Кіріспе

Польшалық еркін кәсіподақ белсендісі Анна Валентинович (;; 15 тамыз 1929 жыл 10 сәуір 2010 жыл) - Польшалық еркін кәсіподақ белсендісі және Шығыс блогындағы алғашқы коммунистік емес кәсіподақ "Солидарлық" ұйымының негізін қалаушы. 1980 жылы тамызда Гданск қаласындағы Ленин кеме жасау зауытындағы жұмысынан босатылуы кеме жасау зауытындағы ереуілдің басталуы, Польшадағы ереуілдің толқынын бастау және Балтық жағалауын тез шалдықты. Гданск кеме жасау зауытында орналасқан фабрикааралық ереуіл комитеті (МКС) ақырында өзін "Солидарлық" деп өзгертті; қыркүйекке қарай бір миллионнан астам жұмысшы МКС-тің 21 талабын қолдап, ереуілге шықты, бұл ең үлкен ереуіл болды. Валентиновичтің тұтқындалуы ұйымдастырушыларды "Анна Валентиновичті жұмысқа қайтарып алыңыз!" деген ұранмен таныстырды. Гданск ереуілінің алғашқы күндері. Кейбіреулер оны "тәуелсіз Польшаның анасы" деп атайды. Ол 2010 жылы Ресейдегі Смоленск маңында Польша әуе күштері Ту-154 апатынан қаза тапқан мәртебелі тұлғалардың қатарында болды, бұл оқиға Польша президенті Лех Качинский мен оның әйелі мен Польша қарулы күштерінің жоғары лауазымды қолбасшыларының өмірін қиды. 2006 жылы ол Польшаның ең жоғары марапаты - Ақ бүркіт орденімен марапатталды. 2020 жылы Time журналы оны соңғы 100 жылда әлемге ықпал еткен 100 әйелдің тізіміне енгізді.

Ерте өмір және мансап

Валентинович 1929 жылы Польшаның Сине ауылында (қазіргі Садово, Украина) Ровно облысындағы Анна Любчик ретінде украиндық штундшылар отбасында дүниеге келген. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде он жасында қыз қызметшісі болып жұмыс істей бастады. Соғыстан кейін ол Польшаға көшіп келеді. Валентинович Польшаның Гданск қаласындағы Ленин кеме жасау зауытында 1950 жылы жұмыс істей бастады. Өзінің ауыр еңбегі үшін "Социалистік Еңбек Ері" немесе Стахановшы деп танылған Валентинович Польшадағы коммунистік жүйеден, әсіресе 1970 жылдың желтоқсан айында Балтық жағалауында болған қанды оқиғалардан кейін, көңілі қалды. Ол белсенді және социалистік жастар ұйымының мүшесі болғанмен, ешқашан коммунистік партияның ресми мүшесі болған емес. Анна - католик дінінің адал мүшесі, әлеуметтік әділдікке сенетін және қысымға қарсы тұратын, әрі соңғы жылдары Папа Иоанн Павел II-нің ілімдеріне қатты әсер еткен, онымен жеке қарым-қатынас дамыған. Иоанн Павел II жазған соңғы хаттардың бірі Анна Валентиновичке жазған. Анна әділетке ұмтылу жолын өзінің басшыларының бірі лотерея ойнауға жұмысшылардың бонустық қорларынан ақша ұрлағанда ашық сөйлеу арқылы бастады. Польшалық самиздат (бибула) Robotnik Wybrzeża (Жар жағалауындағы жұмысшы) газетінің редакторы ретінде ол кеме жасау зауытында жасырын газет таратты; ол жиі билікке қарсылық білдірді, ол өз басшыларына ашық қарсылық білдірген кезде ерекше емес еді.

Өлім

Валентинович 2010 жылы 10 сәуірде Смоленск маңында ұшақ апатынан қайтыс болды. Ол президент Лех Качиньский, бірінші ханым Мария Качиньская және басқа да көптеген көрнекті польшалық басшылармен бірге Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Катынь қазағының 70 жылдығын атап өту үшін жолға шыққан. Жақында Гданьсктің бір ауданындағы Вржещьдегі үйіне тақтайша орнатылды, Гдыня қаласы оның есімімен көше қиылысына ат қойды. Мэриленд университетінің коммуникация профессоры Майкл Шспорер ол туралы былай деп жазды: "Оның өмірі Польшаның өміріне өте ұқсас болды, ешқашан ештеңе болған жоқ, бірақ егер сіз өзіңіз үшін сөйлеуден қорықпай, басқаларға қамқорлық жасасаңыз, сіз қандай бола алатыныңызды қараңыз, Пани Аня, көпшіліктен гөрі лайықты үлгі, өйткені адал. Біздің қамқор әрі қорғаншы анамыз!" 2015 жылы 1981 жылы Анна Валентиновичті улантуға тырысқандығы бойынша сот басталды.

Есте сақтау

2011 жылы Гданск қаласында Анна Валентиновичке арналған ескерткіш тақта ашылды. Оны суретші Славёй Островский жасаған. 2013 жылы Польшадағы коммунизмді жоюдағы Анна Валентиновичтің рөлін еске алу үшін Вроцлавта Анна Валентинович алаңы салтанатты түрде ашылды. 2015 жылы Валентиновичтің мүсіні Осов қаласындағы Варшава шайқасында қаза тапқандардың зиратында Ұлттық Батырлар Пантеонында ашылды. 2015 жылдың желтоқсанында Польша Премьер-Министрінің Кеңсесіндегі негізгі бөлме (Сырық бөлмесі) Анна Валентиновичтің есімімен аталды. 2017 жылы Штециндегі бір көшеге генерал Берлингтің аты беріліп, Анна Валентинович деп аталды. Люблинде оның атын алып көше де құрылды. 2018 жылы Сейм 2019 жылды "Анна Валентинович жылы" деп жариялаған қаулы қабылдады. 2020 жылдың 12 қазанында Польша президенті Анджей Дуда Украинаның Киев қаласында Валентиновичке арналған ескерткішті ресми түрде ашты және ол "Бірлік қозғалысының символы, сол кездегі барлық ерлер арасында Польша мен поляк істері туралы әйелдер ойлауына ықпал еткен элемент болған әйел" деді.