Кіріспе

Лондондағы британдық оркестр

BBC Симфониялық оркестрі (BBC SO) – Лондондағы британдық оркестр. 1930 жылы құрылған бұл оркестр Лондонның алғашқы тұрақты жалақылы оркестрі болды және қаланың бес ірі симфониялық оркестрінің ішінде өзін-өзі басқаруға жатпайтын жалғыз оркестр. BBC SO – Британдық радиокорпорациясының (BBC) негізгі концерттік оркестрі. Оркестр 1928 жылы BBC мен дирижер сэр Томас Бичемнің бірлескен жобасы ретінде құрылды, бірақ келесі жылы ол жобадан бас тартты және оркестрді құру мен оқыту міндеті BBC-нің музыка директоры Адриан Болтқа жүктелді. Оркестрдің алғашқы жылдарындағы қонақ дирижерлерінің бірі – Артуро Тосканини, ол оны өзі жетекшілік еткен ең ұлы оркестр деп атады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде және одан кейін Болт стандарттарды сақтауға тырысты, бірақ соғыстан кейінгі BBC басшылығы оркестрге жаңа және қаржылық жағынан жақсы қолдауға ие болған бәсекелестермен бәсекелесуге қажетті ресурстарды бөлмеді. 1950 жылы Болт BBC-ден кеткеннен кейін оркестр дамудан тоқтап қалды. Болттың ізбасары, сэр Малкольм Сарджент, халыққа ұнады, бірақ музыканттарымен жақсы қарым-қатынас құра алмады, оркестрдің көтеріңкі рухы төмендеді. Сардженттің ізбасары Рудольф Шварц көп әсер етпеді, ал 1960 және 1970 жылдары BBC жоғары беделді бас дирижерлерді – Антал Дорати, Колин Дэвис, Пьер Булез және Геннадий Рождественскийді тағайындағанына қарамастан, BBC SO жеткіліксіз қаржыландырылды. Алайда, Лондонның симфониялық оркестрлерінің ішінде толық жұмыс келісімшарттарын ұсынған жалғыз оркестр болғандықтан, Алан Сивил (валторна) және Джон Уилбрахам (труба) сияқты белгілі музыканттар тұрақты мүшелер болып қабылданды. 1960 жылдары BBC-нің музыкалық бақылаушысы Уильям Глок бастаған бастамалардың нәтижесінде орындау деңгейі айтарлықтай жақсарды. 1990 жылдары Эндрю Дэвис, ал 2000 жылдары Жири Белоглавек басшылығымен оркестр гүлденді. ХХІ ғасырдың екінші онжылдығында сыншылар BBC SO-ны жоғары деңгейдегі оркестр деп мойындады. Оркестр құрылғаннан бастап жаңа музыканы насирлеумен танымал және Proms-те, Барбикан орталығындағы концерттерде және BBC Maida Vale студиясындағы студиялық концерттерде осы жұмысын жалғастыруда.

Өмірбаян

Почти с самого начала в ноябре 1922 года, BBC начала вещание со своего передатчика "2LO" с собственными музыкальными ансамблями. Первыми такими группами были "2LO Dance Band", "2LO Military Band", "2LO Light Orchestra" и "2LO Octette", все они начали вещание в 1923 году. Ни один концертный промоутер не захотел сотрудничать с BBC, считая ее опасным конкурентом, но Британская национальная оперная компания разрешила трансляции своих спектаклей из Королевского оперного театра. Джон Рейт, генеральный менеджер BBC, пригласил музыкального директора оперной компании, Перси Питта, стать музыкальным консультантом BBC на неполный рабочий день с мая 1923 года. Позднее в том же году Питт провел первый симфонический концерт BBC, в программу которого вошли "Новый мир" Дворжака, произведения Сен-Санса, Эльgara и Вебера. Питт расширил регулярный восьмикомпонентный студийный ансамбль, образовав Беспроводной оркестр из 18 музыкантов, который был увеличен до 37 для важных трансляций. На этом этапе не предполагалось, что BBC будет содержать полномасштабный симфонический оркестр до 100 музыкантов. С одобрения Рейта Питт пригласил различные оркестры для серии концертов BBC в 1924 году в Методистском центральном зале Вестминстера. В 1924 году Беспроводной оркестр, насчитывавший к тому времени 22 музыканта, заключил контракт на шесть концертов в неделю. В следующем году Питт, работавший теперь в BBC на полную ставку в качестве ее музыкального директора, расширил ансамбль, образовав "Беспроводной симфонический оркестр" для новой серии концертов, транслировавшихся из Ковент-Гардена под управлением Бруно Вальтера, Эрнеста Ансерме и Пьера Монте. В это время Рейт также разрешил Питту и Беспроводному симфоническому оркестру заключить контракт с Columbia Graphophone Company для записи значительной серии дисков, записанных электрическим способом, большинство из которых были записаны в Методистском центральном зале Вестминстера, который BBC ранее использовала для концертов. В 1927 году BBC и Ковент-Гарден сотрудничали в серии публичных концертов с оркестром из 150 музыкантов под управлением Рихарда Штрауса и Зигфрида Вагнера. Хотя оркестр был большим, он был не очень хорош. BBC пыталась помешать своим контрактным музыкантам отправлять заместителей на репетиции и даже на концерты, но безуспешно. В январе 1928 года журнал The Musical Times протестовал:

"BBC обвиняют в том, что она уделяет слишком много времени классике, а также в том, что не отдает ей всего должного; ее считают ответственной за неполноценность аппаратуры слушателя; ее критиковали по ряду незначительных пунктов, но никогда за единственное тяжкое преступление, которое она совершает и продолжает совершать: эта корпорация, со всем своим уверенным и явным богатством, дает и продолжает давать нам худшие оркестровые выступления, когда-либо слышанные в Лондоне. В этом году в Королевском зале они собрали оркестр, который звучит так, как будто он состоит в основном из "заменителей".

В 1927 году BBC взяла на себя ответственность за Променадные концерты, широко известные как "Промы". Сначала Генри Вуд, основатель и главный дирижер, убедил корпорацию пригласить его Королевский зал для каждого сезона Промов; с 1930 года BBC предоставляла оркестр. Недостаточность музыкантов BBC, а также известных лондонских оркестров, была продемонстрирована Берлинским филармоническим оркестром под управлением Вильгельма Фуртвенглера в двух концертах в 1927 году. Историк Королевского зала Роберт Элкин пишет: "В этот период уровень оркестровой игры в Лондоне был явно низким, а хорошо отработанная эффективность берлинцев под руководством их динамичного дирижера стала своего рода откровением". Эти и последующие концерты того же оркестра получили похвалу от публики и музыкальных критиков в ущерб лондонским оркестрам. Главный музыкальный критик The Times Фрэнк Хауэс позже прокомментировал: "Британская публика была взволнована, когда услышала дисциплинированную точность Берлинского филармонического оркестра. Оказывается, именно так должен звучать оркестр и, следовательно, должен звучать". После берлинцев Лондон услышал ряд крупных иностранных оркестров, в том числе Амстердамский Концертгебау-оркестр под управлением Виллема Менгельберга и Филармонический симфонический оркестр Нью-Йорка под управлением Артуро Тосканини. Среди тех, кто был полон решимости, чтобы в Лондоне был постоянный оркестр аналогичного совершенства, были Рейт и дирижер сэр Томас Бичем. Последний стремился создать первоклассный ансамбль для оперных и концертных выступлений и, хотя он не был поклонником радиовещания, он был готов вести переговоры с BBC, если это давало ему то, что он искал. Беспокойство Рейта заключалось в том, что BBC должен иметь первоклассный радиооркестр. Критик Ричард Моррисон пишет: BBC Рейта 1920-х годов была проникнута почти религиозным рвением к "просвещению" публики посредством волшебного средства беспроводной связи. Оркестр, и особенно тот, который не обременен коммерческими ограничениями и, следовательно, свободен для представления программ высочайшего уровня, очень хорошо вписывался бы в эту идеалистическую философию. Ландон Рональд свел Рейта и Бичема вместе в апреле 1928 года; переговоры и предварительные договоренности продолжались более 18 месяцев, пока не стало ясно, что у корпорации и дирижера есть непримиримые приоритеты для предлагаемого нового ансамбля. Бичем вышел из переговоров, и, как описал Николас Кеньон:

"С крахом схемы Бичема открылся путь для музыкального отдела BBC, чтобы разработать оркестровую схему, действительно подходящую для потребностей вещания, - план оркестра из 114 музыкантов, который мог разделиться на четыре различные меньшие группы, который был разработан осенью 1929 года Эдвардом Кларком и Джулианом Хербейджем, - и передать судьбу этого оркестра в руки человека, который должен был руководить им с величайшим отличием в течение следующих 20 лет, нового музыкального директора BBC Адриана Болта. Болт написал: "Блестящая группа молодых и неопытных музыкантов пришла сидеть за хорошо известными старожилами". Значительное количество музыкантов выступили на Променадных концертах 1930 года под руководством Вуда, а полный Симфонический оркестр BBC дал свой первый концерт 22 октября 1930 года под управлением Болта в Королевском зале. В программу вошли произведения Вагнера, Брамса, Сен-Санса и Равеля. Из 21 программы в первом сезоне оркестра Болт провел девять, а Вуд - пять. Отзывы о новом оркестре были восторженными. The Times написала о его "виртуозности" и о "великолепном" дирижировании Болта. The Musical Times прокомментировала: "Хвастовство BBC о том, что она намеревалась собрать первоклассный оркестр, не было пустым", говорила об "восторг от игры" и назвала другой концерт позже в сезоне "поводом для национальной гордости". The Observer назвала игру "совершенно великолепной". После первых концертов Рейту его советники сообщили, что оркестр играл лучше для Болта, чем для кого-либо другого. Рейт спросил его, хочет ли он занять должность главного дирижера и, если да, то уйдет ли он с поста музыкального директора или будет занимать обе должности одновременно. Болт выбрал последнее. и мировые премьеры, в том числе Симфония № 4 фа минор Вогана Уильямса. Антон Веберн провел восемь концертов BBC SO между 1931 и 1936 годами. В 1930-е годы оркестр представлял редко исполняемые масштабные произведения из прошлого, в том числе "Грандиозную мессу мертвых" и "Грандиозную погребальную и триумфальную симфонию" Берлиоза, Симфонии № 8 и 9 Малера и "Короля Артура" Пёрселла. Совершенство оркестра привлекло ведущих международных дирижеров. Во втором сезоне в качестве приглашенных дирижеров выступили Рихард Штраус, Феликс Вайнгартнер и Бруно Вальтер, за которыми в последующих сезонах последовали Серж Кусевицкий, Бичем и Менгельберг. Артуро Тосканини, широко признанный в то время ведущим дирижером мира, дирижировал BBC SO в 1935 году и позже сказал, что это был лучший оркестр, которым он когда-либо руководил. Он вернулся, чтобы дирижировать оркестром в 1937, 1938 и 1939 годах, и...

Екінші дүниежүзілік соғыс және соғыстан кейінгі кезең

1939 жылдың қыркүйегінде соғыс басталған кезде, BBC хабар таратуды бұзуды азайту үшін жоспарларын іске қосты. Корпорация "Промс" фестиваліне қатысты жауапкершіліктен бас тартты, оны Вуд Патшалық филармониялық қоғамының қолдауымен өткізді, ал LSO оркестрі BBC SO-ның орнына шықты. BBC SO Лондоннан Бристольге көшірілді. 40-тан астам музыкант әскерге шақырылды, оның ішінде 30 ең жас мүшесі; оркестрдің құрамы 70 адамға дейін азайтылды, бірақ соғыс жылдары 90 адамға дейін арттырылды. 1940 және 1941 жылдары Бристоль неміс авиашабуылдарынан қирады, соның салдарынан BBC оркестрді тағы бір рет көшіруге шешім қабылдады. 1941 жылдың қыркүйегінде BBC SO Бедфорд қаласына қоныстанды, онда 1945 жылы BBC Maida Vale студиясына толыққанды оралғанға дейін тікелей эфирде хабар таратты және жазбалар жасады. BBC 1942 жылы "Промс" фестивалін қайта қолдады, BBC SO 1942–1945 жылдардағы "Промс" маусымдарында уақытша Лондонға оралды. Жылдың қалған уақытында оркестр Бедфорд мектебінің залында ойнады, ал 1944 жылы V-1 зымырандарының шабуылдары басталғаннан кейін сол жылғы "Промс" маусымының қалған концерттері Бедфорд астық сақтау орнында өтті. Боулт соғыс кезінде оркестрдің деңгейін және беделін сақтауға тырысты; мысалы, 1940 жылдарда Кеннеди Эльгардың Екінші симфониясының 1945 жылғы қаңтарда шыққан HMV жазбасын атады: "1944 жылғы оркестрдің тамаша деңгейін көрсететін, құштарлық пен жалынмен жалындырған орындау". Рейт бас директорлық қызметтен ұзақ уақыт бұрын кеткендіктен, Боулт BBC жоғары басшылығының симфониялық оркестрдің мәртебесіне бұрынғыдай көңіл бөлмейтінін байқады. Жаңа бас директор, сэр Уильям Хейли, оркестрді жаңа бәсекелестермен – Уолтер Леггедің Philharmonia және Бичемнің Royal Philharmonic оркестрлерімен бәсекелесе алу үшін қажетті қаржыны бекітуге құлықсыз болды. Кейбір жас музыканттар BBC SO оркестрінің жетекші музыканттарының көпшілігі өздерінің ең жақсы күндерін өткізгенін сезді. Музыка директорының жаңа тағайындалған Стюарт Уилсон, бұрын Боулттың әйелі Эннге үйленген болатын, 1950 жылы Боулттың зейнеткерлікке кетуіне ықпал етті, ал Уилсон оркестрді басқаруға осындай беделді адамды тағайындауға немқұрайды қарады. Сэр Джон Барбиролли мен Рафаэль Кубеликтерді жұмысқа алуға жасаған тыңистары сәтсіз аяқталды, сондықтан ол үшінші таңдауына, сэр Малкольм Сарджентке, оның талаптары бойынша лауазымды ұсынуға мәжбүр болды.

1950 жылдар

Көпшілік арасында зор құрметке ие болған Сарджент, оркестр музыканттары арасында аса танымал болған жоқ, себебі Промдер тарихының бір зерттеушісі оның оркестр музыканттарына қатысты "автократиялық және примадонналық көзқарасын" деп сипаттаған. Ол BBC штатына қосылудан бас тартты және BBC SO-мен жұмысына зиян келтіретін көптеген сыртқы тапсырыстарды қабылдап, тәуелсіз жұмыс істеуді қалады. BBC-дің жоғары лауазымды басқарушысы былай деп жазды: «Барбиролли немесе Клетски бірнеше күн жетекшілік еткеннен басқа, оркестр өнерлік құрал ретінде Hallé немесе Philharmonia оркестрлерінен кем түседі. [Сарджент] оркестрдің моральдық жағдайына және музыканттарының, әртістер ретінде де, адамдар ретінде де, жеке темпераменттеріне бейжай қарады». Сарджент хор музыкасындағы шеберлігімен әлемге танымал болды. Оның «Геронтий арманы», «Хиаватаның тойы» және «Белшазардың тойы» сияқты хор мен оркестрге арналған ірі шығармаларындағы беделі зор болды, ал Гендельдің ораторияларын үлкен сахнада орындауы билеттердің толуын қамтамасыз етті. Алайда, оның мұндай туындыларды үнемі қоюы BBC SO-ның рухын көтерген жоқ: оркестр музыканттары үлкен хорларға аспаптық сүйемелдеуді қиын жұмыс деп есептеді. 1950 жылдары BBC SO, BBC-нің музыкалық ұйымының қалған бөлігі сияқты, тоқыраудан зардап шекті. Сынақшы Питер Хейворттың айтуынша, «Корпорацияның музыкалық бөлімі тар көзқарастылығымен және әлсіздігімен әйгілі болды». BBC SO, өзіне ұнамайтын дирижермен жұмыс істеуден бөлек, прогрессивті музыканы дамытудағы алдағы орынды жоғалтты, ал классикалық туындыларын Легге Филармониясы және басқалармен салыстырғанда жеткіліксіз репетицияланған деп сынға ұшырады (әсіресе Промс маусымдарында). Корольдік фестиваль залының директоры Эрнест Бин «BBC концерттеріне адамдарды шақыруға кедерілес болатын орташалықтың мұрасы бар екенін» айтты.

1990 жылдар мен XXI ғасыр

Притчардтың орнын 1989 жылдан бастап Эндрю Дэвис басқарды. Ол 2000 жылға дейін осы лауазымда болды, бұл Боулттан бері ең ұзақ қызмет еткен бас дирижер еді. «Таймс» газетінде Джон Эллисон жазғандай, ол «әр қаңтарда Барбиканның құнды демалыс күндерін өткізіп, 20 ғасырдың маңызды, бірақ толыққанды түсінілмеген композиторларын зерттеді». Дэвис пен оркестрдің жұмысында қазіргі заманғы музыка орталық рөл атқаратынын атап өткен Эллисон, Дэвис басшылығымен оркестр «Антони Пейннің Эльгардың үшінші симфониясын аяқтауы сияқты, өмір бойында бір рет кездесетін жобаларға» қатысқанын қосты. 2005 жылдың ақпан айында Жири Белоглавек 2006 жылғы «Proms» маусымынан бастап оркестрдің келесі бас дирижері болып тағайындалды. Ол 1995 жылдан 2000 жылға дейін оркестрдің бас қонақ дирижері болды және оркестрдің бас дирижері атанған алғашқы бас қонақ дирижері болды. Классикалық репертуар Белоглавектің күшті жақтарының бірі саналды, бірақ ол жаңа туындыларды дирижерлеуде есімді болған жоқ, бұл оркестрдің маңызды міндеті болып қала берді. Ол оркестрдің жаңа бас қонақ дирижері Дэвид Робертсонды, жаңа музыка сарапшысын және Булездің шәкірті болғанын құптады. Майкл Кеннеди «The Sunday Telegraph» газетінде Белоглавектің жетекшілігімен «BBC Symphony Orchestra» оркестрінің «бай және сәнді [партитураны] тамаша орындағанын» айтты, ал газеттің тағы бір сыншысы BBC SO-ның «виртуоздық шеберлігін» жоғары бағалады. Белоглавектен басқа, осы кезеңдегі оркестрдің басқа бас қонақ дирижерлері Александр Лазарев (1992–1995) және Юкка Пекка Сарасте (2002–2005) болды. 2011 жылдың қазан айында Сакари Орамо BBC SO-мен алғашқы қонақ дирижерлік өнерін көрсетті, бұл оның лондондық оркестрлермен алғашқы қонақ дирижерлік өнері болды. Осы концерттің нәтижесі бойынша 2012 жылдың ақпан айында Орамо оркестрдің 13-ші бас дирижері болып тағайындалды, алғашқы келісімшарты 3 жылға, 2013 жылғы «Proms» маусымының ашылуынан бастап күшіне енді. 2015 жылдың қыркүйегінде BBC SO оның келісімшартын 2019–2020 жылғы маусымға дейін ұзартқанын жариялады. 2018 жылдың мамырында BBCSO Орамоның келісімшартын 2022 жылға дейін ұзартты. 2020 жылдың қазан айында BBC SO Орамоның келісімшартын 2023 жылдың қыркүйегіне дейін, 2023 жылғы «Proms» маусымының аяқталуына дейін ұзартқандығын жариялады. 2022 жылдың сәуірінде BBC SO Орамоның бас дирижер ретіндегі келісімшартын 2025–2026 жылғы маусымның соңына дейін қосымша ұзартты, осылайша ол Адриан Боулттан бері ең ұзақ қызмет еткен бас дирижер атанды. 2012 жылдың тамызында BBC SO Семен Бычковты оркестрде жаңадан құрылған дирижерлік лауазымға, Гюнтер Ванд дирижерлік креслосына тағайындағанын жариялады. 2019 жылдың қаңтар айында BBC SO өзінің келесі бас қонақ дирижері ретінде Далия Стасевсканы тағайындағанын жариялады, бұл лауазымға тағайындалған алғашқы әйел және BBC оркестрінде атаулы лауазымға тағайындалған екінші әйел дирижер.

ХХІ ғасырдағы қызмет

BBC SO – Лондондағы Барбикан орталығының серіктес оркестрі, онда жыл сайын концерттік маусымдар өтеді. Бұл маусымдарға Джон Кейдж, Джеймс Макмиллан, Эллиотт Картер, София Губайдулина, Майкл Типпет, Джордж Бенджамин, Роберто Карневал және Томас Адес сияқты жекелеген заманауи композиторларға арналған концерттер кіреді. Оркестр әр маусымда онға жуық концерт өткізіп, Proms фестивалінің бас оркестрі мәртебесін сақтап, ашылу және жабылу кештерінде өнер көрсетеді. 2000 жылы оркестр алғашқы ресми композиторы Марк Энтони Тернаджді тағайындады. 2003 жылғы маусымда Джон Адамс BBC Симфониялық оркестрінің серіктес суретшісі атанды. Композитор және дирижер Оливер Кнуссен 2009 жылғы шілдеде серіктес суретші лауазымын иеленді. Оркестр жаңа музыканы насирлеумен айналысып келеді. 2013 жылы музыка журналисі Том Сервис: «Мен BBC Симфониялық оркестрінің басқа ешбір оркестрдің мұндай керемет орындай алмайтын концерттерін естідім. Жаңа музыкадағы осы жоғары шеберлігі оларды Лондонның ірі оркестрлерінің арасында ерекшелендіреді» деп жазды.

Жазбалар

Алғашқы жылдары BBC SO және оның алдыңғысы BBC Wireless SO коммерциялық жазба студияларында белсенді болды. Перси Питттің басшылығымен Wireless SO көбінесе қысқа туындыларды жазды, соның ішінде қысқартылғандарын да, бірақ Глазунов, Чайковский (мысалы, алты 78 айналымдық пластинкаға жазылған «Жақсылыққа толы кеш» сюитасы), Мендельсон, Вольф-Феррари, Пуччини, Римский-Корсаков, Россини және Григ сияқты әртүрлі композиторлардың шығармаларын ұсынды, сондай-ақ Стэнфорд Робинсон басқарған BBC Wireless Singers-пен бірнеше жазбалар жасады. Боулт басшылығымен BBC Симфониялық оркестрі Бахтан Моцарт пен Бетховенге, Брамсқа, Вагнерге және Элгарға дейінгі кең ауқымды музыканы жазды. 1950-1960 жылдары оркестр Саргентпен бірге көптеген музыкалық туындыларды жазды, көбінесе британдық музыканы, бірақ бірнеше Сибелиус пластинкаларын да қамтыды. Доратимен бірге оркестр Барток, Герхард және Мессианның шығармаларын жазды. Колин Дэвис тұсында оркестр алғашқы опералық жинақтарын жасады: Моцарттың «Идоменео» және «Фигароның үйленуі», Берлиоздың «Бенвенуто Челлини», сондай-ақ Бетховен мен Типпеттің шығармалары. Булез басшылығымен оркестр негізінен ХХ ғасыр музыкасын жазды – Барток, Берг, Шенберг және Булездің өзінің туындыларын, сондай-ақ Берлиоздың шығармаларын. Эндрю Дэвис оркестрмен Teldec лейблі және басқалары үшін көптеген жазбалар жасады. Белоглавек басшылығымен оркестр Мартинудің толық симфонияларын, сондай-ақ оның «Гилгамеш жырларын» жазды. Қонақ дирижерлермен BBC SO Эльгар мен Воан-Уильямсты композиторлардың өзінің жетекшілігімен, Бетховенді Тосканинидің, Бруно Вальтердің және Барбироллидің жетекшілігімен, ал Сибелиусті Бичем мен Кусевицкийдің жетекшілігімен жазды.