Кіріспе

1162 - 1172 жылдар аралығында Венгрия мен Хорватия королі Стефан III (III. Истван, 11474 жылдың жазы 1172 жылдың наурызы) - 1162 және 1172 жылдар аралығында Венгрия мен Хорватияның патшасы. Ол 1162 жылдың маусым айының басында, әкесі Геза II қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай патша тағына отырды. Алайда Византия империясының сарайына кірген екі ағасы Ладислав пен Стефан оның таққа құқығына қарсы шықты. Патша тағына отырғаннан кейін алты апта өткен соң Византия императоры Мануэль I Комнен Венгрияға қарсы жорық жасап, венгр иелерін Ладиславтың билігін қабылдауға мәжбүр етті. Стивен Австрияға қашып барып, кейін Пресбургті (қазіргі Словакиядағы Братислава) басып алды. Ладислав 1163 жылы 14 қаңтарда қайтыс болды, оның орнына Стефанның кіші ағасы және есімін алған Стефан IV болды, бірақ оның билігі танымал болмады. Жас Степан 1163 жылы 19 маусымда ағасын жеңіп, оны Венгриядан қуып жіберді. Степан IV император Мануэль I қолдауымен тағын қайта алуға тырысты, бірақ соңғысы Степан III-мен татуласты. Ол өзінің кіші інісі Беланы Константинополға жіберуге және Византияға Беланың Хорватия, Далмация және Сирмиумды қамтитын герцогтігін басып алуға рұқсат беруге келісті. Бұл аумақтарды қайтарып алу үшін 1164 - 1167 жылдары Степан III Византия империясына қарсы соғыс жүргізді, бірақ Византияны жеңе алмады. Тарихшылар оған "Шекешфехервар заңдарын" құруды, Венгрия Корольдігінің қаласына берілген кең артықшылықтардың алғашқы мысалын береді. 1169 жылы ол Святой Престолмен конкордат жасасты, бұл прелаттардың тағайындалуына бақылау жасаудан бас тартты. Ол баласыз өлген.

Балалық шағы (11471162)

Стефан Венгрияның Геза II мен оның Киевтің Евфросинаның тұңғыш баласы. Ол 1147 жылы жазда француз крест жорықтарының Мажарстан арқылы Киелі жерге қарай аттанған кезінде дүниеге келген. Францияның патшасы Людовик VII оның шомылдыру рәсімін қолдады. 1152 жылы соңғы өсиетін жазған бір леди Маргарет сол жылы "Геза патша өзінің ұлы герцог Стефанмен бірге билік құрғанын" атап өтті. Алайда, оның әкесі мұрагері ретінде орны қауіпсіз болмады, әсіресе оның екі ағасы, Степан мен Ладислав 1150-ші жылдардың соңында Венгриядан кеткеннен кейін. Олар Константинополдағы Византия императоры Мануэль I Комненнің сарайында тұрып қалады. Геза II қайтыс болғанға дейін көп ұзамай жас ұлы Белаға Далмация, Хорватия және Сирмиумды мұра етіп берді.

Тақ үшін күрес (11621164)

Геза II 1162 жылы 31 мамырда қайтыс болды. Естергомның архиепископы Лукас 15 жасар Степанды дереу патша етіп тағайындады. Геза II-нің өлімін естіген соң, император Мануэль Венгрияға қарай асықты, өйткені ол "елдің иелігіне жоғары баға берді" деп Византиялық тарихшы Джон Киннамос жазды. Византияның тағы бір тарихшысы Никетас Хониатс жазғандай, император жас патшаның ағасы және есімін алған Степанды қолдап, оның қорғауындағы Сирмиум мен Зимонияны (қазіргі Сербиядағы Земун) "талап етілмейтін және кепілдендірілген иелігін алуы мүмкін" деген үмітте таққа отыруға шешім қабылдады. Киннамостың айтуынша, марқұмның ағасының таққа деген талабын қолдағанда, император "мажарлардың заңы" туралы айтқан. Император өзінің жорығын жалғастырды, бірақ қысқаша айтқанда "оның қорғанышы" мажарлардың жерін басқару мүмкін емес екенін түсінді" және Стефан III-мен келіссөздер бастады. Олардың бейбіт келісімшартына сәйкес император Мануэль жас Стефанның билігін мойындады, ал соңғысы өзінің інісі Беланы Константинополға жіберуге келісті. Сонымен қатар, Степан III Византияға Бела герцогтігін басып алуға рұқсат беретінін уәде етті. Император Мануэльдің тастап кетуінен кейін Стефан IV Киелі Рим императоры Фридрих І-ге жақындады. Сол уақытта мажар барондары мен прелаттары император Фридрихке хат жазып, оның билігін мойындауға дайын екендерін білдірді. Сонымен қатар, Стефан III өзінің елшілерін Фридрихке жіберді, ол араласпауға шешім қабылдады, бірақ өзінің вассалдарына - Богемия королі, Австрия герцогы және Штириат маркграфына Венгриядағы саяси жағдайды қадағалап отыруға бұйырды. Патша Владиславтың ұлы Свиатоплюк тіпті Стефан III-нің қарындасы Одолаға үйленді. Осы уақыт аралығында Стефан III-нің Халыч князі Ярослав Осмомыслдың аты аталмаған қызымен тұрғаны да жоспарланған. Келесі жылы Степан император Мануэль І-мен келісімін бұзып, "Беланың мұрасын тартып алды" дейді Киннамос. 1164 жылы Спалато (қазіргі Сплит, Хорватия) архиепискобы Петрдің жарғысы Степан III билігі мен оның Ампудты тыйым салуымен даталанды, бұл Беланың герцогтігінің кем дегенде бір бөлігінің сол жылы Степан III билігі астында болғанын білдіреді. Екінші жағынан, Степан III-нің тақтан шығарылған ағасы Сирмиумға басып кірді, онда тұрғындардың көпшілігі оның оралуын тойлады. Богемия королі Владиславтың әскерлері мен Австрия мен Галичтің көмекші әскерлерімен бірге Стефан III оған қарсы жорық бастады. Арменияның Киликиясына қарсы аттанған император Мануэль I Дунайға қайтып, Венгрияға шабуыл жасап, Бачқа дейін (қазіргі Бач, Сербия) жеткен. Ол патша Владиславпен байланысып, оны Стефан III-ге бейбіт келісім жасауға көндірді. Өзінің ең маңызды одақтасы тастап кеткен Степан III Византия империясының пайдасына Сирмиумнан бас тартуға мәжбүр болды, бірақ император өзінің ағайындысын ешқашан қолдамайтынына уәде бергеннен кейін ғана. Алайда император Мануэль патшаны Сирмиумда қалдыруға рұқсат берді. Біз оғыздарға қарсы соғыс бастауға емес, Белаға, бауырыңа, оның жерін қайтарып алуға келдік. Оны өз күшімізбен тартып алған жоқпыз, бірақ сен және әкең бұдан бұрын берген едік. Сондай-ақ, біздің патшамызға неке арқылы туысқан Стивен ағайыныңызды да қауіптен құтқаруға. Егер Беланың біздің күйеу баламыз болуы сіздің еркіңіз болса, бұған сіз бұрын келіскен болсаңыз, неге оған жерді қайтарып бермей, біздің достығымыздан бас тартасыз? Егер сіз некеге қарсы болсаңыз және сізге басқа нәрсе дұрыс болып көрінсе, біліңіз, біз сізді одан әрі шектеуден аулақ боламыз. 1164 жылы император Мануэль I-нің Стефан III-ге жазған хаты Қысқасы, Стефан III Далмацияға шабуыл жасады, бірақ ол Венеция догесі Витале II Михиелге Далмация қалаларынан кететінін уәде етті. Степан келгеннен кейін Задар тұрғындары Венеция губернаторын қуып жіберіп, оның билігін қабылдады. Ол тағы да Сирмиумға шабуыл жасап, 1165 жылдың көктемінде өзінің ағайындысын Zimony қоршауға алды. Император Мануэль қарсы шабуыл жасауға шешім қабылдады, бірақ оның туысы Андроник Комненнің көтерілісі оған Дунайға қарай жүріп шығуға кедергі жасады. Дегенмен, Мануэль І-і Стефан III-ді қолдаған монархтарға елшілерін жіберіп, оларды соғысқа қатыспауға көндірді. 11 сәуірде Зимний қоршауында Степан III-нің ағасы уланып қайтыс болды. Көп ұзамай бекіністі ІІІ Стефан басып алды. Византияның қарсы шабуылы маусым айының соңында басталды. Император Мануэль I-нің қолбасшылығындағы әскер Зимонияны қоршап алып, оны қайтадан басып алды; басқа Византия әскері Босния ме...

Кейінгі жылдары (11671172)

Стивеннің Византия империясымен соғысын қаржыландыру үшін шіркеудің табысын тартып алғанын көрсететін дәлелдер бар. Томас Беккет пен Солсберидің Иоаннның хаттары Грегориандық реформаның қағидалары Венгрияда 1160-шы жылдардың аяғында "әулиелердің апостолдық институттарға қарсы тынымсыз төрешілдік әрекеттері" салдарынан толық енгізілмегенін көрсетеді. Степан Загреб епискобы Проданусты Киелі орынмен ақылдаспай, өз епархиясынан ауыстырды. Папа Александр III 1169 жылы өзінің өкілі кардинал Манфредті Венгрияға жіберді, ол талқыланған мәселелерді патшамен, патша анасымен және прелаттармен талқылады. Келіссөздер монархтың прелаттарды өз еркімен орнынан алуына, басқа жерге ауыстыруына немесе олардың мүлкін тәркілеуіне тыйым салатын келісіммен аяқталды. Папа Стефанды Эстергом архиепискобы Лукасқа қарсы қолдады, өйткені архиепископ корольдің қорғауындағы Андрейдің, Гьёрдің епискобының, оның каноникалық емес сайлауына байланысты, құлшылыққа тағайындалуына кедергі келтіруге тырысты. Шешендік ерлер Стефанның тұсында Венгрияға қоныстанған. Тарихшы Ференк Макк пен Пал Энгельдің айтуынша, Стефан III Валлонияның Секешфехервар қаласына қоныс аударған тұрғындарына ерекше артықшылықтар берген, соның ішінде бүкіл патшалықтағы кедендік алымдардан босатылған. 13 ғасырда тағы басқа қалаларға да осындай мәртебе беріліп, олардың дамуына ықпал еткен. Стивен 1172 жылы 4 наурызда қайтыс болды. Ол кезде Венгрияда болған Арнольд Любектікі елде тараған бір аңыз бойынша 25 жасар монархтың күтпеген жерден өлімі уланумен байланысты деп жазды. Степан Естергомда жерленген.

Отбасы

1166 жылы Халычтың Ярослав Осмомыслдың қызымен болған Степанның уәдесі бұзылды. Сол жылдың соңында ол Австрияның Агнес деген қызына үйленді. Бұл некеден 1167 жылы Бела есімді ұл туған, бірақ бала сол жылы қайтыс болған. Агнес күйеуінен кейін өмір сүрді және ол қайтыс болған кезде жүкті болды. Стивен III қайтыс болғанда, оның әкесі Венгрияда болған, сондықтан Агнесті Австрияға алып кетті. Агнес екінші ұлға дүниеге келді, бірақ оның тағдыры белгісіз. Кейіннен ол Каринтия герцогы Германға үйленді.

Негізгі дереккөздер

Джон Киннамостың "Джон мен Мануэль Комненнің іс-әрекеттері" (Чарльз М. Брэнд аударған) (1976). Колумбия университетінің баспасы. О Византия қаласы, Никетас Хониятес жылнамалары (Гарри Дж. Магулиас аударған) (1984). Уэйн мемлекеттік университетінің баспасы. Фредерик Барбароссаның істері Отто Фрейзинг және оның жалғастырушысы Рахэвин (Ричард Эмеридің қатысуымен Чарльз Кристофер Мироудың кіріспесімен аударылған және түсіндірілген) (2004). Колумбия университетінің баспасы. .