Кіріспе

Зимбабвелік саясаткер (1939-2021) Энеас Соко Чигведере (25 қараша 1939 - 22 қаңтар 2021) - Зимбабвелік саясаткер, тарихшы, педагог және дәстүрлі көшбасшы. 2001 жылдың тамыз айынан бастап білім, спорт және мәдениет министрі қызметін атқарды. 2008 жылдың тамыз айында Машоналенд шығыс провинциясының резидент-министрі және губернаторы болып тағайындалды. Ол 2008 жылы 10 наурызда Свосьве Мубайуа басшы болып тағайындалды. 2021 жылдың 22 қаңтарында Зимбабведе COVID 19 пандемиясы кезінде COVID 19 байланысты асқынулардан кейін Марондера маңындағы фермасында қайтыс болды.

Ерте өмір

Чигведере Зимбабведегі Хведа ауданында дүниеге келген. Оның әкесі мұғалім, коммерциялық фермада бригадир болып жұмыс істеген, ал анасы коммуналдық шаруа. Оның ата-бабасы Свосьв әулетінің аға үйлерінің біріне өкілдік ететін аймақтың басшысы болған. Ол Чигведер мектебінде, Чемханза Миссиясында және Ваддиллов институтында оқыды.

Зимбабве мен Африка тарихы

Чигведер 1962 жылы Лондон университетінің Родезия және Ньясаленд колледжінде Зимбабве, Замбия және Малавиден қабылданған 25 африкалық студенттің бірі болды. 1964 жылы бітірген Тарихқа арналған құрмет бағдарламасына оқуға қабылданған алғашқы қара нәсілді студент ретінде ол Зимбабведің шынайы тарихын шығаруда жұмыс істеу міндеті бар екенін қатты сезінді. Ол 1966 жылы МФиль дәрежесін алу үшін 1896-97 жылдардағы колонияға қарсы соғысты - Чимуренганы зерттей бастады. Оның басты тақырыбы, соғысты 1890 жылғы отарлауға байланысты жауап ретінде ұсынған отаршылдық тарихшыларға қайшы, соғыс үйлестірілген ұлттық дәстүрлі соғыс болды: оған Мкувати, Кагуви, Неханда және Мбонга, барлық ұлттық Шона рухтары көмектескен Муренга (Матопостағы рух) ықпал етті; ұрыс-керіске Розви, соңғы ұлттық билеушілер, команданы алған басшылар басшылық етті; мақсат Шона егемендігін қалпына келтіру және Мудзинганияма 1897 жылы ұлттық Розви басшысы ретінде тағайындалды; және Шона барлық шетелдік элементтерді мақсат етті. Осыған сәйкес, Чигведере дәстүрлі Шона қоғамының ұйымдастырылуын мұқият зерттеп, Муренга мен Неханданың кім екенін немесе Розви патшалығының не екенін анықтамаса, соғыстың мәнді баяндамасы жасалмауы мүмкін деп мәлімдеді. Оның негізгі үлесі колониялық Зимбабве және Африка тарихын зерттеудің мәні мен әдістерін ашу болды. Оның "Мутападан Родосқа дейін" (Macmillan 1980) атты кітабында Зимбабведегі көптеген кландар мен династиялардың жалпы ата-бабалары бар екенін, сондықтан жалпы ұлттық діни қамқоршылар бар екенін көрсететін Зимбабведің отарлау алдындағы тарихының хронологиясы берілген. Мұрағаттық құжаттардан басқа (ерте ауызша дәстүрге қатысты) кітап ауызша дәстүрлердің, тотемдік тарих пен мадақтау поэзиясының, дәстүрлі дін мен оның иерархиясының, дәстүрлі мадақтау мен соғыс әндерінің тарихын қайта құруда. Банту Африкасының туылуы (Африка үшін кітаптар 1982) бұл тақырыпты артқа жылжытады және Оңтүстік Африкадағы тайпалардың көпшілігінің ортақ және ізденуге болатын шығу тегі бар екенін көрсетеді. The Karanga Empire (Books for Africa 1985) журналында Тонга мен Каланганың шығу тегі, көші-қоны, өсуі мен сегментациясы егжей-тегжейлі талданады.

Білім

Чигведере 1965 жылы білім беру министрлігіне орта мектеп мұғалімі болып кірісіп, 1975 жылы білім беру саласындағы дипломды бітірді. Ол қысқа уақыт Флетчер мен Хайфилдте сабақ берді, бірақ өзінің оқытушылық мансабының көп бөлігін Горомонци орта мектебінде өткізді, онда ол 1977 жылдан 1986 жылға дейін бірінші қара түсті мектеп директоры және директор болды. Себебі, Горомонзи ең көне мемлекеттік мектеп болғандықтан, және бұрын қара нәсілділерге жоғары білім беретін жалғыз мектеп болғандықтан, Чигведердің мектепте қызмет етуі оған кейіннен Зимбабведе министр, парламентарий, бизнес басшылары болған көптеген адамдарды үйретуге және дайындауға мүмкіндік берді. Оның студенттерінің қысқа тізіміне оның кабинет әріптестері Чарльз Утете, Патрик Чинамаса, Симбараше Мумбенгегви, Витнесс Мангунде, Джули Мойо, Саймон Хая Мойо және автор Томпсон Цодзо, парламент хатшысы Остин Звома, оппозициялық көшбасшы Тендай Бити тобының бас директоры Логистиксвер Жауит Махачи, кардиолог Джонатан Матенга, журналист Джеффри Ньярота және пионер заңгерлері Чирунда мен Чихамбакве. Чигведере Ұлттық орта мектеп директорлары қауымдастығының құрылтайшыларының бірі болды, ол бүкіл Машоналенд үшін бірінші өңірлік төраға, содан кейін 1986 жылға дейін ұлттық төраға болды және өмірлік мүше болып сайланды. Ол ұзақ уақыт бойы Ұлттық мұражайлар мен ескерткіштердің басқармасында қызмет етті, 1984 жылдан 1988 жылға дейін басқарма төрағасы болды, ал қызметі мен зерттеулерін мойындау үшін арнайы қызмет сертификаты мен құрметті өмірлік мүшелікке ие болды. 1987 жылдан 1995 жылға дейін Чигведере Білім министрлігінде білім беру жөніндегі орынбасары, содан кейін өңірлік директор қызметін атқарды.

Саясат

Чигведере алғаш рет 1964 жылы университетте оқып жүргенде ZANU-ға қосылды. 1985 жылы ол Горомонзидегі ZANU-ның Чаминука округінің білім министрі болды. 1993 жылы ол ZANU-ның Марондера (және Ведза) құрылымдары арқылы округтер деңгейінен Машоналэнд Шығыс провинциясының білім министріне дейін көтерілді. 1995 жылы ол Wedza парламенттік орынды төртінші ең көп дауыс жинаған дауыспен жеңіп алды. Ол бірінші кезектегі сайлауда жеңілгендердің арасында соғыс ардагерлері қауымдастығының жетекшісі Ченджерай Хунцви болды. 2000 және 2005 жылдары парламентке қайта сайланды, ал 2008 жылы сайлау округінің сенаторы болды. 1996 жылы ол білім беру реформасы жөніндегі ZANU PF комиссиясының төрағасы болып тағайындалды, ал 1999 жылы Машоналэнд шығысындағы әкімшілік хатшы болды. 2000 жылдың шілдесінде білім беру вице-министрі болып тағайындалды, ал 2001 жылдың тамызында Чигведере білім, спорт және мәдениет министрі болды, бұл Зимбабведегі ең ірі министрлік бюджет бөлуде де, адам күшінде де болды. Оның тапсырмасы Зимбабведің қазіргі қажеттіліктеріне сай білім беру бағдарламаларын қайта бағыттау, мәдениет пен негізгі білім беруді біріктіру және спорттық ұйымдарды тұрақты, жауапты кәсіби бірлестіктерге қайта құру болды. Жерді қайта бөлумен байланысты халықтардың ауқымды көші-қонынан кейін, Министрліктің жұмысының басым бөлігі жаңа ауыл шаруашылығы қауымдастықтарында мектептер құру және қайта ұйымдастыру болды. 2003 жылдан 2016 жылға дейін Чигведере АҚШ-тың санкциялар тізіміне енгізілді. 2008 жылғы наурыздағы парламент сайлауынан кейін Чигведере 2008 жылдың 25 тамызында президент Роберт Мугабемен Машоналэнд шығыс провинциясының резидент-министрі және губернаторы болып тағайындалды. Бұл лауазымда ол сонымен қатар сенатор болып қызмет етті. Сонымен қатар, ол білім, спорт және мәдениет министрі қызметін атқарушы болып қалды.

Дәстүрлі басшы

Чигведере Свосве басшылығының аға үйлерінің бірінен тараған, ол ұлттық билеушілер болған Мутапалармен тікелей байланысын сақтап қалды. Свосве басшылығы Рузави өзеніне құятын барлық қосалқы өзендермен дәстүрлі түрде анықталатын аумақты қамтиды, Саве өзеніне дейін. Бұл барлық Марондера мен Ведзаны, шығысында Русике, Мангунде және Макони, солтүстігінде және батысында Секе, Чихота және Ненгуво, ал оңтүстігінде Ньяшану және Нджаджанаба басшыларымен қамтиды. Чигведере өкілдік еткен Мубайва үйіне Ведза тауы мен "куматирикоти" деп аталатын жерді қамтитын барлық аумақты басқару және қорғау тапсырылды. Бүгінде бұл аумаққа Саве өзенінен оңтүстікке қарай, Ведза тауы арқылы Марондераға дейін су бассейнінің бойымен созылып алынған коммерциялық егістік жерлерін қоса алғанда, бес округ кіреді. 1973 жылы соңғы бас қолбасшы тағайындалған кезде мұрагер ретінде майланғаннан кейін, Чигведере 2008 жылдың наурыз айында салтанатты рәсімде билікті ресми түрде өз қолына алды. Ол өзінің саяси қызметі бар мерзімде билік жүргізетін кеңес тағайындады.

Дау

Чигведере министр ретінде бір рет барлық оқушылардың бір форма киюі керектігін, әлі де отарлық атауларды алып жүрген мектептердің атын ауыстыруға тырысқаны және оған мемлекеттік және жеке мектептер төлейтін ақыны реттеуге мүмкіндік беретін актіні алға тартқаны үшін дау-дамай мен сынға ұшырады. Ол өзінің кейбір ұсыныстары білім беру жүйесіне әсер ететін гиперинфляцияның әсерін азайту үшін жасалып жатқанын айтты. Бірде Чигведер бастауыш мектеп директорының 7 жасар растафари ұлын мектептен шығару туралы шешімін қолдады, өйткені ол баланың дрейлері мектеп киімдеріне сәйкес келмейтінін сезінді. Бұл шешімді Жоғарғы Сот жоққа шығарды. Чигведереде Зимбабве кландарының ұрпақтарының жолын іздеген Madzinza e Zimbabwe телебағдарламасы да болды. Бұл мәселе 2000-шы жылдардың басында кейбір тарихшылар мен академиктер, негізінен ақ академиктер Чигведереге академиялық аутсайдер ретінде қараған кезде пайда болды. Зимбабве университетінің тарих кафедрасының Дэвид Бич және Теренс Рейнджер сияқты ғалымдары оны қате теориялар үшін сынға алды. Бірде ол өзінің академиялық баяндамасында бір медиумның сөздерін келтіріп, көпшіліктің назарын өзіне аударды.