Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Самедан () - Швейцарияның Гризон кантонында Малоя аймағындағы қала және муниципалитет. Ол Ретиан темір жолы желісінің Самедан темір жол станциясы және Самедан әуежайымен қызмет көрсетеді.
Samedan (, ) is a town and municipality in the Maloja Region in the Swiss canton of Grisons. It is served by Samedan railway station on the Rhaetian Railway network and by the Samedan Airport.
Тарих
Самедан алғаш рет 1137-1139 жылы Самаден, ал 1156 жылы Самадн деп аталады. 1288 жылы ауылдың жоғарғы бөлігінде тұрғын мұнараның бар екендігі туралы дәлелдер бар. 1462 жылы Самедан төменгі юрисдикцияның орнына айналды. 1499 жылғы Швабия соғысында ауыл өртеніп кетті. 1551 жылы Жоғарғы Энгадиннің үш үлкен еншілерінің бірі Самеданның еншісі протестантизмге айналды. XVI ғасырдан бастап кейбір отбасылар, әсіресе фон Салис пен фон Планта, өте бай болды және ауылда керемет үйлер салынды. Олар өздерінің қаржылық табыстарын, басқа да нәрселермен қатар, саяси қызметтеріне, сонымен қатар шетелге эмиграцияға және жалдамалы қызметке де қарыздар болды. XIX ғасырда Самеданда сауда-саттық Энгадиннің басқа жерлеріне қарағанда ертерек және тез дамыды. Туризм 1830 жылы басталды: қонақ үйлер салынды, тауларға алғаш рет шықты, ал ағылшын туристері 1872 жылы ағылшын шіркеуін тұрғызды (ол 1965 жылы қиратылды). 1893 жылы гольф алаңын салған; Муоттас Мурагль Бахн (каникуляр темір жолы) 1907 жылы салынған. Алғашқы электр станциясы 1888 жылы, ал үлкен аурухана 1895 жылы салынған. Банкс пен баспахана Самеданға қоныс аударды. 1903 жылы қала Ретия темір жолымен қосылды; ол көп ұзамай Энгадиннің ең маңызды темір жол торабына айналды. Әуеайлақ 1937 жылы ашылды; протестанттық мектеп, бүгінгі Академия Энгиадина, 1943 жылы. 1943 жылы 1 қазанда Самеданды америкалық ұшақтар қателесіп бомбалады. Бақытымызға орай, ешкім зардап шекпеді. 1980 жылдан бастап бұрынғы романша ауыл шаруашылығы қазіргі заманғы қызмет көрсету орталығына айналды, онда неміс тілінде сөйлейтіндер романша тілінде сөйлейтіндерден көп.
Samedan is first mentioned in 1137–1139 as Samadene, and in 1156 as Samadn. For 1288 there is evidence of a residential tower in the upper part of the village. In 1462 Samedan became the seat of lower jurisdiction. In the Swabian War of 1499, the village burned down. In 1551 the parish of Samedan, one of three large parishes in the Upper Engadin, converted to Protestantism. From the 16th century onwards, some families, especially the von Salis and von Planta, became very wealthy and had magnificent houses built in the village. They owed their financial success, among other things, to their political offices, but also to emigration and mercenary service abroad. In the 19th century, trade and commerce developed earlier and faster in Samedan than anywhere else in the Engadin. Tourism began circa 1830: Hotels were built, mountains were climbed for the first time, and English tourists had an English church erected in 1872 (it was demolished in 1965). A golf course was built in 1893; the Muottas Muragl Bahn (a funicular railway) was constructed in 1907. The first power station was built in 1888 and a major hospital in 1895. Banks and a printer settled in Samedan. In 1903 the town was connected to the Rhaetian Railway; it soon became the most important railway junction in the Engadin. The airfield was opened in 1937; the Protestant school, today's Academia Engiadina, in 1943. On 1 October 1943, Samedan was mistakenly bombed by American planes. Luckily, nobody was hurt. From the 1980s, the formerly Romansh farming village developed into a modern service centre, in which German speakers outnumber Romansh speakers.
География
Самедан ауданы (2004-2009 жылдардағы зерттеу бойынша) 15,5%-ға жуығы ауыл шаруашылығы мақсатында пайдаланылады, ал 9,7%-ы орманды. Қалған жердің 1,9% -ы қоныстанған (ғимараттар немесе жолдар) және 72,9% -ы өнімді емес жер. Соңғы екі онжылдықта (1979/85 2004/09) елді мекендердің көлемі өсті, ал ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлер азайды. 2017 жылға дейін муниципалитет Инн өзенінің бойындағы орталық Оберенгадин аңғарында Малоя округінің Оберенгадин суб-ауданында орналасқан. 2017 жылдан кейін Малоя облысының құрамына кірді. Ол Самедан ауылы мен Пунт Мурагль ауылынан, Бевер аңғарының жоғарғы бөлігінен және кантонның ең биік таулары: Пиц Бернина, Пиц Скерсцен және Пиц Розег қоршап тұрған аңғардан тұратын Розег аңғарының барлық бөлігіне жуық орналасқан. 1943 жылға дейін Самедан Самеден деп аталды.
Samedan has an area, (as of the 2004/09 survey) of Of this area, about 15.5% is used for agricultural purposes, while 9.7% is forested. Of the rest of the land, 1.9% is settled (buildings or roads) and 72.9% is unproductive land. Over the past two decades (1979/85 2004/09) the amount of land that is settled has increased by and the agricultural land has decreased by
Before 2017, the municipality was located in the Oberengadin sub district of the Maloja district in the central Oberengadin valley along the Inn river. After 2017 it was part of the Maloja Region. It consists of the village of Samedan and the hamlet of Punt Muragl, the upper section of the Val Bever as well as an exclave that includes nearly the entire Val Roseg, a valley surrounded by the highest mountains of the canton: Piz Bernina, Piz Scerscen and Piz Roseg. Until 1943 Samedan was known as Samaden.
Демография
2013 жылы Самеданның тұрғындарының 23,6% -ы шетелдік азаматтар. Соңғы 3 жылда (2010-2013 жылдар) халық саны 1,31% -ға өзгерді. 2013 жылы муниципалитеттегі туу көрсеткіші 8,3 болса, өлім көрсеткіші мың тұрғынға шаққанда 7,0 болды. 2012 жылы 1000 тұрғынға шаққанда жаңа тұрғын үй құрылысының деңгейі 31,86 болды. 2014 жылы муниципалитет бойынша бос орындардың мөлшері 2,14% -ды құрады.
Samedan has a population of as of 2013, 23.6% of the population are resident foreign nationals. Over the last 3 years (2010–2013) the population has changed at a rate of 1.31%. The birth rate in the municipality, in 2013, was 8.3 while the death rate was 7.0 per thousand residents. In 2012 the rate of construction of new housing units per 1000 residents was 31.86. The vacancy rate for the municipality, in 2014, was 2.14%.
Саясат
2015 жылғы федералды сайлауда ең танымал партия 23,8% дауыспен SVP болды. Алдағы үш партия - FDP (22,5%), BDP (19,6%) және SP (16,4%). Федералды сайлауда барлығы 821 дауыс берілді, сайлауға қатысу 42,3% құрады. 2007 жылғы федералды сайлауда ең танымал партия 30.6% дауыс жинаған SP болды. Алдағы үш ең танымал партия - SVP (28,7%), FDP (28,2%) және CVP (10,4%).
In the 2015 federal election the most popular party was the SVP with 23.8% of the vote. The next three most popular parties were the FDP (22.5%), the BDP (19.6%) and the SP (16.4%). In the federal election, a total of 821 votes were cast, and the voter turnout was 42.3%. In the 2007 federal election the most popular party was the SP which received 30.6% of the vote. The next three most popular parties were the SVP (28.7%), the FDP (28.2%) and the CVP (10.4%).
Көлік
Ол жоғарғы Энгадин аймағының әкімшілік орталығы болып табылады, және қызметтерге өңірлік аурухана (Оберенгадин ауруханасы), Понтресина, Чур және Сент-Морицке қарай тұрақты пойыздар бар ірі RhB темір жол станциясы және өңірлік әуежай (Энгадин әуежайы) кіреді. Бернина экспресі мен Глейчер экспресі Самеданнан өтеді. Муоттас Мурагль бағына (2454 м) Муоттас Мурагль бағына жететін фуникулер.
It is the administrative center of the upper Engadin region, and services include a regional hospital (Spital Oberengadin), a major RhB railway station with regular trains towards Pontresina, Chur and St. Moritz, and a regional airport (Engadin Airport). Both the Bernina Express and Glacier Express trains pass Samedan. The funicular Muottas Muragl Bahn leads to the top of Muottas Muragl (2454 m).
Экономика
2012 жылы муниципалитетте барлығы 2891 адам жұмыс істеді. Олардың ішінде 26 адам негізгі экономикалық сектордың 8 кәсіпорнында жұмыс істеген. Екінші секторда 51 жеке кәсіпорында 500 жұмысшы жұмыс істеді. Сонымен қатар, 335 кәсіпорындарда 2 365 жұмыс орны ашылды. 2013 жылы әлеуметтік көмекке халықтың 31,9%-ы ие болды.
as of 2012, there were a total of 2,891 people employed in the municipality. Of these, a total of 26 people worked in 8 businesses in the primary economic sector. The secondary sector employed 500 workers in 51 separate businesses. Finally, the tertiary sector provided 2,365 jobs in 335 businesses. In 2013 a total of 31.9% of the population received social assistance.
Климат
Көпен Гейгер климаттық жіктелімі оның климатын субарктикалық (Dfc) деп жіктейді. 1961 және 1990 жылдар аралығында Самедан қаласында жылына орташа есеппен 95,5 күн жаңбыр жауды. Ең жауын-шашынды ай - тамыз айы, бұл уақытта Самедан орта есеппен жауын-шашынды алады. Бұл айда орташа есеппен 11,5 күн жауын-шашын жауды. Жылдың ең құрғақ айы ақпан болды, яғни 5 күн ішінде орташа есеппен жауын-шашын мөлшері.
Köppen Geiger climate classification classifies its climate as subarctic (Dfc). Between 1961 and 1990 Samedan had an average of 95.5 days of rain per year and on average received of precipitation. The wettest month was August during which time Samedan received an average of of precipitation. During this month there was precipitation for an average of 11.5 days. The driest month of the year was February with an average of of precipitation over 5 days.
Мәдени сілтемелер
Жоғарғы Энгадин мәдени мұрағаты Самедан қаласындағы Чеза-Плантада орналасқан. Джеймс Бонд Блофельдтің базасынан Пиц-Глориядан Самеданға қашып кетеді. Он тоғызыншы ғасырдағы әйелдер құқықтары және жұқпалы аурулар туралы заңдарды жою жөніндегі белсенді Жозефин Батлер 1881 жылы Самеданға демалыс жасады. Ол достарымен бірге көп жүрді, ал күйеуі ревматизмнен сурет салып, сызбалар жасаған. Ол жергілікті протестант шіркеуінде уағыз айтты, оны негізінен басқа бір ағылшын дін қызметкері мырза Эрдли басқаратын.
The Upper Engadine Cultural Archives is housed in the Chesa Planta in Samedan. James Bond escapes from Blofeld's base at Piz Gloria to Samedan in Ian Fleming's On Her Majesty's Secret Service where he is rescued by his future wife, Tracy. The nineteenth century campaigner for women's rights and the repeal of the Contagious Diseases Acts, Josephine Butler, holidayed in Samedan in 1881 preferring it to Pontresina. She walked extensively with friends whilst her husband, because of his rheumatism, painted and sketched. He preached at the local Protestant church, which was largely run by another English clergyman Mr Eardley.