Кіріспе
Тунистің Жендуба қаласының маңында орналасқан ежелгі қала. Булла Регия - қазіргі Тунистің Жендуба қаласының маңында орналасқан бербер, пуник және римдік қала. Оның сақталған қираған жерлері мен археологиялық орны олардың Адриан дәуіріне жататын жартылай жер асты үйлері, қатты ыстықтан және күннің әсерінен қорғану үшін белгілі. Көптеген мозаикалық едендер өз орнында қалды; басқаларын Тунистегі Бардо мұражайында көруге болады. Сондай-ақ, бұл жерге кішкентай мұражай да орналасқан.
Bulla Regia was a Berber, Punic, and Roman town near present day Jendouba, Tunisia. Its surviving ruins and archaeological site are noted for their Hadrianic era semi subterranean housing, a protection from the fierce heat and effects of the sun. Many of the mosaic floors have been left in place; others may be seen at the Bardo Museum in Tunis. There is also a small museum connected with the site.
Аттар
Қаланың пуникалық атауы оның валютасында кездеседі. Бұл "Үй" немесе "Бағал ғибадатханасы" дегенді білдіретін , қысқартуы деп болжанады. Бұл атау латын тілінен аударғанда "Саралық бұла" дегенді білдіреді. Бұл епітет оның Масиниссаның тұсында Нумидия астанасы мәртебесіне қатысты. Ол колония мәртебесіне көтерілген кезде қайта құрылды және императорлық демеушісі Адрианның есімімен Colonia Aelia Hadriana Augusta Bulla Regia деп аталды.
Берберлер қаласы
Берберлер қонысы Пуниктер қонысынан бұрын пайда болған болса керек. IV ғасырға жататын грек керамикасы табылған.
Пуникалық қала
Карфаген қалаға б.з.д. Танит ғибадатханасының бір бас шамасы мұражайда сақталған.
Нумидиялық капитал
Булла Регия - Римге Сципион Африканның б.з.д. Нумидия патшасы Масинисса "өз ата-бабаларының жерлерін қайтарып алды" (жазбада айтылғандай) және 156 жылы Буланы өзінің астанасы етті. Оның бір ұлы қалада сарай салып тұрды. Нумидиялықтардың тұсында эллиндік тәсілмен бұрынғы ретсіз жүйенің кем дегенде бір бөлігіне реттелген ортогональді торлы көше жоспары енгізілді.
Римдік колония
Римдіктер 46 жылы тікелей басқаруды өз мойнына алды, ол кезде Юлий Цезарь Африка провинциясын ұйымдастырды және соңғы азаматтық соғыс кезінде Булланың (бәлкім, жай ғана бейтарап) жүріс-тұрысына оны еркін қала (civitas libera) етіп марапаттады. Адрианның тұсында ол Рим колониясының мәртебесіне көтеріліп, оның азаматтарына толық азаматтық берілді.
Жою
Булла Регия Византияның билігі кезінде біртіндеп маңыздылығын жоғалтты. Соңғы империяның басқа жерлерінде болғандай, жергілікті аристократия қоғамдық кеңістіктің есебінен өз үйлерінің көлемін ұлғайтуға мүмкіндік алды: Балықшының үйі екі бөлек аралды байланыстырып, жолды тұйық жолға айналдырды. Жер сілкінісі Булла Регияны қиратып, оның бірінші қабаттары жер асты қабаттарына құлады.
Қайта табу
Құмның ағып кетуі тасталған жерлерді қорғады, олар 1906 жылы алғашқы қазбалар басталғанға дейін ұмытылды, бұл Рим қаласына ескерткіш кіреберісінің жойылуына байланысты болды. Портиктермен қоршалған форум 1949-1952 жылдары қазба жұмыстарымен ашылған. Оның жалпыға ортақ базиликасының екі шетінде де апсида бар еді. Собор ретінде оның арткы (батыс шетіндегі) ортасына ерекше крест тәрізді шомылдыру рәсімінің суреті салынған. Оның кішкентай амфитеатры, Августин Хиппоның уағызында қаралау тақырыбы, оның жиектері мен сатыларының күртлігін сақтайды, өйткені ол 1960-61 жылға дейін көмілген.
Мұражай және археологиялық нысан
Бұл қала қазір археологиялық нысан болып табылады. Мұнда музей бар, жер асты экскурсиялары да бар. Қайта қалпына келтіру жұмыстары ғимараттарды қорғауды көздейді, олар негізінен жер астында салынғандықтан жақсы сақталған. Көптеген күрделі көп түсті мозаикалар өз орнында сақталып, келушілерге оларды бастапқы сәулет контекстімен көруге мүмкіндік береді. Римдік су бұру жүйесі үйлерді су басудан сақтау үшін қалпына келтірілді.
Ғимараттар
Қалада дамыған бірегей дом архитектурасында қыстың жылы күндеріне ашық жерүсті қабат жер асты деңгейінен жоғары тұрды, ол екі қабатты атриумның айналасында салынған. Ашық түбі бар терракота бөтелкелер пішіні күмбезге салынған. Жерге шашыраған су мозаиканың түстерін жандандырып, оны буланып, салқындатады. Аулау үйінде базилика, оның басында апсида, трансепт және егер ол шіркеу болса, кемеге кіретін тәуелді кеңістіктер бар, ол төртінші ғасырда қоғамдық сәулет пен билеуші таптың домусы арасындағы байланыстың үлгісі ретінде (Теберт) пайда болды. Көп ұзамай шіркеулер мен соборлар ретінде христиандыққа айналды. Бұл жерде мозаиканың римдік өнерінің ең дамыған түрі орналасқан. Амфитрит үйінің мозаикасы жиі суреттеледі (жоғарыдағы суретті қараңыз).