басып алып, Ұлы Литва Герцогтігінің орбитасында Ресейдің жаулап алуы туралы мәлімдеген кезде, Афанасий Ордин Нащёкин (ол кезде Ресей дипломатиясын басқарған) әлсіреген Польша-Литва одақтастығына қарсы жауыздықты тоқтатудың және оның орнына Швед империясының артқы жағына шабуыл жасаудың қолайлы уақыты деп шешті. Осы мақсатта ол келіссөздер бастады және 1656 жылдың жазында Польшамен бітімге келді (Вильня бітімге, сонымен қатар Нимеж бітімге деп те аталады), бұл Ресейдің негізгі одақтасы, Украинаның гетман Богдан Хмельницкийді ашуландырды.

Үгіт-насихат

Шілдеде ресейлік әскердің резервтік күші шведтік Ингрияны басып, Балтық жағалауындағы екі басты қамал - Нётеборг пен Нененді басып алды. Октябрь айында Дорпатқа (Тарту) жеке жасақ шабуыл жасады. Негізгі күштер Батыс Двинаның жағалауымен Ригаға қарай жүріп, Даугавпилс (Динебург қоршауы) және Кокнезе (Кокенхусен даулы) қалаларын басып алды. Тамыз айының соңында Ливония астанасы қоршауға алынып, бомбаға ұшырады. Ресейдің Балтық теңізі арқылы швед гарнизонына келетін күшейткіштерді тосқауылдайтын толыққанды теңіз флоты болмағандықтан, Рига қазан айына дейін ұстап қалуға тырысты, ол кезде кішкентай орыс флотилиясына басшылық ететін шетелдік офицерлер екінші жаққа өтіп кетті және ресейліктер қоршауды көтеруі керек болды. Осы кері әсерден кейін шведтер Ингрияның көп бөлігін қайтарып алды, Псковтың үңгірлер монастырын алды және 1657 жылы Вальгадағы Шерметев Матвей Васильевич атты орыс генералын жеңді, бірақ 16 қыркүйекте Гдовта басқа орыс генералы Иван Хованскийден жеңілді.

Қорытынды

1658 жылдың аяғында Дания Солтүстік соғыстардан шеттетілді және Хмельницкийдің мұрагері Иван Выховскийдің басшылығымен украиндық казактар Польшамен одақтасып, халықаралық жағдайды күрт өзгертіп, патшаны Польшаға қарсы соғысты мүмкіндігінше тезірек қайта бастауға итермеледі. Мұндай жағдайда шведтердің қажырлы жолын тез арада тоқтату керек болды. 20 желтоқсанда Ордин Нащёкин Швециямен Валиэсар (Валлисаре) келісімін жасады, ол бойынша Ресейге қазіргі Латвия мен Эстониядағы жаулап алынған аумақтарды үш жыл бойы сақтауға рұқсат етілді. Бұл мерзім аяқталғанда Польша соғысындағы Ресейдің әскери жағдайы сол дәрежеге дейін нашарлап, патша өзінің күшті Швецияға қарсы жаңа қақтығысқа араласуына жол бере алмады. Оның бояры 1661 жылы Кардис (Карде) келісімшартына қол қоюдан басқа амалы жоқ еді, ол Ресейді Ливон мен Ингрияны Швецияға беруге міндеттеді, бұл Столбово келісімінің ережелерін растады. Бұл қоныс 1700-жылы Ұлы Солтүстік соғысы басталғанға дейін сақталған.