Кіріспе

Самедан () - Швейцарияның Гризон кантонында Малоя аймағындағы қала және муниципалитет. Ол Ретиан темір жолы желісінің Самедан темір жол станциясы және Самедан әуежайымен қызмет көрсетеді.

Тарих

Самедан алғаш рет 1137-1139 жылы Самаден, ал 1156 жылы Самадн деп аталады. 1288 жылы ауылдың жоғарғы бөлігінде тұрғын мұнараның бар екендігі туралы дәлелдер бар. 1462 жылы Самедан төменгі юрисдикцияның орнына айналды. 1499 жылғы Швабия соғысында ауыл өртеніп кетті. 1551 жылы Жоғарғы Энгадиннің үш үлкен еншілерінің бірі Самеданның еншісі протестантизмге айналды. XVI ғасырдан бастап кейбір отбасылар, әсіресе фон Салис пен фон Планта, өте бай болды және ауылда керемет үйлер салынды. Олар өздерінің қаржылық табыстарын, басқа да нәрселермен қатар, саяси қызметтеріне, сонымен қатар шетелге эмиграцияға және жалдамалы қызметке де қарыздар болды. XIX ғасырда Самеданда сауда-саттық Энгадиннің басқа жерлеріне қарағанда ертерек және тез дамыды. Туризм 1830 жылы басталды: қонақ үйлер салынды, тауларға алғаш рет шықты, ал ағылшын туристері 1872 жылы ағылшын шіркеуін тұрғызды (ол 1965 жылы қиратылды). 1893 жылы гольф алаңын салған; Муоттас Мурагль Бахн (каникуляр темір жолы) 1907 жылы салынған. Алғашқы электр станциясы 1888 жылы, ал үлкен аурухана 1895 жылы салынған. Банкс пен баспахана Самеданға қоныс аударды. 1903 жылы қала Ретия темір жолымен қосылды; ол көп ұзамай Энгадиннің ең маңызды темір жол торабына айналды. Әуеайлақ 1937 жылы ашылды; протестанттық мектеп, бүгінгі Академия Энгиадина, 1943 жылы. 1943 жылы 1 қазанда Самеданды америкалық ұшақтар қателесіп бомбалады. Бақытымызға орай, ешкім зардап шекпеді. 1980 жылдан бастап бұрынғы романша ауыл шаруашылығы қазіргі заманғы қызмет көрсету орталығына айналды, онда неміс тілінде сөйлейтіндер романша тілінде сөйлейтіндерден көп.

География

Самедан ауданы (2004-2009 жылдардағы зерттеу бойынша) 15,5%-ға жуығы ауыл шаруашылығы мақсатында пайдаланылады, ал 9,7%-ы орманды. Қалған жердің 1,9% -ы қоныстанған (ғимараттар немесе жолдар) және 72,9% -ы өнімді емес жер. Соңғы екі онжылдықта (1979/85 2004/09) елді мекендердің көлемі өсті, ал ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлер азайды. 2017 жылға дейін муниципалитет Инн өзенінің бойындағы орталық Оберенгадин аңғарында Малоя округінің Оберенгадин суб-ауданында орналасқан. 2017 жылдан кейін Малоя облысының құрамына кірді. Ол Самедан ауылы мен Пунт Мурагль ауылынан, Бевер аңғарының жоғарғы бөлігінен және кантонның ең биік таулары: Пиц Бернина, Пиц Скерсцен және Пиц Розег қоршап тұрған аңғардан тұратын Розег аңғарының барлық бөлігіне жуық орналасқан. 1943 жылға дейін Самедан Самеден деп аталды.

Демография

2013 жылы Самеданның тұрғындарының 23,6% -ы шетелдік азаматтар. Соңғы 3 жылда (2010-2013 жылдар) халық саны 1,31% -ға өзгерді. 2013 жылы муниципалитеттегі туу көрсеткіші 8,3 болса, өлім көрсеткіші мың тұрғынға шаққанда 7,0 болды. 2012 жылы 1000 тұрғынға шаққанда жаңа тұрғын үй құрылысының деңгейі 31,86 болды. 2014 жылы муниципалитет бойынша бос орындардың мөлшері 2,14% -ды құрады.

Саясат

2015 жылғы федералды сайлауда ең танымал партия 23,8% дауыспен SVP болды. Алдағы үш партия - FDP (22,5%), BDP (19,6%) және SP (16,4%). Федералды сайлауда барлығы 821 дауыс берілді, сайлауға қатысу 42,3% құрады. 2007 жылғы федералды сайлауда ең танымал партия 30.6% дауыс жинаған SP болды. Алдағы үш ең танымал партия - SVP (28,7%), FDP (28,2%) және CVP (10,4%).

Көлік

Ол жоғарғы Энгадин аймағының әкімшілік орталығы болып табылады, және қызметтерге өңірлік аурухана (Оберенгадин ауруханасы), Понтресина, Чур және Сент-Морицке қарай тұрақты пойыздар бар ірі RhB темір жол станциясы және өңірлік әуежай (Энгадин әуежайы) кіреді. Бернина экспресі мен Глейчер экспресі Самеданнан өтеді. Муоттас Мурагль бағына (2454 м) Муоттас Мурагль бағына жететін фуникулер.

Экономика

2012 жылы муниципалитетте барлығы 2891 адам жұмыс істеді. Олардың ішінде 26 адам негізгі экономикалық сектордың 8 кәсіпорнында жұмыс істеген. Екінші секторда 51 жеке кәсіпорында 500 жұмысшы жұмыс істеді. Сонымен қатар, 335 кәсіпорындарда 2 365 жұмыс орны ашылды. 2013 жылы әлеуметтік көмекке халықтың 31,9%-ы ие болды.

Климат

Көпен Гейгер климаттық жіктелімі оның климатын субарктикалық (Dfc) деп жіктейді. 1961 және 1990 жылдар аралығында Самедан қаласында жылына орташа есеппен 95,5 күн жаңбыр жауды. Ең жауын-шашынды ай - тамыз айы, бұл уақытта Самедан орта есеппен жауын-шашынды алады. Бұл айда орташа есеппен 11,5 күн жауын-шашын жауды. Жылдың ең құрғақ айы ақпан болды, яғни 5 күн ішінде орташа есеппен жауын-шашын мөлшері.

Мәдени сілтемелер

Жоғарғы Энгадин мәдени мұрағаты Самедан қаласындағы Чеза-Плантада орналасқан. Джеймс Бонд Блофельдтің базасынан Пиц-Глориядан Самеданға қашып кетеді. Он тоғызыншы ғасырдағы әйелдер құқықтары және жұқпалы аурулар туралы заңдарды жою жөніндегі белсенді Жозефин Батлер 1881 жылы Самеданға демалыс жасады. Ол достарымен бірге көп жүрді, ал күйеуі ревматизмнен сурет салып, сызбалар жасаған. Ол жергілікті протестант шіркеуінде уағыз айтты, оны негізінен басқа бір ағылшын дін қызметкері мырза Эрдли басқаратын.