Кіріспе

Чили комикстері мен комикстер сериясы

Condorito (испан тілінде «Шағын Кондор») – чилиялық комикстер мен комикстер сериясы, онда Пелотиллехуе деген ойдан шығарылған қалада тұратын антропоморфты кондор бейнеленген. Бұл қала Чилидің типикалық шағын провинциялық қаласы. Condorito – чилиялықтардың символы ретінде жасалған. Condorito алғаш рет 1949 жылдың 6 тамызында чилиялық карикатурист Рене Риос, Пепо деген атпен танымал болған, жарияланды. Condorito Латын Америкасының барлық аймақтарында өте танымал, бұл кейіпкер жалпы халықтық мәдениеттің бір бөлігі саналады. Condorito және оның достары күнделікті комикстерде пайда болады. 2012 жылғы мәліметтерге сәйкес, Condorito 19 елде таратылатын 105 испан тіліндегі газетте жарияланды, олардың ішінде Канада, АҚШ, Италия және Жапония да бар. Жыл сайын оның 1,369 миллион комикстері жарық көреді, бұл оны Мафальдамен бірге әлемдегі ең маңызды испан тіліндегі комикстер кейіпкерлерінің бірі етеді.

Сипаттамалары

Кондоритоның бір ерекшелігі – кейіпкер ұятты жағдайдан өткеннен кейін немесе бір жолақта әзілдің нысаны болғаннан кейін, көбінесе соңғы кадрда артқа қарай жерге құлайды (аяқтары көрінеді немесе кадрдан шығып кетеді), бірақ жаңа комикстерде әзілдің құрбаны енді оқырманға қарайды. Бұл классикалық комикстің "құлау кадры" еркін құлаудың дыбыстық белгісімен (әдетте ¡Plop!) бірге келеді. Кейде мұның орнына әзілдің құрбаны "Мен түсіндірме талап етемін!" ("I demand an explanation!") дейді, әдетте бұл сюжеттік бұрылыс немесе көңіл көтермейтін соң ретінде қолданылады. Кондоритоға тән, бірақ барлық кейіпкерлермен де қолданылатын тағы бір сөз – "Reflauta", ол наразылықты немесе басқа да эмоцияларды білдіреді. Кондоритода ақ юмор мен сатира басым комикстік стильдер. Басылымда дөрекі сөздер мен әдепсіздіктерге жол бермеу үшін ерекше көңіл бөлінеді. Ақ юмор күлкілі немесе ерекше тәсілмен шешілетін жағдайлардан туындайды. Басқа испан тілінде сөйлейтін елдердің оқырмандарына әзілдерді түсіну үшін көптеген әзілдер өңделді: артық чилиандық сөздер алынып тасталды және Чилиге қатысты кейбір сілтемелер тоқтатылды. Жылдар өте Кондорито кейіпкері өзгерді, енді ол басындағыдан ересектеу және тіпті ірі қараңғылы.

Комикалық белгілері

Кондоритода кейіпкерлер мен жағдайларға қатысты стереотиптер үнемі қолданылады, бірақ әдетте әзілдері әдепті, олар өткен онжылдықтардың ой-санасы мен әдеттегі қызықтарын көрсетеді: ақылдан безген немесе есінен шыққан, ақымақ, мас, адалдыққа қиындық, еркектік, этникалық, медициналық және аурулар туралы, қарызкорлар, қалаға жаңадан келген шаруалар және т.б. Әдетте, газет стендтерінде «Эль-Осикон» газетінен басқа, атаулары белгілі халықаралық журналдарды пародиалайтын түрлі журналдар орналасқан. Мысалы: «Ванидоса» – «Vanidades» журналының пародиасы, «Космополита» – «Cosmopolitan», «Жаман үй шаруашылығы» – «Good Housekeeping», «Белгісіз механика» – «Popular Mechanics», «ФеоМундо» – «GeoMundo», «Ұрлауға арналған идеялар» – «Ideas para su hogar», «Йо» – «Tú», «Спикник» – «Sputnik», «Сабақтарсыз» – «Selecciones», «Азырақ біліңіз» – «Conozca Más», «Ваго» – «Vogue», «Ештеңе қызықты емес» – «Muy Interesante», «Эль-Юморист» – «El Economista», «Касос» – «Cosas» және тағы басқалар. Сондай-ақ, олар көбінесе ересектерге арналған журналдарды сатады, себебі олардың мұқабаларында көбінесе жартылай жалаңаш әйелдер бейнеленеді. Сонымен қатар, жағдайға байланысты, Кондоритоның өзі әртүрлі нәсілдерге немесе мәдениеттерге жататын болып көрсетіледі: ол ақ болғанымен, көбінесе қара немесе азиялық болып келеді. Бұған қоса, кейіпкерлерге қатысты ауызша ұяттауды күшейту үшін күнделікті тіл қолданылады ("қалың хуасо", "маргиналдық рото", "сыпырылған" және т.б.).

Мультфильмдер және олардың авторлары

"Кондорито" журналының басылым жиілігі артқан сайын, Пепо карикатурашылар мен әріптестерден команда құруға мәжбүр болды. Алғашқылардың қатарында Ренато Андраде Аларкон "Нато" (1921–2006), Хорхе Карвало Муньос "Жоркар" (1932–2017), Рикардо Гонсалес Паредес "Рик" (1936–2011) және Эдуардо де ла Барра (карикатурашы) (1942–2013), Эрнан Видал "Херви" (1943 ж.т.) және Гильермо Дюран Кастро "Гиду" (1946 ж.т.) болды. Кейіннен Альберто Виванко Ортис (1939 ж.т.) және Виктор Уго Агирре Абарка "Том" (1944 ж.т.) де қатысты. 50-ші және 60-шы жылдар аралығында "Кондорито" командасына қосылғандар: Хорхе Делано Конча (1958 ж.т.), Даниэль Фернандес, Марта Гарсия, Луис Пеналоза, Нельсон Перес (өлең жазушы), Серхио Навра, Самуэль "Сэм" Гана Годой (1932–2016), Дино Гнекко Заваллия (1935–2014), Эдмундо Песоа Картахена (1943 ж.т.), Кристиан Пардоу Смит (1945–2002) және Луис Оссес Асенхо (1947–2018). 70-ші және 90-шы жылдардағы онжылдықтарда Гана, Оссес, Пардоу және Гнекко сияқты бұрынғы мүшелермен қатар, командаға әртүрлі кезеңдерде және тұрақты мүше ретінде немесе әріптес ретінде Освальдо Фернандес, Рубен Эйзагуирре Сантис (1960 ж.т.), Виктор Фигероа Барра, Марио Игор Варгас (1929–1995), Авелино Гарсия Ллоренте (1932 ж.т.), Нельсон Сото (1937 ж.т.), Луис Каракуэль Сааведра (1959 ж.т.), Серхио Гонсалес Барриос (1959 ж.т.), Элизабет Виллалон, Лоренцо Мехиас "Лорен", Эмилиано Зунига (өлең жазушы), Висенте "Вичо" Плаза Сантибанез (1961 ж.т.) және Хорхе Монтеалегре Итура (сценарист, 1954 ж.т.) кірді. 1990-шы жылдардан бастап және 21-ші ғасырдың басында Хуан Кано Алкаяга (өлең жазушы, 1943 ж.т.), Хуан Энрике Плаза Вера (1958–2022), Луис Сепульведа Суазо (1959 ж.т.), Айви Пардоу Оливарес, Марио Менесес Лабрин және Родриго Боэтчер Ретамал есімдерін атауға болады.

Кейіпкерлер

Кондорито: Бас кейіпкер Кондорито – төменгі топқа жататын, адам кейпіндегі кондор, салғырт және мақсатсыз, бірақ сонымен қатар мейірімді, адал, достық және тапқыр. Яйита: Кондоритоның «сәнді мәңгілік сүйіктісі». Ол оны жақсы көреді, бірақ оның үйлену туралы әңгімелесуге құлықсыздығын жек көреді. Дон Чума: Кондоритоның ең жақсы, ең адал досы, ол Кондоритоға кейбір мәселелерін шешуге көмектесетін бойы биік, жұқа, мейірімді адам. Пепе Кортисона: Кондоритоның жауы, әсіресе Яйитаға құдайылық білдіру кезінде. Конé: Кондоритоның жас сіңлісі. Конé-нің кіші көрермендерге арналған жеке сериясы болды, ал оның қосалқы актерлерінде оның ағасының достарының балалары бар еді. Юйито: Яйитаның еркекше қызы және Конé-нің ең жақсы досы және қылмыстағы серіктесі. Дон Куасимодо мен Донья Тремебунда Винагре: Яйитаның семіз, ренішті және тым қорғаушы ата-анасы. Гарганта де Лата («Тін тамақ»): Алкоголиктің мұрны бар, бойы биік, көңілді, жұқа қызыл шашты. Ол уақытының көп бөлігін «Bar El Tufo» («Иіс бар») немесе көшеде маңдайынан ұйықтап өткізеді. Унгенио Гонсалес: Кондоритоның ақылды емес досы. Huevoduro («Қатты қайнатылған жұмыртқа»): Риос айтқандай, өте ақшыл, ақсүйек канад елшісінің бейнесінде жасалған, толыққанды ақ, жұмыртқа бас, қарақшы. Чулета: Биік, жұқа, үлкен тістері, ұзын сақалы, жұқа мұрты және жасыл терісі бар көңілді адам. («Чулета» – чили жаргонында «сақал» деген мағынаны білдіреді). Дон Максимо Такано («Ең ашкөз»): Ақшасынан айырылудан гөрі өлгенді жақсы көретін әзілшіл ашкөз. Бастапқыда оның орнында стереотиптік және аморальды еврей ақша қарыз беруші (әдетте Дон Жакойбо немесе Дон Соломон деп аталатын) болды, бірақ бұл кейіпкер шағымдарға байланысты ауыстырылды. Падре Венансио: Пелотилльюдің католик діни қызметкері. Томат («Томат»): Ұзындығы аз, семіз, ұялшақ және шашы жоқ, оның басы томатқа ұқсайды, өйткені оның беті ұялшақтығынан тұрақты түрде қызыл болады. Comegato («Мысық жегіш»): Кондоритоның досы, мысық беті бар, берет және қара поло киеді. Аты айтқандай, ол жиі мысықтарды аулап жейді, бұл оның досының ұяты. Cabellos de ángel («Ангел шашы»): Үлкен мұрынды, жартылай қырқылған және қарынды, шашы теңіз ежідейі сияқты. Chacalito («Кішкентай шакал»): Қылмыскер кейіпкер, әдетте түрмеде немесе қылмыстары үшін сотта көрінеді, олар ұрлықтан адам өлтіруге дейін жетеді. Che Copete: Ескі заманғы танго әншісіне ұқсайтын стереотиптік аргентиналық кейіпкер. Титикако: Боливиялық холо кейіпкері, ол әдеттегі колла шапқысын киіп, барлық адамдармен өте достық қарым-қатынаста болады. 1980 жылдардың соңында ол актерлік құрамнан алынып тасталды, өйткені ол альтипланодан шыққан стереотиптік холо ретінде көрінді. Фонала: Пепе Кортисонаның бойымен бірдей үлкен, түкті адам, бірақ тісі жоқ және үлкен дауысы бар («Фонала» – «фонограф» деген жаргондық сөз). Вашингтон, Мандибула және Матиас: Кондоритоның үй жануарлары. Вашингтон – оның иті, Мандибула («Жақ») – оның аты, ал Матиас – оның құмыра ауыз попугайы. Хуан Сабласо: Ақша қарыз алып, оны ешқашан қайтармау үшін, өкпелі оқиғаларды немесе жақсы ақталуды ойлап тапқан қарапайым алаяқ. Донья Пета, әйгілі «Мисия Петита»: Кондоритоның көршісі, орта жастағы, үлкен, дөңгелек, жұмсақ үй шаруасындағы әйел. Кондор Отто мен Хуэво Фриц: Кондорито мен Хуэводуроның вариациялары, бірақ өздерінің кейіпкерлері. Олар неміс немесе неміс ұрпақтарынан шыққан кейіпкерлер, әдетте, ашық сөз ойындары немесе өте ақымақ сөз ойындары бар әзіл-оспақтар айту үшін қолданылады. Эмилиано: Өте кедей жұмысшы, ол жиі жалақыны көтеруді талап етеді және қолымен есік астынан созады, әдетте оған назар аудармайды. Сан Гучито: Әдетте кейіпкер болмаса да, ол Пелотиллехудің қамқоршысы. Ол әдетте сол қолында сэндвич ұстап, бата беруде бейнеленеді. Дон Сата: Шайтанның өзі. Әдетте ол Кондорито мен оның достарына билік, байлық және т.б. ұсынып, оларды бүлдіруге тырысады. Сан-Педро («Қасиетті Петр»): Көктің қақпашысы және кімнің жұмаққа кіретінін шешеді. Мака мен Потока: Екі жас және әдемі қыздар жалаңаш немесе қатал жағдайларға қатысты әзіл-оспақтарға арналған қайталанатын «толықтыру» кейіпкерлері ретінде құрылды.

Шығу тегі

1942 жылы Уолт Дисней компаниясы Дональд Дақты және Америка елдерін бейнелейтін антропоморфты кейіпкерлер тобымен «Салюдос Амигос» анимациялық фильмін жасады: Аргентина, Бразилия, Колумбия, Мексика және Перу. Фильмде Дисней кейіпкерлері шарро, гаучо сияқты күлкілі бейнелерде көрсетілсе, Чилиді Анд тауларынан әуе поштасын алу үшін алғашқы рейсін жасауға тырысатын кішкентай ұшақ – Педро ретінде бейнеледі. Пепо Чили беделіне жасалған деп есептеген әрекетке жауап ретінде Кондоритоны жасады. Кондорито комиксінің алғашқы нұсқасы Зиг Загқа тиесілі «Okey» журналының бірінші санында жарияланды. Онда Кондорито кейде тауық ұрлайтын, кейін оларды жегеніне өкінетін кейіпкер ретінде бейнеленді және тауықты үйіне қайтаруға тырысса, полицей тоқтатып, түрмеге қамады. Кондорито түрмеде полицейдің дәмді тауықты жеп жатқанын көзге елестетті. «Okey» журналының басылымдарында Кондоритоға отбасы мүшелері мен адамдарға жақын жағдайлармен бірге, ойдан шығарылған Пелотиллехуе қаласында нақты орта берілді. 1955 жылы, Кондоритоның әзілдерінің алғашқы жинағы жарық көрген жылы, кейіпкердің түпкілікті келбеті қалыптасты. 20th Century Fox және АҚШ-та 2018 жылдың 12 қаңтарында Pantelion Films көрсетті.