Кіріспе

Сырғалақ тұқымдасы (Convolvulus arvensis) - Еуропа мен Азияда өсетін сырғалақ тұқымдасының бір түрі. Бұл тамырлы және көтерілетін немесе жыртылатын шөптесін көп жылдық өсімдік, сабақтары ұзындығы . Ол әдетте жер деңгейінде, ақ және қызғылт түсті гүлдерімен кездеседі. Басқа жалпы атаулар, көбінесе ескірген, кіші байлаушы, еуропалық байлаушы, желмен (сала сабанды дақылдарда), көпжылдық таңғы даңқ, кіші гүлді таңғы даңқ, жырқыраған Дженни және иелік ету жүзімдері.

Таксономия

Далалық байлаушы тұқымдасты алғаш рет 1753 жылы Карл Линней "Species Plantarum" еңбегінде сипаттаған. Келесі ғасырларда көптеген тұқымдықтар, сорттар және синонимдік таксондар ашылып, Қытай, Ресей, Египет және Марокко сияқты жерлерде жаңа түрлер ретінде сипатталды. Жаңа түрлер мен формалар Чили, Мексика және Калифорния штатына дейін сипатталды, өйткені ботаниктер өсімдікті сол жерде кездестірді, бірақ ол осы аймақтарға жатпайды. Ол сонымен қатар C. arvensis-тің синонимдеріне дейін төмендетілген бірқатар түрлерді таныды. Ұлыбритания мен Ирландияның флорасында (2009 ж.) Питер Дерек Селл Камбриджширде, Бассингборн мен Книсуорт ауылында Фен Роуд бойында, ол тапты деп сенген тоғыз жаңа түрін сипаттады. Алайда, Бассингборн мен Книсуорттан табылған формаларды кейінгі таксономиялық органдар сенімді деп санамады, ал қазіргі уақытта көптеген органдар түрді монотиптік деп санайды. (Ұлыбританияда маусым мен қыркүйек аралығында) ақ немесе ашық қызғылт түсті, түтік тәрізді гүлдер пайда болады. Гүлдер шамамен 0,751 дюймді (1,92,5 см) құрайды және кішкентай брактермен жалғанады. Жемісі ашық қоңыр, дөңгелек және кең. Әр жемістің құрамында құстар жейтін 2 - 4 тұқым бар, олар топырақта ондаған жылдар бойы өмір сүре алады. Бұтақтары басқа өсімдік бұтақтарымен сағат тіліне қарсы бағытта айналып көтеріледі. Жас сабақтар сынғанда сүтті шырынды шығарады. Бұған ұқсас түрлерге мыналар жатады: Calystegia sepium Үлкен ақ гүлдері. Орталық Еуропадағы систрофалар (мысалы, S. curvicornis және S. planidens, екеуі де сирек кездесетін аралар) негізінен C. arvensis-ке толықтай тәуелді. Екі түр де бір өсімдік түрлеріне маманданғанмен, S. curvicornis мекендеу орталығының жалпы түрі, ал S. planidens тек дала мекендеу ортасында кездеседі, бірақ олар бірге кездеседі. Екеуінің де аталары гүлдер арасына байлаушы гүлдер өсіретін аумақтарға ие, олар түстен кейін гүлдерге үнемі қарауылдап, адасқан аталық аталықтарды іздеп жүріп, олар бет-әлпетімен, олар оған әуеден соққы беру арқылы шабуыл жасауға кіріседі. Кейде шөлқұрттар, бал аралары немесе басқа да жәндіктер әуе бомбасына ұшырады, бірақ ешқашан ұрыспайды. Еркектер гүлдің ішінде түстен кейін жабылып, гүлдің ішінде түнде болады және ол толық жабылып, таңертең қашып кетеді (әйелдер жер астындағы туннель ояларында тұрады). Аталық тұқымдар гүлдерге (кейде басқа өсімдіктерге) ғана түседі, басқа тұқымдарды жемейді және нектарымен қоректенеді. Әйелдер таңертең және түстен кейін гүлдер ашық тұрған кезде нектар мен тозаң іздеп жүреді. Көптеген жұптасулар байндивид гүлдерінде болады: егер қызыл аналық өздерінің жапырақтарына шашыраса, ал үлкен аталықтары оларды таңертеңгілік патруль кезінде гүлдерінің бірінде айналысып жатқан кезде, аталықтары оларға бірден шабуыл жасап, бірден өзара жыныстық мүшелерімен байланыс орнатып, жұмысты орташа есеппен 90 секундтан кейін орындайды. Бұл түрлерге Biastes brevicornis құрт арасы паразиттік әсер етеді.

Инвазивті түр ретінде

Жергілікті аумақтан тыс жерлерде далалық байлаушы өсімдік табиғи мекендерге айтарлықтай қауіп төндірмейтін сияқты. Ол негізінен бұзылған жерді (ауыл шаруашылығы жерлерін) қажет етеді және оны биік бұталар мен ағаштар оңай көлеңкелейді. Алайда, кейбір сапасы төмен ашық шөптесін жерлерде жер асты флорасына үстемдік етуі мүмкін. Оның жергілікті жануарларға әсері аз деп есептеледі, бірақ кейде оны шаруа қожалықтары жейді. Ол фотосенсибилизацияны сезгіш жануарларда тудыруы мүмкін. Оның тамырлары (ризомалары) шошқаларға улы болуы мүмкін екендігі туралы хабар бар. Сондай-ақ, оны бақылау үшін қойлар мен шошқалар жеп жатқаны туралы хабарлар бар, бірақ проблемалар жоқ. Алкалоидтар өсімдікке психоактивті қасиеттер береді. Оның жапырақтарында гликозидтер бар, олар гипертонияны емдеуде, сондай-ақ лаксатив және диуретик ретінде дәстүрлі түрде қолданылады.

Экономикалық әсері

Ол әдемі гүлдер шығарса да, тез өсіп, егілетін өсімдіктерді тұншықтыратындықтан, бақшаларда жиі қолайсыз. Ол Солтүстік Америкаға 1739 жылы дақыл тұқымдарында ластаушы ретінде енгізілген болуы мүмкін және инвазивті түрге айналды. Оның тығыз кілемдері ауыл шаруашылығы танаптарына енеді және егін өнімдерін азайтады; Құрама Штаттарда осы өсімдікке байланысты егін шығындары тек 1998 жылы 377 миллион АҚШ долларынан асты деп есептелді.

Бақылау және басқару

Биндвистті жою қиын. Бір дерекке сәйкес, тамырларының тереңдігі 3 метрге дейін жетеді. Тамыр жүгірушілерден жаңа өсімдіктер де пайда болуы мүмкін. Биологиялық бақылау: Кейбір жәндіктер мен құрттар байлаушы өсімдіктерді жейді, бұзады немесе қиянат жасайды, бірақ оны толықтай бақыламайды. Жайылым: Миннесотада қойлар жапырақты шалғынды жайылымнан екі маусым ішінде толық құтқара алады, бірақ тек жайылым бір жылдық дәнді дақылдар өсіру үшін пайдаланылған жағдайда ғана.