Кіріспе
Артур Салливан мен Б. С. Стивенсон: Артур Салливанның комедиялық операсы "Зоопарк" - Артур Салливанның музыкасы мен Болтон Роу деген псевдониммен жазған Б. С. Стивенсонның либреттосы бар бір актілі комедиялық опера. Ол 1875 жылы 5 маусымда Лондонның Сент-Джеймс театрында (В. С. Гилберттің Том Коббтың кейінірек) көрсетілді. Операның тоқтатылуынан бұрын, 1875 жылдың соңында және 1879 жылы қысқа мерзімді қайта жаңғырулар болды. Бұл ертегі екі ғашықтың арасындағы бір-біріне деген махаббатты көрсетеді. Біріншіден, зоопаркка барып, тамақ сататын қызға ғашық болған ақсүйек. Ол тамақтың бәрін сатып алып жеп, оған әсер қалдыруға тырысады. Екінші жұп - жас химик, ол сүйіктісін атасының рецептін оған арналған қауырсынмен араластырып уландырды деп санайды. Бұл музыка Салливанның көзі тірісінде жарияланбаған, ал композитордың автографы бар музыкасының қайда екені 1966 жылы аукционнан Теренс Рис сатып алып, жариялауға дайындалғанға дейін жұртшылыққа белгілі болған жоқ. Опера бір актіде, сөйлеу диалогы жоқ, шамамен 40 минутқа созылады. "Сотқа дейінгі сот" және "Кокс пен Бокс" сияқты, ол Гилберт пен Салливанның қысқа операларына перде көтеру ретінде қойылды. Салливанның үш операсының үш операсы да табысты болды.
the comic opera by Arthur Sullivan
The Zoo is a one act comic opera, with music by Arthur Sullivan and a libretto by B. C. Stephenson, writing under the pen name of Bolton Rowe. It premiered on 5 June 1875 at the St. James's Theatre in London (as an afterpiece to W. S. Gilbert's Tom Cobb), concluding its run five weeks later, on 10 July 1875, at the Haymarket Theatre. There were brief revivals in late 1875, and again in 1879, before the opera was shelved. The farcical story concerns two pairs of lovers. First, a nobleman, who goes to the zoo to woo the girl who sells snacks there. He tries to impress her by buying and eating all of the food. The other couple is a young chemist who believes that he has poisoned his beloved by mixing up her father's prescription with peppermint that he had meant for her. The score was not published in Sullivan's lifetime, and the whereabouts of the composer's autograph score were not publicly known until Terence Rees purchased it at auction in 1966 and arranged for publication. The opera is in one act without spoken dialogue, running about 40 minutes. Like Trial by Jury and Cox and Box, it has been staged as a curtain raiser to the shorter Gilbert and Sullivan operas. Triple bills of Sullivan's three one act operas have also proved successful.
Жұмыстың басталуы
Салливанның Стивенсонмен қалай жұмыс істегені белгісіз. "Зоопарк" ашылғанға дейін он апта бұрын "Жүридің соты" рояль театрында Суливанның танымал әріптесі В. С. Гилберттің либреттосымен премьерасы болды. Бірақ 1875 жылы Гилберт пен Салливан әлі тұрақты команда болған жоқ. Салливан Ф. К. Бернандпен бірге екі опера жазған, ал 1874 жылдың соңында ол Парижге Оффенбахтың либреттоларын жазған Альберт Миллоға барып, оның кездесуінен бірдеңе шыққаны белгісіз. 1875 жылдың қаңтар айының соңында "Таймс" газеті Роялти театрына жарнама жариялады: "Дайындау барысында, мырза Артур Салливан осы театр үшін арнайы жазған жаңа комикалық опера, онда мадам Доларо мен Нелли Бромли пайда болады". Реджинальд Аллен және басқа жазушылар мұны "Сотқа дейінгі сот" атты фильмнің жарнамасы ретінде қабылдады. Алайда, Джордж МакЭлрой атап өткендей, жарнамада либреттошы туралы айтылмаған, егер бұл У. С. Гилберт болса, онда ерекше бір қателік, өйткені Гилберт сол кезде Лондон театрына барушылар үшін Салливанға қарағанда жақсы танымал болған. Сонымен қатар, "Сотта" екі басты әйелге орын жоқ, ал "Зоопаркта" бар. Макелрой 1875 жылы 14 наурыздағы "The Era" газетінде "La Périchole" операсының табысты жалғасуы салдарынан, мистер Салливанның екі актілік операсының қойылымы кейінге қалдырылды" деп жазылған қосымша жарнаманы тапқанда, қаңтар айындағы жарнаманың "Сот" үшін емес екенін көрсетті. Бұл екі актілік шығарма "Сотқа дейінгі сот" романынан мүлдем өзгеше болуы керек, ол бір актіде, ал ол он бір күннен кейін ғана ашылды. Комментаторлар "The Zoo" фильмін "Триалдың" табысынан пайда алу үшін асығыс түсірген деп болжайды. Мысалы, Хьюз былай деп жазады: "Салливанды сахналық қателік қатты жақты, сондықтан ол басқа менеджердің өтініші бойынша The Zoo-дан бір либретто жазушымен бірге қашып кетті, өйткені ол кейіннен жақсы жұмыс істеді. Бірақ МакЭлрой "Салливан осы либреттоны қалайша тез арада ашып, орнатқанын" ойлайды. Ол 13 наурыздағы 1875 жылы "Афинеум" газетінде айтылғандай, Салливан Сент-Джеймс театрында жаңа музыкамен жұмыс істеп жатыр, бірақ басқа опера үшін. Осыдан McElroy Стивенсонның The Zoo for the St. James либреттосында жұмыс істеп жүргенін, ал Салливан Trial-тің ашылуына дайындықпен айналысып жүргенін болжайды: Салливанның Trial by Jury-ді сахнаға шығаруға асығып жүріп, мүлдем жаңа операны бастағаны таңғажайып көрінеді (әлі де мүмкін). Бірақ егер "Зоопарк" ешқашан екі актілі опера жасамайтыны туралы шешім қабылданса, ал Салливан, мүмкін, оған арналған нөмірлерді құрастырған болса, бұл Стивенсонға либреттоны бір актіге дейін қайнатып, жобаны басқа театрға ауыстыруды айту арқылы оларды құтқарудың логикалық уақыты болар еді. Дэвид Расселл Хулм "The Zoo" музыкасының, немесе оның кем дегенде бір бөлігінің, "Триал по жюри" ашылғанға дейін бар екеніне қосымша дәлел келтіреді. Ол Салливанның "Сот" эскизінің қолжазбасында "Иеміз әрқашан кетеді" деп аталатын операның премьерасынан бұрын өшірілген Ашердің солосының алғашқы он алты бары бар екенін атап өтті. Кілт өзгерісінен басқа, бұл Салливанның "The Zoo" фильміндегі Карбойдың "I loved her fondly" ариясында қолданатын әуені. Бірақ Салливан өзінің эскизінде тек біршама күйді енгізгендіктен, Хюльме композиторға "өз ниетін еске түсіру үшін бірнеше ғана ноталар қажет болды. (Біз бұл сызбалардың басқа ешбір жерінде осындай қысқартуларды таба алмаймыз.) Ол осылай істеген, өйткені ол дайын материалдан сурет салуды мақсат еткен".
It would seem strange (though, indeed, possible) for Sullivan to have undertaken a completely new opera while rushing to get Trial by Jury on stage. But if it had been finally decided that The Zoo would never make a two act opera, while Sullivan had, perhaps, already composed numbers for it, this would have been a logical time to salvage them by telling Stephenson to boil the libretto down to one act and transferring the project to another theatre. David Russell Hulme provides further evidence that the music of The Zoo, or at least part of it, was already in existence before Trial by Jury opened. He notes that Sullivan's sketch manuscript for Trial contains the first sixteen bars of a solo for the Usher that was deleted before the opera's premiere, called "His Lordship's always quits". Aside from a key change, it is the same tune that Sullivan would use for Carboy's aria in The Zoo, "I loved her fondly." But because Sullivan entered only a bit of the tune in his sketch, Hulme concluded that the composer "needed only a few notes to remind him of his intentions. (Nowhere else in the sketches do we find similar curtailment.) It is reasonable to suggest that he was able to do this because he intended drawing on ready made material."
Алғашқы туындылары
Опера 1875 жылы 5 маусымда Лондонның Сент-Джеймс театрында Мари Литонның басқаруымен ашылды. Генриетта Ходсон Элиза Смит рөлін сомдады. "Сот төрелігі" әлі де "Ла Перихоль" қойылымымен "Рояльти" театрында көрсетіліп тұрды. Теренс Рис: "Офенбахтың "La Périchole" әніне екі рет тікелей сілтеме жасалған, өйткені Карбойдың өзін-өзі өлтіруге тырысуы және хордың ұйқыдан ұшып бара жатқан ақсүйекті қайта тірілтудегі күш-жігері Офенбахтың шығармасында ұқсас. Бұл еліктеудің ерекше мәні сол кезде Ла Перихоль сол кезде Салливанның өз сот төрешілерімен бірге Сент-Джеймстен тым алыс емес театрда есеп айырысып отырғандығымен байланысты, ал Зоопарктегі көрермендер мұны біледі деп күтуге болады ". Литонның маусымы аяқталғанға дейін зоопарк үш апта жұмыс істеді, содан кейін 1875 жылы 28 маусымда Хеймаркет театрына ауыстырылды және 1875 жылы 10 шілдеде жабылды. Оның бес апталық жұмысы екі театр арасында "Сотқа дейінгі сот" сияқты жетістікке жетпеді, дегенмен Курт Ганцл "белгілі бір дәрежеде табысқа жетті" дейді. Филармония театрында, Ислингтонда, 1875 жылдың 2-30 қазанында "Зоопарк" қойылымының екінші қойылымы болды, онда Ричард Темпл (болашақтағы Савой операсындағы бас баритоны) зоопарктағы жасырынған дворян Томас Браунның рөлін ойнады. Ол жерде Оффенбахтың "Георгиандықтар" романымен бірге жарық көрді. Содан кейін Салливан бірнеше жыл бойы операның шығарылуына кедергі жасады, бірақ басқа продюсерлер оны қайта жаңғыртуға қызығушылық танытты. Аллен 1877 жылы 22 маусымдағы хаттан үзінді келтіреді, онда композитор үшінші тұлғада былай деп жазды: "Салливан мырза Каупер мырзаға "Зоопарк" әлі жарияланбағанын және едәуір өзгерістер жасалмайынша жарияланбайтынын хабарлауыңызды сұрайды". 1877 жылы 22 қарашада досы Алан Коулға жазған хатында ол: "Олар Страндтағы "Зоопаркті" қайта жаңғырғысы келеді. Менімен бірге қайта жазасың ба? Екі хат та композитордың 1875 жылы жасаған жұмысына қанағаттанбағанын көрсетеді. Бұл шығарманың соңғы қойылымы Салливанның көзі тірісінде Роялти театрында 1879 жылдың 14 сәуірінен 1879 жылдың 3 мамырына дейін болды, Лотти Венн Элиза және В. С. Пенли мырза Гриндер роліне ие болды. Салливан 1877 жылы қарастырған түзетулердің ешқайсысын жасағаны белгісіз. Бір кездері Салливан өзінің кейінгі шығармаларында "Зоопарк" музыкасын қайта пайдаланған деп саналған. 1927 жылы Герберт Салливан мен Ньюман Флауэр "Зоопарк" деп жазды. Ол ешқашан басылып шықпады, ал композитор музыканың көп бөлігін өзінің кейінгі Савой операларында қайта пайдаланды ". Бұл мәлімдеме "Зоопарк" музыкасы қайта ашылған кезде Салливан мен Флоуэрдің кітабындағы көптеген адастыратын мәлімдемелердің бірі болып шықты. "The Zoo" музыкалық шығармаларын қайта пайдаланудың ешқайсысы анықталмаған.
[T]here are two seemingly explicit references to Offenbach's La Périchole, for both Carboy's comic attempt at suicide and the efforts of the chorus to revive the swooning nobleman have their parallels in the Offenbach work. The particular point of this imitation seems to lie in the fact that La Périchole was at that time sharing the bill with Sullivan's own Trial by Jury at a theatre not too distant from the St James', and the audience at The Zoo might reasonably be expected to know this." The Zoo ran for three weeks until the end of Litton's season, then transferred to the Haymarket Theatre on 28 June 1875, and closed on 10 July 1875. Its five week run, between the two theatres, was not the hit that Trial by Jury had been, although Kurt Gänzl says that it "achieved a certain degree of success." There was a second production of The Zoo at the Philharmonic Theatre, Islington, from 2–30 October 1875, with Richard Temple (the future principal bass baritone in the Savoy Operas) starring as the nobleman in disguise at the zoo, Thomas Brown. There it ran together with Offenbach's Les géorgiennes. Sullivan then prevented the opera from being produced, for several years, although other producers were interested in reviving it. Allen quotes a letter of 22 June 1877, in which the composer wrote in the third person, "Mr. Sullivan begs to inform Mr. Cowper that the 'Zoo' has not yet been published, nor will it until considerable alterations have been made." In a letter to his friend Alan Cole on 22 November 1877, he wrote, "They want to revive the 'Zoo' at the Strand. Will you rewrite it with me?" Both letters suggest that the composer was less than satisfied with what he had done in 1875. The final production of the piece during Sullivan's lifetime was at the Royalty Theatre from 14 April 1879 to 3 May 1879, with Lottie Venne as Eliza and W. S. Penley as Mr. Grinder. Sullivan is not known to have made any of the revisions he had contemplated in 1877. It was once believed that Sullivan had re used the music of The Zoo in his later compositions. In 1927, Herbert Sullivan and Newman Flower wrote, "The Zoo was a trifle composed by Sullivan in 1875. It was never printed, and much of the music was used up again by the composer in his later Savoy operas." This statement turned out to be one of many misleading statements in Sullivan and Flower's book when the score of The Zoo was rediscovered. No re use of music from The Zoo has been identified.
Қазіргі заманғы қойылымдар
Герберт Салливанға "Зоопарк" атты кітаптың қолжазбасы мұра болып қалды, ал жесірі Еленаның қайтыс болуымен 1957 жылы музыка қолжетімді болды. 1966 жылы доктор Теренс Рис аукционнан "Зоопарк" музыкасын сатып алып, оркестрлік бөлімдер мен вокалды музыканы жасауға тапсырыс берді. Қазіргі заманғы премьераны Фулхэм Лайт Операсы 1971 жылы берді, оны 1972 жылы BBC Radio 3 хабарлаған және алғаш рет 1978 жылы D'Oyly Carte Opera Company-де Корольдік филармониялық оркестрмен бірге кәсіби түрде жазды. Бұл Ройстон Нэш жүргізді, ал Джеффри Шоуэлтон баяндама жасады. Шоудың көптеген нұсқалары 1970 жылдан бері беріліп келеді. АҚШ-та кәсіби қойылым 1980 жылы Нью-Йорктегі Манхэттеннің Off Broadway Light Opera операсы (Trial және Cox and Box) арқылы 1981 жылы қайталанды. Солтүстік Америкада басқа да кәсіби қойылымдар, әсіресе 1995 жылы Канадада Шоу фестивалі, бес ай ішінде 92 спектакль қойылды. Огайоның Лайт Операсы бұл шығарманы 1999 жылы орындады. Шотландияның Глазго қаласындағы Корольдік театрда 1982 жылы Шотландия операсының бір ғана заманауи киіммен орындалған. Ұлыбританиядағы алғашқы заманауи кәсіби толық қойылым 2007 жылдың көктемінде Лондондағы Финборо театрында өтті. 2007 жылы Чарльз Корт Операсы алғаш рет "Зоопарк" спектаклін Сиренсестерде көрсетті. 2009 жылдың ақпан айында сол компания операны Лондондағы Риверхаус Барн мен 2009 және 2010 жылдары Англияның Бекстон қаласында өткен Халықаралық Гилберт және Салливан фестивалдерінде орындады. Олар оны 2011 жылы Геттисбургте, Пенсильванияда және Бекстонда да, Триал және Кокспен үш еселенген шоттың бір бөлігі ретінде орындады, бұл Салливанның бір актілік операларының кешкі кешінің танымал топтамасына айналды. 2015 жылы Бостон, Массачусетс штатында "Ауыл аюы" қойылымы жарық көрді.
Қысқаша мазмұны
Жануарлар бағындағы мақтаныш пен өз ойын ғана ойлайтын британдықтар жануарларды көруге жиналады. Эскулапий Карбой мойында арқанмен отырғызылып, креслода тұрғанын байқайды. Хорда айтылғандай, егер ол өзін-өзі өлтірмек болса, алдымен себебін айтуы керек. Карбой қуана-қуана құлақ асады. Ол бай бақша сатушының қызы Лэтиция Гриндермен неке құрған. Оның әкесі Гриндер мырза олардың қарым-қатынасын мақұлдамады, бірақ Карбой, аптека (фармацевт) онымен "рецептерде" қарым-қатынас жасай алды. Бірақ бір күні Лэтиция үшін латын әтірінің бір дозасы мен оның әкесінің арқасына арналған лосьонның этикеткалары араласып кетті. Карбой өзінің сүйіктісін өлтірді деп сеніп, барлық үмітін жоғалтты. Ол өзін-өзі өлтіруге ниетті, бірақ Элиза Смит, жануарлар дүкеніндегі жеңілдіктер дүкенінің ақылға қонымсыз сақшысы, оған тыйым салады. Элизаның сүйіктісі Томас Браун пайда болады, олар романтикалы сәт өткізеді. Томас Елизаның таңғажайып мөлшерде жейтін сусындарын сатып ала бастайды. Леттиа Карбойды іздеп кіреді. Ол қызды тірі кездестіруге таңғалады, бірақ ол қыздың қорқынышынан ол лосьон ішпегенін түсіндіреді. Олар да өздерінің мәңгілік махаббатын сипаттайды, содан кейін Томас пен Элизамен бірігіп, Элиза Томас жеген тамақтың таңғажайып каталогын тізімдейді. Томас оған деген сүйіспеншілігін дәлелдеу үшін оның барлық тағамдарын жегенін түсіндіреді. Содан кейін Томас құлап қалады, ал еркек зоооқыштар оны қалай қайта тірілту керектігі туралы әйелдерімен айтысады. Карбой өзінің дәрігер екенін айтып, көпшіліктен қашып, көмекке кіріседі. Ол дәрігердің тез тексеруінен кейін, Елизаға дәрі жазып береді. Томас енді қысқа уақытқа оянып, қайтадан ұйқыға ұшырамас бұрын, ол өзінің асыл тұқымнан шыққандығын білдіретін ойдан тыс пікір айтады. Карбой пациенттің жакетін шешіп, көпшілік Томастың Гартердің сапындағы ер адам екенін білгенде таңғалады. Томас қайта тіріледі, және ол Ислингтон герцогы болып шығады (шаярлау, өйткені Ислингтон сол кезде жұмысшы класының Кокни ауданы болған). Ол өзін қарапайым адам ретінде танытып, өзінің шынайы дәрежесін көрсетпей, кішіпейіл, ізгі әйел іздеді. Енді оның құпиясы ашылғаннан кейін, Томас бұрмаланған, бірақ жақсы қабылданатын сөйлеу айтады және көреген көпшіліктің кеңесіне құлақ асып, "туған жеріне" ауысқаннан кейін Елизаға үйлену туралы ұсыныс жасауға шешім қабылдайды. Ол шығып кетеді. Гриндер мырза Карбой мен Летитианы іздеп келеді, бірақ оған ешкім көмектеспейді. Элиза қайтып келеді де, Томастың жоғалып кеткенін көріп, қатты ренжіді. Көңілді жұрт оған оның жақын арада қайтып келетінін айтады. Елиза әлі де күйзеліске ұшырап, бай адамдардың оған неге көптеп сыйлық жасап, шақырып тұрғанын түсінбейтін қарапайым бала екеніне өкініп отыр. Гриндер өзінің тыңдамайтын қызы мен сүйікті дәріханашысымен бетпе-бет келеді. Лэтиция әкесіне Карбойға үйленуге рұқсат етуін сұрайды, бірақ Гриндер тағы да бас тартады. Мұны естіген Карбой көрермендерден өзін асып тастайтын арқанды сұрайды. Ол сәтсіз аяқталады, Лэтициямен ұзақ қоштасқаннан кейін, ол қорқынышты жаратылыстар өлтіреді деген үмітте аю орнына барады. Томас Браун қайтадан кіріп келеді, енді Ислингтон герцогының киіміне сай киінді, және ол Елизаны өзінің герцогинясы етуді ұсынды. Ол сүйікті жануарларын тастап кеткісі келмей, жылап жіберді, бірақ Томас оған алаңдамауды айтады: ол бәрін сатып алды! Карбой енді қайта оралды. Оның өзін-өзі өлтіру әрекеті сәтсіз болды, себебі бұл жолы аю орнын жаңарту жұмыстары жүргізіліп, аюлар басқа жерге көшірілді. Ол арыстан орнына баруға ант береді, бірақ герцог оны тоқтатады. Томас мистер Гриндермен қаржылық келісімге келді, ол енді Карбойды өзінің күйеу баласы ретінде қабылдауға дайын. Екі жұп ғашық бірігіп, бәрі бақытты аяқталады, жұртшылық "Британиялықтар ешқашан, ешқашан құл болмайды!" деп мақтанышпен жариялайды.
Музыкалық нөмірлер
Жоқ, жоқ. 1. Жасырын "Британиялық жұртшылық" (хор) Жоқ. 2. Қауіпсіздік. "Мен оны қатты жақсы көретінмін" (Карбой мен хор) No 2 3. Өмірлік. "Әлі де барсақ, қыздар жәрмеңкесі" (Карбой мен хор, содан кейін Том мен Элиза) Жоқ. 4. Ауыртпалық "Летиция әндері" (Летиция) Жоқ. 4б. "Ол қайда?" (Летиция, Элиза, Том, Карбой) Жоқ. 5. Қалай? "Бір рет қайтадан бет" (Карбой, Лэтиция, Элиза, Том) Жоқ. 6, "Қосалқы! Көмектесіңіздерші!" (Том және хор) Жоқ. 7. Ауысым. "Құтқарушылар! Қасқырлар! (Том, сололар және хор) No. 8 және 9. "Қыздар мен мырзалар, біз айтқандарыңыздан жинадық" (Том және хор) No 2 10 жыл. "Қызым қайда?" (Шаңырақ пен хор) Жоқ. Он бір. "Мен қарапайым баламын" (Элиза) Жоқ. 12 "Әке-ау!" (Летиция, Карбой, Гриндер және Хор) Жоқ. 13. Қалай ойлайсың? "Мен бұл киімнен не көремін?" (Қорытынды)
No. 2. "I Loved Her Fondly" (Carboy and Chorus)
No. 3. "And Now Let's Go Back Ah Maiden Fair" (Carboy and Chorus, then Tom and Eliza)
No. 4. "Laetitia's Song" (Laetitia)
No. 4b. "Where Is He?" (Laetitia, Eliza, Tom, Carboy)
No. 5. "Once More The Face" (Carboy, Laetitia, Eliza, Tom)
No. 6, "Help! Ah Help!" (Tom and Chorus)
No. 7. "Ho Guards! Minions!" (Tom, solos and Chorus)
Nos. 8 & 9. "Ladies and Gentlemen We Gather From What You Have Said" (Tom and Chorus)
No. 10. "Where Is My Daughter?" (Grinder and Chorus)
No. 11. "I'm A Simple Little Child" (Eliza)
No. 12 "My Father!" (Laetitia, Carboy, Grinder and Chorus)
No. 13. "What Do I See In This Disguise?" (Finale)