Кіріспе

Англияның оңтүстік және оңтүстік-батыс аймақтарына қызмет ету мақсатымен құрылған ағылшын оркестрі – Борнмут симфониялық оркестрі (BSO). 1893 жылы құрылған бұл оркестр бастапқыда Борнмут қаласында орналасқан. Оңтүстік және оңтүстік-батыс Англиясына қызмет ету міндетімен, BSO 1979 жылдан бері әкімшілік жағынан Пул қаласына көшірілген. Оркестр Пулдегі Lighthouse концерт залында тұрақты түрде өнер көрсетеді, сондай-ақ Портсмут гильдия залында, Эксетер университетінің үлкен залында және Бристоль Beacon концерт залында да ірі концерттік циклдар ұйымдастырылады. Борнмут (Павильон театры) және Басингсток қалаларында да қысқа концерттік циклдар өткізіледі. Оркестрдің бас дирижерлерінің қатарында Сэр Дэн Годфри, Рудольф Шварц, Константин Сильвестри, Пааво Берглунд, Эндрю Литон және Марин Алсоп болған. Қазіргі бас дирижер – 2009 жылдан бері Кирилл Карабиц. Оркестрдің қазіргі бас директоры – Дуги Скарф.

1934 жылға дейінгі шығу тегі: Годфри дәуірі

Борнмут муниципалды оркестрі 1893 жылы Дан Годфри тарапынан 30 үрмелі музыкант пен барабаншыдан тұратын топ ретінде құрылды, алайда бірнеше музыканттар – сол кездегі әскери музыканттар сияқты – үрмелі де, ішекті аспаптарды да ойнауға жарамды болды. Бұл икемділік музыканттарға ашық ауадағы концерттерде (Борнмут пирсінде орындау) әскери оркестр құруға немесе жабық залдарда классикалық ансамбль ұйымдастыруға мүмкіндік берді. Топ алғашқы концертін 1893 жылғы Уит-мондеде Winter Gardens-та берді, ал сол жылдың қазан айында алғашқы классикалық концерті өтті. Оркестр тез арада толыққанды оркестрге айналып, британдық музыканы қолдаумен танылды. Эдвард Элгар мен Густав Холст (басқалармен бірге) оркестрді өздерінің шығармаларын орындау үшін дирижерлік етті. Оркестр Рихард Штраус, Камилла Сен-Санс және Петр Ильич Чайковскийдің маңызды шығармаларының Ұлыбританиядағы тұңғыш премьерасын өткізді. 1903 жылғы 14 желтоқсанда оркестр Годфри дирижерлігімен 500-ші симфониялық концертін өткізді; естелік буклет оркестр құрылғаннан бері орындаған барлық шығармаларды, сондай-ақ тұңғыш рет орындалған туындыларды тізімдеді. Годфри 1911 жылы құрған Борнмут қалалық хоры оркестрмен үнемі бірге ән шырқады. 1922 жылдан 1940 жылға дейін Пасха фестивалі Борнмут күнтізбесінде маңызды оқиға болып саналды. 1927 жылы фестиваль британдық әйел композиторлардың музыкасына арналды. 1934 жылы Годфри 2000-нан астам симфониялық концертті дирижерлік еткеннен кейін бас дирижер қызметінен кетті. Борнмут муниципалды оркестрінің алғашқы жазбасы 1914 жылы жасалды және Годфридің қызмет ету кезеңінде бірнеше жазбалар шығарылды: Годфридің жазбаларына Фердинанд Герольдтың «Зампа» операсынан увертюрасы, Даниель Обердің «Қола ат» және «Таж алмасқандары» увертюралары немесе Сэмюэл Колеридж-Тейлордың «Petite Suite de Concert» шығармасы, сондай-ақ оркестр мүшелерінің «Сыңғырлаған таяқшалар» және «Шуаққан қарағайлар» сияқты «жаңалықтары» кірді, олар солист ретінде өнер көрсетті. Годфри оркестрдің ең ұзақ қызмет еткен бас дирижері болып қала береді, ал оның басшылығы 19 ғасырдың соңынан бастап Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін жұмыс істеген көптеген жағажайлық оркестрлерден айырмашылығы, Борнмут муниципалды оркестрі музыка жасаудың үздіксіз дәстүрін қалыптастырды. Годфридің бағдарламалары популистік элементтерді, мысалы, эстрадалық және жеңіл музыканы, сондай-ақ күрделі шығармалардан үзінділермен үйлестірді. Бұдан өзге, ол әртүрлі репертуарды ұсынған симфониялық концерттер сериясын ұйымдастырды. Ол сол кездегі көрнекті британ композиторларымен, соның ішінде Эдвард Элгар, Гамильтон Харти, Александр Маккензи, Хьюберт Пэрри, Чарльз Вильерс Стэнфорд, Этель Смит, Густав Холст және австралиялық Перси Грейнджермен байланыс орнатты. Бастапқыда Годфри Борнмут қалалық кеңесімен қиын қарым-қатынаста болды, олар оркестрді өзін-өзі қаржыландыруы керек коммерциялық кәсіпорын ретінде қарастырды. Борнмуттың туристік тартымдылығының бір бөлігі ретінде оркестрді кеңейту немесе олардың келісімшарттарын өзгерту туралы кез келген ұсыныс кеңес палатасында жан-жақты талқыланды.

1954-1969: Сильвестри жылдары

1954 жылдан бастап BSO Англияның оңтүстік-батысындағы әртүрлі концерт алаңдарында өнер көрсетудің қазіргі рөлін дамытты. Басқа жұмыстардың ішінде 1956 жылы Ұлыбританияға алғашқы гастрольдікелген "Большой балет" труппасына сүйемелдеу де болды. 1957 жылы Гроувз бен оркестр Classics Club үшін (Саутборн қаласының Ronaldsons фирмасынан жергілікті инженердің көмегімен) Бетховеннің 4-симфониясын, Брамстың «Академиялық фестиваль овертюрасын» және Бизенің «L’Arlésienne» сюитасын жаздырып шығарды. 1962 жылы Константин Сильвестри бас дирижер болып тағайындалды және оркестрдің деңгейін мен беделін көтерді, 1963 жылы Эдинбург фестивалінде өнер көрсетті, 1965 жылы Еуропаға алғашқы гастрольдік сапары жасады, маңызды жазбалар жасады және тұрақты радио хабарларын таратуға қатысты. Сильвестридің қызмет ету кезеңінде оркестр алғашқы халықаралық танылуға ие болды, мысалы, Лейпциг Гевандхаус оркестрімен бірлесіп, екі оркестрдің де скрипкашылар тобымен Эдвард Элгардың «Кіріспе және Алегро» шығармасын орындады. Оның қызметі 1969 жылы қатерлі ісіктен қайтыс болғандықтан қысқарып қалды. Оның мұраға қалған жазбаларына Вон Уильямстың Томас Таллистің тақырыбындағы фантазиясы, Римский-Корсаковтың «Шехерезадасы» және 1966 жылы Корольдік теңіз жауынгерлерінің оркестрінің қосымша күштерімен жазылған Чайковскийдің 1812 жылғы увертюрасы кіреді. BBC Legends-те жақында жарық көрген, Сильвестридің қызмет ету кезеңінде Зималық бақта және басқа жерлерде өткен концерттердің жазбаларынан алынған материалдар оркестрдің сол дәуірдегі стилін көрнекті түрде бейнелейді. Оларға Чайковскийдің «Манфред симфониясы» мен Эльгардың «Энигма вариациялары» да кіреді.

1969-1972: Хёрст

Негізгі дирижерлер тізімінен өзге, оркестрмен байланысты болған дирижерлардың арасында Джордж Херст те болды. Ол 1969 жылдан 1972 жылға дейін, Сильвестри мен Пааво Берглундтың қызметтері арасында, ресми түрде тағайындалмағанмен, де-факто бас дирижер болып қызмет етті. Херст осы дирижерлік үзіліс кезеңінде үлкен сабақтастықты қамтамасыз етті.

1980-1982 жж.: Сегал

1980 жылдан 1982 жылға дейін Израиль дирижері Ури Сегал Берглундтан кейін оркестрді басқарды. Оның қызмет еткен кезеңінде BSO Бенджамин Бриттеннің «Глориана» және «Пагодалар ханзадасы» сюиталарын жазды.

1982-2008: ресейліктер мен американдықтар

Рудольф Баршай 1982-1988 жылдары BSO-ның бас дирижері болды. Оның BSO-мен жазған туындыларының ішінде Дмитрий Шостаковичтің 8-ші симфониясы және 1988 жылғы Чайковскийдің 2-ші фортепиано концертінен жасалған, «Граммофон» сыйлығына ие болған жазба бар. Американдық дирижер Эндрю Литон алғаш рет 1986 жылы BSO оркестрін басқарды, кейін 1988-1994 жылдары BSO-ның бас дирижері болды, ол оркестр тарихындағы алғашқы американдық бас дирижер еді. Литон кейіннен BSO-ның құрметті дирижері атанды. Оның BSO-мен бірлескен жазбаларына Уильям Уолтонның «Decca» үшін симфониялары мен концерттері, ал «Virgin Classics» үшін Чайковскийдің толық симфониялары (соның ішінде «Манфред» симфониясы) кіреді. 1997 жылдың ақпан айында Литонның BSO, Борнмут симфониялық хоры және солист Брин Терфелдің қатысуымен Уолтонның «Вавилон патшасының тойы» туындысының жазбасы «Грэмми» сыйлығын жеңіп алды. BSO-ның бас қонақ дирижерлерінің қатарында Кис Бейкелс (1990-2000) және Ричард Хикокс (1992-1995) болды. Яков Крейцберг 1995-2000 жылдары бас дирижер болып қызмет етті. Ол оркестрмен коммерциялық жазба жасамаса да, BSO-мен бірге АҚШ-та гастрольдік сапармен болды, оның ішінде 1997 жылдың сәуір айында Карнеги залында дебют жасады. Крейцберг пен BSO 1999 жылы Венадағы «Musikverein» концерт залында үш күндік резиденция өткізді. 2002 жылдың қыркүйегінен 2008 жылға дейін бас дирижер болған Марин Алсоп BSO-ның алғашқы әйел бас дирижері және Ұлыбритания оркестрінің алғашқы әйел бас дирижері болды. Оның оркестрмен жұмысы Литонның кезеңіндегі американдық репертуарды бағдарламалауды жалғастырды, ол көбінесе өзінің ұстазы Леонард Бернштейннің стилінде көрермендерге таныстырды. Ол Малердің барлық симфонияларын, 8-ші симфонияны қоспағанда, дирижерлік етті. Ол BSO-мен бірге «Naxos» лейблы үшін еуропалық және американдық репертуардан бірнеше CD жаздырды.

Қазіргі заман

2007 жылдың қарашасында BSO Кирилл Карабицті өзінің 13-ші бас дирижері, Ұлыбритания оркестрінің алғашқы украиндық бас дирижері ретінде тағайындағанын жариялады. 2008–2009 маусымында Карабиц оркестрдің бас дирижері лауазымын атқарды, ал 2009–2010 маусымында толыққанды бас дирижер болды. BSO-мен бірге Карабиц 2009 жылдың тамызында The Proms-те алғаш рет дирижерлік етті. BSO-ның Карабицпен жасаған алғашқы коммерциялық жазбасы (Родион Щедриннің 4-ші және 5-ші оркестрлік концерттері) 2010 жылдың сәуірінде Naxos лейблінде жарық көрді. BSO және Карабиц Onyx лейблі үшін Арам Хачатурянның музыкасын да жазды. 2011 жылдың тамызында BSO Карабицтің бас дирижер ретіндегі келісімшартын 2015–2016 маусымына дейін ұзартты. 2015 жылдың сәуірінде BSO Карабицтің бас дирижер лауазымында кемінде 2018 жылға дейін қызмет етуін қамтитын жаңа келісімшартқа қол қойғанын хабарлады. 2023 жылдың қаңтарында оркестр 2023–2024 маусымының соңында Карабицтің бас дирижерліктен қанағаттандырылатынын, содан кейін ол лауреат дирижер атағын алып, оркестрдің «Шығыстан дауыстар» жобасының көркемдік жетекшісі болады деп мәлімдеді. 2021 жылдың қарашасында оркестр Марк Вигглсвортты келесі бас қонақ дирижері етіп тағайындағанын жариялады. Хлоэ ван Сотерстед 2022 жылы оркестрді алғаш рет дирижерлік етті. 2024 жылдың наурыз айында оркестр бірден Вигглсвортты келесі бас дирижері және ван Сотерстедті келесі бас қонақ дирижері етіп тағайындады, екеуінің де келісімшарты 2024–2025 маусымынан бастап төрт жылға есептеледі.

Өскіндері

1968 жылы Борнмут Синфониеттасы құрылды, оның міндеттеріне оңтүстік және батыстың шағын қалаларын гастрольдеумен қатар, классикалық репертуарға назар аудару кірді. Тарихы бойындағы көркемдік жетістіктеріне қарамастан, қаржылық қиындықтар мен қаржыландырудың тоқтатылуы 1999 жылдың қараша айында күрт жабылуына себеп болды. Осыдан бері BSO ұжымдары кейде оңтүстік және батыстағы кішігірім сахналарда гастрольдік концерттер өткізеді. Кокоро – Борнмут симфониялық оркестрінің заманауи музыкалық ансамблі, ол оркестрдің музыканттарынан және тәуелсіз музыканттардан (1994 жылы құрылған) тұрады.

Концерт бағдарламасы

Борнмут симфониялық оркестрі жылына шамамен 150 концерт өткізеді. 1995 жылдың қыркүйегінде Ричард Хикокс жетекшілік еткен оркестр Ральф Вон Уильямстың симфонияларының толық концерттік циклын алғаш рет орындады. 1970 жылы Пааво Берглунд жетекшілік еткен оркестр Сибелиустің «Куллерво» шығармасын әлемде тұңғыш рет жаздырды. Басқа да атақты жазбалардың ішінде Густав Малердің №10 симфониясын Дерик Кук аяқтады, дирижерлік еткені Симон Ратл; Константин Сильвестримен Эльгардың «Оңтүстікте» (Алассио), Рудольф Баршай және Питер Донохоумен Чайковскийдің №2 фортепиано концерті (баяу бөлімінде Нигель Кеннеди мен Стивен Иссерлис қатысқан); Энтони Пэйннің Эльгардың №3 симфониясын Пол Дэниелмен және Леонард Бернштейннің «Чичестер псалмдарын» Марин Алсоппен аяқтауы бар. Оркестр Chandos үшін Типпетт симфонияларының, ал Naxos үшін Вон Уильямс симфонияларының толық циклын жазды (жеті симфонияны Кис Бекельс, «Теңіз симфониясын» және №4 симфонияны Пол Дэниел жетекшілік етті). Оркестр Naxos үшін сэр Чарльз Вильерс Стэнфордтың симфонияларының толық сериясын да жазды. Оркестр Royal Albert Hall-дағы BBC Proms-та тұрақты түрде өнер көрсетеді және Нью-Йорктегі Карнеги залы, Венадағы Музикверен, Прагадағы Рудольфинум сияқты әлемнің басқа да мәшһүр залдарында ойнайды. Рон Гудвин 2003 жылы қайтыс болғанға дейін жыл сайын оркестрмен Англияның оңтүстігі мен батысында Рождестволық концерттер өткізіп келді.

Қоғамдық жобалар

Оркестрдің маңызды миссиясының бір бөлігі – концерт залынан тыс қызметі. Оңтүстік және оңтүстік-батыс аймандарының тұрғындарына қол жеткізе отырып, оркестр мектептерде семинарлар өткізуден бастап, қарттар үйлерінде арнайы концерттер ұйымдастыруға дейін түрлі шаралар жүргізеді.

Медиа

1914 жылы Борнмут қалалық оркестрінің алғашқы акустикалық жазбаларымен қатар, бұқаралық ақпарат құралдарының алғашқы іс-әрекеттері 1920 жылдары 2LO арнасындағы алғашқы Қыс бақшаларынан радио хабарларын таратуды қамтыды. Соңынан BMO BBC-де тұрақты концерттер берді, оның ішінде Годфридің қоштасу концерті де болды. Pathé мұрағатында 1930 және 1937 жылдары Павильон театрында түсірілген Дэн Годфри мен Ричард Остин басқарған оркестрдің қысқаметражды фильмдері сақталған. 1963 жылы Винчестер соборының негізгі бөлігі бірнеше жүз жылдан кейін алғаш рет Константин Сильвестри басқарған оркестрдің тікелей теледидарда көрсетілуі үшін тазаланды, олар Вагнердің "Жақсы жұма күнгі музыкасын" ("Parsifal" операсынан) орындады. 1970 жылдары оркестр Оуэйн Арвел Хьюз басқарған "Кемердегі музыка" ("Music in Camera") атты Оңтүстік телеарнасының сериясында пайда болды. Джордж Херст басқарған Гюстав Холсттың "Планеталар" шығармасының Борнмут симфониялық оркестрінің жазбасы Николас Рогтың "Жерге құлаған адам" ("The Man Who Fell to Earth") фильмінің саундтрегі ретінде пайдаланылды. Оркестр жергілікті 2CR коммерциялық радиостанциясындағы қысқа мерзімді бағдарламаларға қатысты. Оркестр мүшелері мен Борнмут симфониялық хоры Борнмуттың жергілікті автобус компаниясы Yellow Buses үшін жарнама әнін жазды.