Кіріспе
Британдық дирижер және импресарио (1879–1961) Бичемнің атасы, сэр Томас Бичем, 2-ші баронет, CH (29 сәуір 1879 – 8 наурыз 1961) – ағылшын дирижері және импресарио, ең белгілісі Лондон филармониясы және Корольдік филармония оркестрлерімен байланысы үшін танымал. Ол сондай-ақ Ливерпуль филармониясы және Hallé оркестрлерімен тығыз байланыста болды. Бичем 20 ғасырдың басынан өмірінің соңына дейін Ұлыбританияның музыкалық өміріне зор ықпал етті және BBC мәліметінше, Ұлыбританияның алғашқы халықаралық дирижері болды. Бай өнеркәсіптік отбасында дүниеге келген Бичем 1899 жылы дирижерлік қызметін бастады. Ол 1910 жылдардан бастап Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін операны қаржыландыру үшін отбасылық қорға қол жеткізіп, Ковент-Гарден, Дрюри-Лейн және Оның Ұлылық театрында халықаралық жұлдыздармен, өзінің оркестрімен және кең репертуармен маусымдар ұйымдастырды. Ол Англияға Рихард Штраустың «Электра», «Саломе» және «Дер Розенкавалье» операларын, сондай-ақ Фредерик Делиустың үш операсын әкелді. Ол жас әріптесі Малкольм Сарджентпен бірге Лондон филармониясын құрды және 1932 жылы Король сарайында оның алғашқы концертін өткізді. 1940 жылдары ол үш жыл бойы АҚШ-та жұмыс істеді, онда Сиэтл симфониясының музыкалық директоры және Метрополитен опера театрында дирижер болды. Ұлыбританияға оралғаннан кейін 1946 жылы Корольдік филармонияны құрып, 1961 жылы қайтыс болғанға дейін оны басқарды. Бичемнің репертуары әртүрлі болды, кейде танымал композиторларға қарағанда, аз танымал композиторларды бағалаған. Оның мамандану салаларына Делиус және Берлиоз сияқты, оның шығармалары Ұлыбританияда ұмытылған композиторлар жатты. Ол жиі музыкасымен байланысты болатын басқа композиторлар – Хайдн, Шуберт, Сибелиус және ол ең жоғары құрметтеген Моцарт еді.
Beecham's grandfather
Sir Thomas Beecham, 2nd Baronet, CH (29 April 18798 March 1961) was an English conductor and impresario best known for his association with the London Philharmonic and the Royal Philharmonic orchestras. He was also closely associated with the Liverpool Philharmonic and Hallé orchestras. From the early 20th century until his death, Beecham was a major influence on the musical life of Britain and, according to the BBC, was Britain's first international conductor. Born to a rich industrial family, Beecham began his career as a conductor in 1899. He used his access to the family fortune to finance opera from the 1910s until the start of the Second World War, staging seasons at Covent Garden, Drury Lane and His Majesty's Theatre with international stars, his own orchestra and a wide repertoire. Among the works he introduced to England were Richard Strauss's Elektra, Salome and Der Rosenkavalier and three operas by Frederick Delius. Together with his younger colleague Malcolm Sargent, Beecham founded the London Philharmonic, and he conducted its first performance at the Queen's Hall in 1932. In the 1940s he worked for three years in the United States where he was music director of the Seattle Symphony and conducted at the Metropolitan Opera. After his return to Britain, he founded the Royal Philharmonic in 1946 and conducted it until his death in 1961. Beecham's repertoire was eclectic, sometimes favouring lesser known composers over famous ones. His specialities included composers whose works were neglected in Britain before he became their advocate, such as Delius and Berlioz. Other composers with whose music he was frequently associated were Haydn, Schubert, Sibelius and the composer he revered above all others, Mozart.
Алғашқы жылдар
Бичэм Ланкаширдің Сент-Хеленс қаласында (қазіргі Мерсисайд) атасы Томас Бичэм құрған «Бичэм таблеткалары» дәріханасының жанындағы үйde дүниеге келді. Оның ата-анасы – Томас Бичэмтің үлкен ұлы Джозеф Бичэм және Бернетттен тараған Джозефина. Бичэм 1892-1897 жылдар аралығында Россалл мектебінде оқыды, содан кейін Германиядағы музыка консерваториясына түсуді жоспарлады, бірақ әкесі рұқсат бермеді. Оның орнына Бичэм Оксфордтағы Уадхам колледжіне классикалық әдебиетті оқуға түсті. Бірақ ол университет өміріне қанағаттанбады және 1898 жылы Оксфордтан кетуге әкесінен рұқсат алды. Ол Ливерпульде Фредерик Остиннен, Лондонда Чарльз Вудтан және Парижде Мориц Мошковскиден композиция сабақтарын алды. Дирижерлік өнерді ол өздігінен үйренді.
Алғашқы оркестрлер
Бичэм алғаш рет 1899 жылғы қазан айында Сент-Хеленс қаласында жергілікті музыканттар мен Ливерпуль филармониясы және Манчестердегі Hallé оркестрлерінің музыканттарынан құралған арнайы ансамбльмен қоғамдық орындау жасады. Томас пен оның үлкен әпкесі Эмили анасының босатылуына көмектесіп, әкесін жыл сайын 4500 фунт стерлинг көлемінде алимент төлеуге мәжбүр етті. Бұл әрекеті үшін Жозеф оларды мұрагерлік құқығынан айырды. Бичэм он жыл бойы әкесімен қарым-қатынасын үзіп, гастрольдік турнеге дирижердің көмекшісі ретінде қатысты, сондай-ақ Кармен мен Пальяччи сияқты төрт операны қоюға бекітілді. Ол сол жылдары музыка жазумен айналысты, бірақ өзінің туындыларына қанағаттанбады және дирижерлік өнерге көбірек назар аударды. 1906 жылы Бичемді Лондон қаласындағы Бехштейн залында 46 музыканттан тұратын, жақында құрылған Жаңа симфониялық оркестрді жүргізуге шақырды. Мансабының барысында Бичем көбінесе өзінің талғамына сай келетін шығармаларды бағдарламаға қосып, тыңдарман қауымының пікірін ескермейтін. Жаңа оркестрмен алғашқы әңгімелерінде ол Этьен Мехул, Николас Далайрак және Фердинандо Пэр сияқты көбіне танылмаған композиторлардың көптеген туындыларын ұсынды. Осы кезеңде Бичем Фредерик Делиустың музыкасымен танысты, оны бірден жақсы көріп, өмірінің соңына дейін оның өнерімен тығыз байланыста болды. Бичем Лондонның екі оркестрімен – Королева залы оркестрімен және жақында құрылған Лондон симфониялық оркестрімен (LSO) бәсекелесу үшін өзінің құрамын толық симфониялық деңгейге жеткізіп, үлкен залдарда орындау қажеттігіне келді. 1907 жылғы қазан айынан бастап екі жыл бойы Бичем және кеңейтілген Жаңа симфониялық оркестр Король залында концерттер берді. Ол кассалық табысқа көп мән бермеді: оның бағдарламаларын бір биограф «қазіргі замандағыдан да көп адамдарды қорқытатын» деп сипаттады. Оркестрмен алғашқы концертінде д'Индидің «Сиқырлы ормандағы» симфониялық балладасы, Сметананың «Шарка» симфониялық поэмасы және Лалоның Г минорындағы аз танымал симфониясы орындалды. Бичем соңғы туындыға деген құрметін сақтап, оны елу жылдан астам уақыт өткен соңғы жазбаларында да дирижерлік етті. 1908 жылы Бичем мен Жаңа симфониялық оркестр өнерлік бақылау, әсіресе орынбасарлық жүйе туралы келіспеушілікке байланысты жолдары айырылысты. Бұл жүйе бойынша оркестр музыканттары, егер басқа жерде жақсы жалақы ұсынылса, репетицияға немесе концертке өз орнына басқа музыкантты жіберуге құқылы болды. Патшалық филармония қорының казнашысы бұл жүйені былай сипаттады: «Сізді қызықтыратын А музыканты сіздің концертіңізде ойнауға келіседі. Ол бірінші репетицияға сізге ұнамайтын В музыкантын жібереді. В музыканты сіздің біліміңізсіз немесе келісіміңізсіз екінші репетицияға С музыкантын жібереді. Концертте ойнай алмайтындықтан, С музыканты сізді одан қашу үшін бес шиллинг төлеуге мәжбүрлейтін D музыкантын жібереді». Генри Вуд Квинс-холл оркестрінде орынбасарлық жүйені тыйым салған болатын (бұл орынбасарлық жүйеге қарсы болған музыканттардың Лондон симфониялық оркестрін құруына себеп болды), ал Бичем оның үлгісін қабылдады. Жаңа симфониялық оркестр оның қатысуынсыз да өмір сүрді және кейіннен Корольдік Альберт Холл оркестріне айналды. Бичем бұрыннан құрылған симфониялық оркестрлерден музыканттарды тартып алмады, оның орнына ол театрлық оркестрлерден, жергілікті симфониялық қоғамдардан, қонақүйлердің музыкалық залдарынан және музыкалық колледждерден музыканттарды шақырды. Нәтижесінде жас команда құрылды – оның орташа жасы 25 болды. Олардың қатарында Альберт Саммонс, Лайонел Тертис, Эрик Коутс және Юджин Круфт сияқты өз салаларында танымал болған музыканттар бар еді. Бірақ 1909 жылы әке мен баланың татуласуынан кейін ғана Бичем отбасылық қаржыны пайдаланып, операны насихаттау мүмкіндігіне ие болды.
1910-1920 жылдар
1910 жылдан бастап әкесінің қаржылық қолдауымен Бичем Ковент-Гарден және басқа театрларда опера маусымдарын ұйымдастыру арманына жетті. Эдвард дәуіріндегі опера театрында жұлдызды әншілер ең бастысы саналса, дирижерлер оларға көмекші рольде болды. 1910-1939 жылдар аралығында Бичем осы күш тепе-теңдігін өзгертуге көп еңбек етті. Ол бір жылдың ішінде 34 түрлі опера қойды, олардың көпшілігі Лондонға жаңа немесе онда жақсы танылмаған еді. Кейін Бичем өзінің алғашқы жылдары таңдаған операларының көпшілігі көрермендерді қызықтыру үшін тым беймәлім болғанын мойындады. 1910 жылы Ұлыбритания Корольдік театрында өткен маусымда, бәсекелес Grand Opera Syndicate Ковент-Гарденде өз маусымын бір уақытта өткізді; Лондонның опералық қойылымдарының жалпы саны 273-ке жетті, бұл кассалық сұраныстан әлдеқайда көп еді. Бичем 1910 жылы сахнаға қойған 34 операның тек төртеуі ғана табыс әкелді: Рихард Штраустың жаңа опералары «Электра» мен «Саломе», Ұлыбританиядағы тұңғыш және кеңінен жарияланған қойылымдары, сондай-ақ «Хоффманның әңгімелері» мен «Жасырын әрекеттер». 1911 және 1912 жылдары Бичем симфониялық оркестрі Сергей Дягилевтің «Ресей балеті» үшін Ковент-Гарденде және Берлиндегі Кролл операсында Бичем мен Пьер Монте, Дягилевтің бас дирижерінің жетекшілігімен орындады. Бичем Монте қолжетімсіз болған кезде, екі күннің ішінде және репетициясыз Стравинскийдің «Петрушка» операсының күрделі жаңа партитурасын орындағаны үшін зор құрметке ие болды. Берлинде Бичем және оның оркестрі, Бичемнің сөздерімен айтқанда, «жай ғана қызығушылық» тудырып, үлкен жетістікке жетті: оркестр Берлин баспасөзінің келісімі бойынша әлемдегі ең жақсы оркестрлердің бірі деп танылды. Берлиндегі «Die Signale» музыкалық журналы: «Лондон мұндай керемет жас музыканттарды қайдан табады?» деп сұрады. Скрипкалардың бай, асыл дыбысы, жыртық аспаптардың жарқырауы, «біздің ең жақсы неміс аспаптарының мәртебесі мен күшіне жете алмайтын» қола аспаптардың ерекше нәзіктігіне назар аударылды. Соңғы қойылымдарда Федор Шаляпиннің қатысуымен үш опера көрсетілді, олардың барлығы Ұлыбритания үшін жаңа болды: Мусоргскийдің «Борис Годунов» және «Хованщина», сондай-ақ Римский-Корсаковтың «Жаман Иван». Сондай-ақ, Васлав Нижинский мен Тамара Карсавина сияқты жетекші бишілердің қатысуымен 15 балет қойылды. Балеттерге Дебюссидің «Ойындар» және оның даулы эротикалық «Фаунның орташа күнінен кейін» және Стравинскийдің «Жазғы күндізгі рәсімдері» операсының Париждегі премьерасынан алты апта өткеннен кейін британдық премьерасы кірді. Бичем осы маусымда дирижерлік етпеді; Монте және басқалар Бичем симфониялық оркестріне жетекшілік етті. Келесі жылы Бичем және оның әкесі Шаляпиннің қатысуымен Римский-Корсаковтың «Псков қызын» және Бородиннің «Игорь князі» романын, сондай-ақ Стравинскийдің «Соловей» операсын ұсынды. Ол түрлі уақытта байланысқан үш мекеменің дирижерлік және қаржылық қолдауына ие болды: Hallé Orchestra, LSO және Корольдік филармониялық қоғам. 1915 жылы ол негізінен британдық әншілерден тұратын Бичем опера компаниясын құрды, олар Лондонда және елдің басқа жерлерінде өнер көрсетті. 1916 жылы ол Жаңа жылдық құрметтеуде рыцарь атағын алды және сол жылы әкесінің қайтысынан кейін барондық атағын мұраға алды. Соғыстан кейін 1919 және 1920 жылдары Ковент-Гарденде Grand Opera Syndicate-пен бірлескен маусымдар өткізілді, бірақ бұл, бір өмірбаяншының сөзімен айтқанда, 1914 жылға дейінгі жылдардың әлсіз, шатасқан эхосы болды. Бұл маусымдарда қырық қойылым болды, олардың тек тоғызын Бичем дирижерлік етті.
Ковент-Гарден иелігі
Амбициозды қаржыгер Джеймс Уайттың ықпалымен сэр Джозеф Бичэм 1914 жылдың шілдесінде Ковент-Гарденді Бедфорд герцогынан сатып алуға және мүлікті коммерциялық басқару үшін шектеулі компания құруға келісті. "Таймс" газеті бұл мәмілені "Лондондағы ең ірі жылжымайтын мүлік саудасының бірі" деп сипаттады. Сэр Джозеф 200 000 фунт стерлинг бастапқы ақша төледі және 11 қарашада 2 миллион фунт стерлингтік сатып алу бағасының қалған бөлігін төлеуге міндеттенді. Бірақ бір ай ішінде Бірінші дүниежүзілік соғыс басталды, капиталды пайдалануға жаңа ресми шектеулер келісімшартты аяқтауға кедері келтірді. Бұл мәселе азаматтық соттарға сэр Джозефтің ісін реттеу мақсатымен жеткізілді. Сот және барлық тараптар Ковент-Гарден келісімшартын аяқтау үшін оның екі ұлы директорлар болып жеке компания құруы керек екеніне келісті. 1918 жылдың шілдесінде герцог пен оның сенімділері мүлікті жаңа компанияға берді, сатып алу бағасының қалған 1,25 миллион фунт стерлингіне ипотека берілді. 1924 жылы Ковент-Гарден мүлігі мен Сент-Хеленстегі таблетка жасау бизнесі "Бичэм Эстейтс және таблеткалар" деген бір компанияға біріктірілді. Компанияның номиналды капиталы 1 850 000 фунт стерлинг болды, оның ішінде Бичэмнің үлесі айтарлықтай болды. Келесі айда ол Лондонға оралып, 1923 жылдың сәуір айында "Royal Albert Hall Orchestra" (Жаңа симфониялық оркестр) және Лондон симфониялық оркестрін бірге дирижерлік етті. Бағдарламаның басты туындысы Рихард Штраустың "Эйн Хеллебобен" операсы болды. Өзінің жеке оркестрі болмаған Бичэм 1920 жылдардың соңына дейін Лондон симфониялық оркестрімен байланыс орнатты. Онжылдықтың соңында ол тұрақты радио оркестрін құру мүмкіндігі туралы BBC-мен келіссөздер жүргізді. 1931 жылы Бичемге жас дирижер Малкольм Сарджент келіп, Сардженттің демеушілері Куртольдтар отбасы кепілдік берген жалақы төленетін тұрақты оркестр құру туралы ұсыныс жасады. Бастапқыда Сарджент пен Бичем Лондон симфониялық оркестрін қайта құруды жоспарлады, бірақ өзін-өзі басқаратын кооператив болып табылатын LSO нашар өнер көрсететін музыканттарды іздеуге және ауыстыруға қарсы болды. 1932 жылы Бичем шыдамдылығын жоғалтып, Сарджентпен жаңа оркестр құруға келісті. Лондон филармониялық оркестрі (ЛФО) 106 музыканттан тұрды, олардың ішінде музыкалық колледжден жақында бітірген бірнеше жас музыканттар, провинциялық оркестрлердің көптеген белгілі музыканттары және LSO-ның 17 жетекші мүшесі болды. Дирижерлер қатарында Пол Бирд, Джордж Страттон, Энтони Пини, Джеральд Джексон, Леон Гуссенс, Реджинальд Келл, Джеймс Брэдшоу және Мари Гуссенс болды. Оркестр 7 қазан 1932 жылы Бичемнің жетекшілігімен Король залында тұңғыш рет өнер көрсетті. Бірінші туындыдан кейін, Берлиоздың "Рим карнавалы" увертюрасынан кейін, көрермендер ашуға берілді, олардың кейбіреулері орындарынан тұрып, қол соғып, айқайлады. Келесі сегіз жыл ішінде LPO Корольдік филармониялық қоғам үшін ғана Король залында жүзге жуық рет өнер көрсетті, Ковент-Гардендегі Бичемнің опералық маусымдарында ойнады және 300-ден астам граммофондық жазба жасады. Оның 1936 жылдан бергі хатшысы Берта Гейсмар былай деп жазды: "Оркестр мен сэр Томас арасындағы қарым-қатынас әрқашан оңай және жылы болды. Ол әрқашан репетицияны оркестрмен бірлескен жұмыс ретінде қарастыратын. Музыканттар онымен мүлдем өзін-өзі ұстамайтын. Олар оған, ол тікелей талап етпеген көркемдік билікті инстинктивті түрде берді. Осылайша ол олардан ең жақсысын алды, ал олар оны еш тартынбастан берді." 1930 жылдардың басында Бичем Ковент-Гарден операсы маусымдарының басым бөлігін өз бақылауына алды. Менеджментпен айналыспай, музыка жасауға көңіл бөлгісі келген ол көркемдік директор рөлін алды, ал Джеффри Той басқарушы директор болып тағайындалды. 1933 жылы Фрида Лайдер мен Лориц Мелхиордың "Тристан мен Изольда" операсы сәтті орындалды, маусым "Нюрнбергтік шеберлер" циклымен және тағы тоғыз операмен жалғасты. 1934 жылғы маусымда Кончита Супервиа "Золушка" операсында, ал Лотте Леман мен Александр Кипнис "Нюрнбергтік шеберлер" операсында өнер көрсетті. Клеменс Краус Штраустың "Арабелла" операсының британдық премьерасын қойды. 1933 және 1934 жылдары Бичем Джон Кристидің Глиндеборн фестивалі мен Корольдік опера үйі арасында байланыс орнату әрекеттерін тоқтатты. Бичем мен Той соңғысының танымал киножұлдызы Грейс Мурды "Богема" операсында Мими рөліне шақыруына қарсылық білдіргеннен кейін келіспеді. Бұл қойылым кассалық табысқа жетті, бірақ көркемдік тұрғыдан сәтсіз болды. Бичем Тойді басқарушы директорлық қызметінен шеттетуге ұмтылды, оның әріптесі Сер Адриан Боулт бұл әрекетті "өте жаман" деп сипаттады. 1935 жылдан 1939 жылға дейін Бичем, енді толық бақылауда, көрнекті қонақ әншілер мен дирижерлермен халықаралық маусымдар ұйымдастырды. Бичем әр маусымдағы қойылымдардың үштен бірінен жартысына дейін дирижерлік етті. Ол 1940 жылғы маусымда Берлиоздың "Трояндықтар" операсының толық қойылымын қоюды жоспарлаған, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыс басталғандықтан маусым тоқтатылды. Бичем 1951 жылға дейін Ковент-Гарденде дирижерлік етпеді, ал ол уақытқа дейін ол енді оны басқармады. Бичем 1936 жылы Лондон филармониялық оркестрін Германияға даулы турға алып шықты. Ол нацилік пропагандашылардың құралы ретінде пайдаланылып жатыр деген шағымдар болды, және Бичем нацистердің Мендельсонның шотланд симфониясын орындамау туралы талабына бойын бұрды, Мендельсон дін бойынша христиан болғанымен, туғаннан еврей болды. Берлинде Бичемнің концертіне Адольф Гитлер қатысты, оның кешіккені Бичемтің "оның қарттығы" деп аудандырып айтуына себеп болды. Осы турдан кейін Бичем Германияда концерт беруге түскен шақыруларды қабылдамады, бірақ 1937 және 1938 жылдары Берлин мемлекеттік операсында дирижерлік етуге және сол жылдары Берлиндегі Beethovensaal-да EMI үшін "Сыбызғының әйгілегі" операсын жаздыруға міндеттемелерін орындады. Оның алпысыншы жылдығына жақындағанда, Бичемтің дәрігерлері оған бір жылға музыкадан толық үзіліс жасауға кеңес берді, ол жылы климатта демалу үшін шетелге баруды жоспарлады. Австралиялық хабар тарату комиссиясы оны Австралияда дирижерлік етуге бірнеше жылдан бері тырысып келді. Кетуге дейін Бичем оркестр үшін көп ақша жинады және оның мүшелеріне өзін-өзі басқаратын компания құруға көмектесті.
1940 жылдар
1940 жылдың көктемінде Бичем Ұлыбританиядан кетіп, алдымен Австралияға, содан кейін Солтүстік Америкаға барды. 1941 жылы ол Сиэтл симфониясының музыкалық директоры болды. 1942 жылы ол бұрынғы ассистенті Бруно Вальтермен бірге Метрополитен операсына бірлескен аға дирижер ретінде қосылды. Ол Бахтың "Фебус пен Пан" комедиялық кантатасының өзі жасаған нұсқасымен бастады, одан кейін "Le Coq d'Or" қойылды. Оның негізгі репертуары француздық опералардан тұрды: "Кармен", "Луиза" (Грейс Мурмен), "Манон", "Фауст", "Миньон" және "Гофманның әңгімелері". Сиэтл мен Нью-Йорктегі лауазымдарынан басқа, Бичем 18 американдық оркестрмен қонақ дирижер болып жұмыс істеді. 1944 жылы Бичем Ұлыбританияға оралды. Музыкалық жағынан Лондон филармониясымен қайта қосылуы сәтті болды, бірақ оркестр, 1939 жылы оның көмегінен кейін енді өзін-өзі басқаратын кооператив болғандықтан, оны өз шарттарымен жалақылы көркемдік директор ретінде жұмысқа алуға тырысты. "Мен ешқандай оркестрдің ықпалында болмаймын, мен мансабымды аяқтау үшін тағы бір ұлы оркестр құрамын", - деді Бичем. 1945 жылы Вальтер Легге Филармония оркестрін құрғанда, Бичем оның алғашқы концертіне дирижерлік жасады. Бірақ ол бұрынғы ассистенті Леггеден жалақы алатын лауазымды, сондай-ақ бұрынғы ойыншыларынан, LPO-дан да қабылдауға ынталанбады. Кейіннен оркестр ағаш үрмелі аспаптар тобымен, көбінесе "Корольдық отбасы" деп аталатын, тұрақты құрамымен танымал болды, оған Джек Браймер (кларнет), Гвидион Брук (фагот), Теренс Макдонаг (гобой) және Джеральд Джексон (флейта) кірді. Бичемнің Халле оркестрімен қонақ дирижер ретіндегі ұзақ байланысы 1944 жылы Джон Барбиролли оркестрдің бас дирижері болғаннан кейін аяқталды. Бичем Халле концерттік қоғамының құрметті президенті лауазымынан, өте ренжіді, шығарылды, ал Барбиролли "сол кісіні менің оркестріме жақындатпаймын" деді. Бичемнің 1911 жылы алғаш рет дирижерлік жасаған Ливерпуль филармониясымен қарым-қатынасы соғыстан кейін жақсы жағдайда қайта жаңғырды. Оркестрдің менеджері еске алды: "Ливерпульде қонақ дирижерлерге ұсынылатын күндерді таңдауда басымдық Бичемге берілетін еді. Ливерпульде бір ғана маңызды фактор болды – оны барлығы жақсы көретін".
1950 ж. және кейінгі жылдар
Бичэмді BBC "Британияның алғашқы халықаралық дирижері" деп атады және 1950 жылы оны RPO оркестрімен бірге АҚШ, Канада және Оңтүстік Африкаға ауыр турнеге алып шықты. Солтүстік Америка турнесі барысында Бичэм күн сайын шамамен 49 концерт өткізді. 1951 жылы ол 12 жылдық үзілістен кейін Ковент-Гарденде дирижерлік етуге шақырылды. Мемлекеттік қаржыландыру алғаш рет іске асырылды, опера компаниясы соғысқа дейінгі кезеңмен салыстырғанда мүлдем басқаша жұмыс істеді. Ұзақ мерзімді, жұлдызды маусымдар мен ірі симфониялық оркестрдің орнына, жаңа директор Дэвид Уэбстер жыл бойы өнер көрсететін, жергілікті таланттардан тұратын тұрақты ансамбль құруға тырысты, өнерлері ағылшын тіліне аударылған болатын. Өндірістегі үлкен экономия және кассаға назар аудару маңызды болды, ал Бичэм, оны шеттетуден қатты ренжігенімен, мұндай жобаға қатысуға лайықты емес еді. Оралғаннан кейін, "Die Meistersinger" операсын қоюға шақырылғанда, 80 әншіден тұратын хор жеткіліксіз деп танып, олардың санын 200-ге дейін көбейтуді талап етті. Сонымен қатар, Вебстердің саясатына қайшы, оны неміс тілінде орындауға талап қойды. RPO оркестрімен жұмыс істеген жылдарындағы Бичэмнің ерекше бағдарламаларында Бизе, Франк, Гайдн, Шуберт және Чайковскийдің симфониялары, Рихард Штраустың "Ein Heldenleben" шығармасы, Моцарт пен Сен-Санстың концерттері, Делиус пен Сибелиус бағдарламалары және оның көптеген сүйікті, қысқа шығармалары болды. Ол өзінің таныс репертуарына қатал түрде мойынсұнбады. 1954 жылы неміс дирижері Вильгельм Фуртвенглердің кенеттен қайтысынан кейін, Бичэм оның әріптесінің Фестиваль залында көрсетуге жоспарлаған екі бағдарламаны құрметпен дирижерлік етті. Оларға Бахтың үшінші Бранденбург концерті, Равельдің "Испаниялық рапсодиясы", Брамстың бірінші симфониясы және Барбердің оркестрге арналған екінші эссесі кірді. 1958 жылдың жазында Бичэм Аргентинаның Буэнос-Айрес қаласындағы Театро Колон театрында Вердидің "Отелло", Бизедің "Кармен", Бетховеннің "Фиделио", Сен-Санстың "Самсон мен Далила" және Моцарттың "Солғай флейта" операларын қойды. Бұл оның соңғы опералық қойылымдары болды. Осы маусымда Бетти Хамби кенеттен қайтыс болды. Ол Буэнос-Айресте кремацияланды және оның күлі Англияға қайтарылды. Бичэмнің соңғы ауруы Глиндеборндағы жоспарланған "Солғай флейта" операсында дебют жасауына және Ковент-Гарденде Берлиоздың "Троялықтарын" дирижерлік етуіне кедергі келтірді. Америкаға алғаш рет келгеннен кейін алпыс алты жыл өткен соң, Бичэм 1959 жылдың соңында Питтсбург, Сан-Франциско, Сиэтл, Чикаго және Вашингтон қалаларында дирижерлік ету арқылы соңғы турнесін жасады. Бұл турде ол Канадада да дирижерлік етті. 1960 жылдың 12 сәуірінде ол Лондонға ұшып оралды және Англиядан ешқашан шықпады. Оның соңғы концерті 1960 жылдың 7 мамырында Портсмут гильдия залында өтті. Бағдарламада, барлық ерекше таңдауларымен, "Солғай флейта" увертюрасы, Хайднның жүзінші (әскери) симфониясы, Бичемнің Генделдің жекелеген баптаулары, "Bath-тағы махаббат", Шуберттің бесінші симфониясы, Делиус "Өзенде" және "Самсон мен Далила" операсынан "Баканал" болды. Бичэм 1961 жылдың 8 наурызында 81 жасында Лондондағы резиденциясында коронарлық тромбоздан қайтыс болды. Ол екі күннен кейін Суррейдегі Бруквуд зиратында жерленді. Бруквудтағы өзгерістерге байланысты оның сүйектері 1991 жылы эксгумацияланды және Суррейдегі Лимпсфилд қаласындағы Санкт-Петер шіркеуінің бақшасында, Делиус пен оның әйелі Джелка Розеннің ортақ қабірінің жанында қайта жерленді.
Жеке өмір
Бичэм үш рет үйленген. 1903 жылы ол Нью-Йорктегі доктор Чарльз С. Уэллс пен оның әйелі Элла Селесте Милс есімді әйелінің қызы Утика Селестина Уэллске үйленді. Бичем мен оның әйелі екі ұлға ие болды: 1904 жылы туған Адриан, композитор болып, 1920 және 1930 жылдары белгілі бір атаққа қол жеткізді, және 1909 жылы туған Томас. Утика онымен ажырасып, мол алимент алу керек деген кеңеске құлақ аспады; ол ажырасуға қарсы болды. Бичем онымен ажырасқаннан кейін (1943 жылы) ол қайтадан үйленбеді және бұрынғы күйеуінен он алты жылға артық өмір сүріп, 1977 жылы қайтыс болды. 1909 жылы немесе 1910 жылдың басында Бичэм Мод Элис (Эмеральд) леди Кунардпен роман бастады. Олар бірге тұрмаса да, ол 1943 жылы қайта үйленгенге дейін, оның басқа қарым-қатынастарына қарамастан, жалғасты. Бичемнің өмірбаяушылары оның оған ғашық болғанын, бірақ оның оған деген сезімі одан әлсіз болғанын айтады. 1920 және 1930 жылдары Бичем Дора Лаббетпен де романда болды, кейде Лиза Перли деп танылатын сопрано, одан 1933 жылдың наурыз айында Пол Странг деген ұлы дүниеге келді. Бірнеше музыкалық мекеменің басқармасында қызмет еткен заңгер Странг 2024 жылдың сәуірінде қайтыс болды. 1943 жылы леди Кунард (Бичемнен емес) оның Утикадан ажырасып, өзінен 29 жас кіші концерттік пианист Бетти Хамбиге үйленуге ниеттенгенін білгенде қатты күйзелді. Бичем Беттиге 1943 жылы үйленді, және олар Бетти 1958 жылы қайтыс болғанша бір-біріне берілген жұбайлар болды.
Гендель, Гайдн және Моцарт
Бичем музыкасын үнемі орындаған ең алғашқы композитор Гендель болды, оны ол "барлық дәуірдің ұлы халықаралық шебері" деп атады. Ол итальян музыкасын кез келген итальяндықтан жақсы, француз музыкасын кез келген француздықтан жақсы, ал ағылшын музыкасын кез келген ағылшындықтан жақсы жазды; Бахты қоспағанда, барлық басқа немістерден де басым болды. Гендельдің қойылымдарында Бичем "профессорлар, педанттар, педагогтар" деп атағандардың пікірлерін ескермеді. Ол Мендельсон мен Моцарттың Гендельдің партитураларын заманауи талғамға сәйкес өңдеуіне қосылды. Бичем Гендельдің "Соломон" ораториясын 18 ғасырдан бері алғаш рет орындады, дирижер өңдеген мәтінмен. Гайднмен де Бичем аутентиктікке ұмтылмады, 19 ғасырдың ғылыми емес нұсқаларын қолданды, клавесин қолданбады және музыканы романтикалық түрде орындады. Гайднның ертерек туындылары 20 ғасырдың бірінші жартысында көп танылмады, бірақ Бичем олардың бірнешеуін, соның ішінде №40 симфониясын және ерте пианино концертін дирижерлік етті. Ол "Төрт маусымды" мансабының бойында үнемі қойып, 1956 жылы EMI үшін жазды, ал 1944 жылы "Жаратылыс" шығармасын репертуарына қосты. Ол композитордың партитураларына көптеген басқаларына қарағанда зейін қойды. Ол аяқталмаған Реквиемді өңдеді, кем дегенде екі ұлы операны ағылшын тіліне аударды және Ковент-Гарден көрермендеріне, олар бұрын естімеген "Così fan tutte", "Der Schauspieldirektor" және "Die Entführung aus dem Serail" операларын таныстырды; сондай-ақ ол "Солғайлы флейта", "Дон Джованни" және "Фигароның үйленуі" операларын үнемі қойды. Біріншісі сирек, ал төртіншісі ешқашан қойылған жоқ. Өзінің естеліктерінде ол 1909 жылдан кейін Брамстың ешқандай қойылымын атамады. Бичем композитордың ұзақтығы мен қайталануы туралы жиі айтқанына қарамастан, үлкен Вагнершіл болды: "Біз екі сағаттан бері репетиция жасап жатырмыз – әлі де соның бірде-бір мелодиясын ойнап жатырмыз!" Бичем "Парсифальды" қоспағанда, Вагнердің барлық стандартты операларын дирижерлік етті, оны Ковент-Гарденде қойды, бірақ өзі дирижерлік еткен жоқ. "Таймс" газетінің бас музыка сыншысы: "Бичемнің "Лоэнгрині" лирикалық жағынан итальяндыққа ұқсады; оның "Жүзік" операсы Бруно Вальтердің немесе Фуртвенглердің қойылымдарына қарағанда батырлыққа толы емес, бірақ ол басынан аяғына дейін әнмен дыбыстады". Рихард Штраус Бичемде өмір бойына жақтас тапты, ол Англияға "Электра", "Саломе", "Der Rosenkavalier" және басқа операларды таныстырды. Бичем 1910 жылдан бастап соңғы жылына дейін "Ein Heldenleben" операсын қойды; оның соңғы жазбасы оның қайтысынан кейін жарық көрді. "Дон Кихот", "Тилль Эйленшпигель", "Буржуа Gentilhomme" музыкасы және "Дон Жуан" да оның репертуарында болды, бірақ "Осылай деді Заратустра" немесе "Өлім және трансформация" емес. Штраус "Электра" қолжазбасының бірінші және соңғы беттерін жақтауға алды және оларды "өте құрметті досым және менің туындыларымның көрнекті дирижеріне" сыйлады.
Француз және итальян музыкасы
Француз Диск Академиясының қазылар алқасының пікірінше, "Сэр Томас Бичэм француз музыкасын шетелде кез келген француз дирижерінен артық дамытты". Берлиоздың шығармалары Бичемнің мансабы бойындағы репертуарында маңызды орын алды, ал композитордың туындылары көп танылмаған кезде Бичем олардың көпшілігін таныстырып, жаздырды. Сэр Колин Дэвиспен бірге Бичем Берлиоз музыкасының "ең көрнекті заманауи интерпретаторларының" бірі деп есептеледі. Концерттік орындауларда да, студияда да Бичем француз музыкасын таңдауда ерекшелік танытты. Ол Равельден жаңылды, бірақ Дебюссидің шығармаларын үнемі бағдарламаға қосты. Фауре жиі орындалмады, алайда оның оркестрлік "Паванасы" ерекше жағдай болды; Бичемнің 1959 жылғы соңғы жазбаларында "Павана" және "Долли сюитасы" болды. Бизе Бичемтің сүйікті композиторларының бірі болды, сондай-ақ ол Густав Шарпентьер, Делибес, Дюпарк, Гретри, Лало, Луллі, Оффенбах, Сен-Санс және Амброаз Томас сияқты француз композиторларын жоғары бағалады. Бичемнің француз музыкасының көптеген кезеңгі жазбалары Париждегі Radiodiffusion Française ұлттық оркестрімен жасалды. "Ол – құдай", – деді оркестрдің концертмейстері 1957 жылы Бичем туралы. Вердидің репертуарындағы екі ондаған операның сегізін Бичем өзінің ұзақ мансабында дирижерлік етті: "Трубадур", "Травиата", "Аида", "Дон Карлос", "Риголетто", "Маскарад", "Отелло" және "Фальстаф". Пуччини мен Иллика кездескен кезде, апатты премьерадан кейін "Мадам Баттерфляй" операсын қайта қарастырып жатты. Бичем бұл операны сирек қойды, бірақ "Тоска", "Турандот" және "Богема" операларын дирижерлік етті. Оның 1956 жылы Виктория де лос Анхелес және Юсси Бьёрлинг қатысқан "Богема" жазбасы шыққаннан бері каталогтардан сирек алынып, 1967 жылғы көрнекті сыншылардың симпозиумында кез келген басқа опералық жинақтан көп дауыс жинады.
Делиус, Сибелиус және "Лолипоптар"
Делиустен басқа, Бичем көбінесе туған жерінің музыкасына және оның басқа композиторларына жақтырмас немесе ең болмағанда, ықылассыз қарайтын. Алайда, Бичемнің Делиусті қолдауы композиторды бұрынғысынан әлдеқайда белгілі ете білді. Делиустің көшірмешісі Эрик Фенби Бичемді "Делиустің музыкасында барлық басқалардан оздырып, Гроувс пен Сарджент "Өмірдің мәссасының" керемет хорларында оған тең болуы мүмкін, бірақ қалған жағдайлардың бәрінде Бичем теңдессіз болды, әсіресе оркестрмен жұмыс іскерлігінде" деді. 1911 жылғы маусымда өткен Делиустің толық концертінде Бичем "Күн бату әндерінің" премьерасын өткізді. Ол 1929 және 1946 жылдары Делиус фестивальдарын ұйымдастырды және өмірі бойы концерттік туындыларын орындады. 1910 жылы "Ауылдық Ромео мен Джульетта" операсының британдық, 1935 жылы "Коанга" операсының, ал 1953 жылы "Ирмелин" операсының әлемдік премьерасын дирижерлік етті. Дегенмен, ол Делиустің әр нәрсесін қабылдаған жоқ: ол ешқашан Реквиемді орындаған емес, ал Делиус туралы кітабында оның кемшіліктерін толық баяндады. Бичемнің ықыласына бөленген тағы бір маңызды 20 ғасыр композиторы – Сибелиус болды, ол оны өзінің музыкасын жақсы орындайтын дирижер деп мойындады (дегенмен, Сибелиус өзінің музыкасын орындағандарды мақтауға бейім болды). 1954 жылғы желтоқсанда Фестиваль залында BBC Симфониялық оркестрімен Сибелиустің Екінші симфониясының тікелей эфирдегі орындалуының жазбасында Бичем оркестрге қарқынды сәттерде жігерлендіретін сөздерін айтқанын естуге болады. Бичем кейбір белгілі классикалық туындыларды сынайтын, мысалы: "Мен Бахтың Бранденбург концерттерін Массенедің "Манон" операсына берер едім және бұл алмасудан үлкен пайда көретінімді ойлар едім". Оның керісінше, ол шағын пьесаларды "тіл тиек" деп атап, қосымша орындау ретінде ұсынумен танымал болды. Олардың ең танымалдары – Берлиоздың "Сильфтер биі", Шабьердің "Көңілді марш" және Гуноның "Жульеттаның ұйқысы".
Жазбалар
Композитор Ричард Арнелл Бичэмнің концерттерге қарағанда пластинка жасауды артық көретінін жазды: "Ол маған аудиторияның музыка жасауға кедергі келтіретінін айтты – ол көрермендердің біреуінің көзіне ілігіп қалуы мүмкін еді". Дирижер және сыншы Тревор Харви «Граммофон» журналында студиялық жазбалар Бичэмнің концерт залында тікелей орындаған әсерін ешқашан қайтара алмайтынын жазды. Бичэм 1910 жылы жазбалар жасауды бастады, онда акустикалық процесс оркестрлерді тек бас аспаптарды пайдалануға мәжбүр етті, олар мүмкіндігінше жазба мүйізіне жақын орналастырылды. Оның HMV үшін алғашқы жазған әндері Оффенбахтың «Хоффманның әңгімелері» және Иоганн Штраустың «Жарқылдаған әйел» шығармаларынан үзінділер болды. 1915 жылы Бичэм Колумбия графофон компаниясы үшін жазбалар жаза бастады. Электрлік жазба технологиясы (1925–26 жылдары енгізілген) оркестрдің толық құрамын әлдеқайда кең жиілік диапазонымен жазуға мүмкіндік берді, ал Бичэм жаңа ортаны тез қабылдады. Ұзақ партитуралар 12 дюймдік 78 айналымдық пластинкаларға сыю үшін төрт минуттық бөліктерге бөлінуі керек болды, бірақ Бичэм бөлік-бөлікпен жазуға қарсы емес еді – оның 1932 жылғы Шабриенің «Испания» пластинкасы үш апта аралығында екі сессияда жазылған. Бичэм өзінің сүйікті шығармаларын бірнеше рет жазды, ондаған жылдар бойы жетілдірілген технологияны пайдаланды. 1926 жылдан 1932 жылға дейін Бичэм 70-тен астам пластинка шығарды, оның ішінде Гуноның «Фауст» операсының ағылшын тіліндегі нұсқасы және Гендельдің «Мессия» операсының үш жазбасының біріншісі. 1936 жылы LPO-мен бірге Германиядағы гастрольдік сапарында Бичэм әлемдегі алғашқы оркестрлік музыканы магниттік таспаға жазды, ол BASF компаниясының үйі – Людвигсхафенде жасалған, осы компания процесті әзірлеген. АҚШ-та болған кезінде және одан кейін Бичэм американдық Columbia Records және RCA Victor үшін жазды. Оның RCA жазбаларына кейін граммофонға қайта жаздырмаған маңызды шығармалары кіреді, соның ішінде Бетховеннің Төртінші, Сибелиустің Алтыншы және Мендельсонның Реформация симфониялары. Оның RCA-ға жазған кейбір жазбалары тек АҚШ-та шығарылды, соның ішінде Моцарттың No. 27, K199, Сметананың «Арзандалған қалыңдық» және Моцарттың «Титоның ла клеменцасы», Бахтың Рождестволық ораториясынан симфония және Гендельдің «Мессиясының» экстравагантты түрде қайтадан оркестрленген жинағы. Біріншісі сыншылар арасында ең жоғары бағаланған, ал екіншісі «Граммофон» журналында «қатыспайтын, үлкен қызық» деп сипатталды. Columbia лейблі үшін Бичэм Делиус шығармаларының соңғы немесе жалғыз нұсқаларын жазды, соның ішінде «Өмірлік мисса», «Аппалачия», «Солтүстік елдің суреттері», «Арабский эскиз», «Париж» және «Eventyr». EMI үшін Бичэм екі толық операны стерео түрінде жазды, «Die Entführung aus dem Serail» және «Carmen». Оның соңғы жазбалары 1959 жылдың желтоқсанында Парижде жасалған.
Басқалармен қарым-қатынас
Бичемнің басқа британдық дирижерлермен қарым-қатынасы әрдайым жақсы болған жоқ. Сэр Генри Вуд оны жаңа өркендеген адам деп есептеді және оның жетістігіне қызғанды; ұқыпты сэр Адриан Боулт оны адам және музыкант ретінде «жағымсыз» деп тапты; ал сэр Джон Барбиролли оған сенімсіздікпен қарады. Сэр Малкольм Сарджент онымен бірге Лондон филармониясын құрды және дос, серік болды, бірақ Бичемнің өткір, әзілге толы сын-естеулеріне жиі тап болды. Мысалы, өзін бейнеге аса мән беретін Герберт фон Караянды «музыкалық Малкольм Сарджент сияқты» деп сипаттады. Бичемнің шетелдік дирижерлермен қарым-қатынасы көбінесе өте жақсы болды. Артуро Тосканинимен ол тіл табыса алмады, бірақ Вильгельм Фуртвенглерді ұнатып, қолдады, Пьер Монтеге табынды, Рудольф Кемпені RPO-да өзінің ізбасары ретінде тәрбиеледі және Фриц Райнер, Отто Клемперер және Караян оған құрметпен қарады. Әміршілік сөйлеуіне қарамастан, Бичемнің жүрегі Ланкаширде қалды. «Менің өлкемде, мен туған жерімде, біздің бәріміз аздап өршілміз, бірақ бізде өршілдіктің өзіне тән бір қызықтылығы бар – бір жақсылық, ол көптеген қиындықтарды жеңуге көмектеседі. Бірақ Йоркширде, қиын жағдайда, олар өздерінің қаталдықтарына соншалықты берілгендіктен, ештеңе істеуге болмайды!» Бичем туралы көп айтылды. 1929 жылы музыка журналының редакторы: «Сэр Томас Бичемге байланысты әңгімелердің саны көп. Музыканттар жиналған жерде ол сөздің тақырыбы болуы мүмкін. Бичем туралы әңгіме айтқан әркім оның мінез-құлқы мен дауыс ырғағын қайталауға тырысады». 1978 жылы «Бичем әңгімелері» атты кітап жарық көрді, ол оның афоризмдері мен оған байланысты анекдоттардан тұрады. Кейбіреулері Бичемге, ал кейбіреулері Арнольд Бакс және Уинстон Черчилль сияқты басқа адамдарға да байланыстырылады; Невилл Кардус өзі ойлап тапқандарын мойындады. Бичемнің сенімді түрде айтылған сөздерінің арасында: «Музыкотанушы – музыканы оқи алатын, бірақ ести алмайтын адам»; оның қағидасы: «Жақсы орындау үшін көпшілік үшін екі нәрсе ғана қажет: оркестрдің бірге бастауы және бірге аяқтауы; арасында көп маңызды емес»; және оның 70 жылдық мерейтойында Штраус, Стравинский және Сибелиус телеграммалары оқылғаннан кейін айтқан сөзі: «Моцарттан хабар жоқ па?» Ол хат-хабарлар сияқты күнделікті жұмыстарға мүлдем бейжай қарады және басқалардың мүлкіне жауапкершілікпен қарамады. Бірде банкроттық ісі барысында оның қағаздарынан екі мың ашылмаған хат табылды. Хавергал Брайан оған үш партитура жіберді, оларды орындау үшін. Олардың бірі, Екінші ағылшын сюитасы, ешқашан қайтарылмады және қазір жоғалған деп есептеледі.
Құрмет көрсетулер мен еске алулар
Бичем 1916 жылы рыцарь атанып, сол жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін барондық атаққа ие болды. 1938 жылы Франция президенті Альберт Лебрун оған «Құрмет легионы» орденін тақты. 1955 жылы Бичем Финляндияның Ақ роза орденімен марапатталды. Ол Италия Корольдік орденінің комендаторы болды және 1957 жылғы Королеваның туған күні құрметіне «Құрмет серіктері» орденінің мүшесі аталды. Ол Оксфорд, Лондон, Манчестер және Монреаль университеттерінің құрметті музыка докторы болды. «Бичем» – Карил Брамс пен Нед Шериннің дирижерге арналған пьесасы, материалдары үшін көптеген Бичем туралы әңгімелер пайдаланылған. Оның 1979 жылы өткен тұңғыш қойылымында Тимоти Уэст бас рөлді сомдады. Кейіннен ол теледидарға бейімделді, онда Вест тағы да бас рөлде ойнады, ал Халле оркестрінің мүшелері оқиғаға қатысып, Бичеммен байланысты музыкалық шығармаларды орындады. 1980 жылы Корольдік пошта Бичемнің суретін британдық дирижерлерді бейнелейтін сериядағы 13½ пеннилік пошта маркасына басты. Сериядағы қалған үш маркада Вуд, Сарджент және Барбиролли бейнеленген. Сэр Томас Бичем қоғамы Бичемнің мұрасын сақтап, оның веб-сайты арқылы және тарихи жазбаларды жариялап келеді. 2012 жылы Бичем «Gramophone» журналының алғашқы «Даңқ залына» енді.