Кіріспе
Сырғалақ тұқымдасы (Convolvulus arvensis) - Еуропа мен Азияда өсетін сырғалақ тұқымдасының бір түрі. Бұл тамырлы және көтерілетін немесе жыртылатын шөптесін көп жылдық өсімдік, сабақтары ұзындығы . Ол әдетте жер деңгейінде, ақ және қызғылт түсті гүлдерімен кездеседі. Басқа жалпы атаулар, көбінесе ескірген, кіші байлаушы, еуропалық байлаушы, желмен (сала сабанды дақылдарда), көпжылдық таңғы даңқ, кіші гүлді таңғы даңқ, жырқыраған Дженни және иелік ету жүзімдері.
Convolvulus arvensis, or field bindweed, is a species of bindweed in the Convolvulaceae native to Europe and Asia. It is a rhizomatous and climbing or creeping herbaceous perennial plant with stems growing to in length. It is usually found at ground level with small white and pink flowers. Other common names, mostly obsolete, include lesser bindweed, European bindweed, withy wind (in basket willow crops), perennial morning glory, small flowered morning glory, creeping jenny, and possession vine.
Таксономия
Далалық байлаушы тұқымдасты алғаш рет 1753 жылы Карл Линней "Species Plantarum" еңбегінде сипаттаған. Келесі ғасырларда көптеген тұқымдықтар, сорттар және синонимдік таксондар ашылып, Қытай, Ресей, Египет және Марокко сияқты жерлерде жаңа түрлер ретінде сипатталды. Жаңа түрлер мен формалар Чили, Мексика және Калифорния штатына дейін сипатталды, өйткені ботаниктер өсімдікті сол жерде кездестірді, бірақ ол осы аймақтарға жатпайды. Ол сонымен қатар C. arvensis-тің синонимдеріне дейін төмендетілген бірқатар түрлерді таныды. Ұлыбритания мен Ирландияның флорасында (2009 ж.) Питер Дерек Селл Камбриджширде, Бассингборн мен Книсуорт ауылында Фен Роуд бойында, ол тапты деп сенген тоғыз жаңа түрін сипаттады. Алайда, Бассингборн мен Книсуорттан табылған формаларды кейінгі таксономиялық органдар сенімді деп санамады, ал қазіргі уақытта көптеген органдар түрді монотиптік деп санайды. (Ұлыбританияда маусым мен қыркүйек аралығында) ақ немесе ашық қызғылт түсті, түтік тәрізді гүлдер пайда болады. Гүлдер шамамен 0,751 дюймді (1,92,5 см) құрайды және кішкентай брактермен жалғанады. Жемісі ашық қоңыр, дөңгелек және кең. Әр жемістің құрамында құстар жейтін 2 - 4 тұқым бар, олар топырақта ондаған жылдар бойы өмір сүре алады. Бұтақтары басқа өсімдік бұтақтарымен сағат тіліне қарсы бағытта айналып көтеріледі. Жас сабақтар сынғанда сүтті шырынды шығарады. Бұған ұқсас түрлерге мыналар жатады: Calystegia sepium Үлкен ақ гүлдері. Орталық Еуропадағы систрофалар (мысалы, S. curvicornis және S. planidens, екеуі де сирек кездесетін аралар) негізінен C. arvensis-ке толықтай тәуелді. Екі түр де бір өсімдік түрлеріне маманданғанмен, S. curvicornis мекендеу орталығының жалпы түрі, ал S. planidens тек дала мекендеу ортасында кездеседі, бірақ олар бірге кездеседі. Екеуінің де аталары гүлдер арасына байлаушы гүлдер өсіретін аумақтарға ие, олар түстен кейін гүлдерге үнемі қарауылдап, адасқан аталық аталықтарды іздеп жүріп, олар бет-әлпетімен, олар оған әуеден соққы беру арқылы шабуыл жасауға кіріседі. Кейде шөлқұрттар, бал аралары немесе басқа да жәндіктер әуе бомбасына ұшырады, бірақ ешқашан ұрыспайды. Еркектер гүлдің ішінде түстен кейін жабылып, гүлдің ішінде түнде болады және ол толық жабылып, таңертең қашып кетеді (әйелдер жер астындағы туннель ояларында тұрады). Аталық тұқымдар гүлдерге (кейде басқа өсімдіктерге) ғана түседі, басқа тұқымдарды жемейді және нектарымен қоректенеді. Әйелдер таңертең және түстен кейін гүлдер ашық тұрған кезде нектар мен тозаң іздеп жүреді. Көптеген жұптасулар байндивид гүлдерінде болады: егер қызыл аналық өздерінің жапырақтарына шашыраса, ал үлкен аталықтары оларды таңертеңгілік патруль кезінде гүлдерінің бірінде айналысып жатқан кезде, аталықтары оларға бірден шабуыл жасап, бірден өзара жыныстық мүшелерімен байланыс орнатып, жұмысты орташа есеппен 90 секундтан кейін орындайды. Бұл түрлерге Biastes brevicornis құрт арасы паразиттік әсер етеді.
Calystegia sepium Large white flowers. Squarish however Convolvulus steppicola has a thick woody rootstock, almost no petioles, and only grows in northern Yunnan, where C. arvensis is absent. waste places, along roads, Species of Systropha in central Europe (such as S. curvicornis and S. planidens, both uncommon bees) are essentially entirely dependent upon C. arvensis. Although both species specialise on the same plant species, S. curvicornis is a habitat generalist while S. planidens is only found in steppe habitats, although they are also found occurring together. The males of both species claim territories consisting of a patch of bindweed flowers, perching on the flowers in the afternoon after a regular patrol of their little patch for errant conspecific males, which, upon countenance, they proceed to attack the intruder by ramming him from the air with a specialised protuberance on their lower abdomen. Sometimes bumblebees, honey bees or other insects are air bombed, but never rammed. The males retreat inside the flower after the perching session, as it closes in the late afternoon, spending the night inside the flower and escaping at dawn before or after it fully closes (the females stay in underground tunnel nests). The males only land on flowers (sometimes of other plants), eschewing other perches, and feed on the nectar. Females forage for nectar and pollen in the morning and early afternoon while flowers stay open. Most copulation occurs in bindweed flowers: when a virgin female wanders into their patch, and the larger males find them busy at one of their flowers during morning patrol, the males pounce upon them without ado and immediately establish contact with their mutual genitalia, getting the job done on average 90 seconds later. These species are themselves specifically parasitised upon by the cuckoo bee Biastes brevicornis.
Инвазивті түр ретінде
Жергілікті аумақтан тыс жерлерде далалық байлаушы өсімдік табиғи мекендерге айтарлықтай қауіп төндірмейтін сияқты. Ол негізінен бұзылған жерді (ауыл шаруашылығы жерлерін) қажет етеді және оны биік бұталар мен ағаштар оңай көлеңкелейді. Алайда, кейбір сапасы төмен ашық шөптесін жерлерде жер асты флорасына үстемдік етуі мүмкін. Оның жергілікті жануарларға әсері аз деп есептеледі, бірақ кейде оны шаруа қожалықтары жейді. Ол фотосенсибилизацияны сезгіш жануарларда тудыруы мүмкін. Оның тамырлары (ризомалары) шошқаларға улы болуы мүмкін екендігі туралы хабар бар. Сондай-ақ, оны бақылау үшін қойлар мен шошқалар жеп жатқаны туралы хабарлар бар, бірақ проблемалар жоқ. Алкалоидтар өсімдікке психоактивті қасиеттер береді. Оның жапырақтарында гликозидтер бар, олар гипертонияны емдеуде, сондай-ақ лаксатив және диуретик ретінде дәстүрлі түрде қолданылады.
Экономикалық әсері
Ол әдемі гүлдер шығарса да, тез өсіп, егілетін өсімдіктерді тұншықтыратындықтан, бақшаларда жиі қолайсыз. Ол Солтүстік Америкаға 1739 жылы дақыл тұқымдарында ластаушы ретінде енгізілген болуы мүмкін және инвазивті түрге айналды. Оның тығыз кілемдері ауыл шаруашылығы танаптарына енеді және егін өнімдерін азайтады; Құрама Штаттарда осы өсімдікке байланысты егін шығындары тек 1998 жылы 377 миллион АҚШ долларынан асты деп есептелді.
Бақылау және басқару
Биндвистті жою қиын. Бір дерекке сәйкес, тамырларының тереңдігі 3 метрге дейін жетеді. Тамыр жүгірушілерден жаңа өсімдіктер де пайда болуы мүмкін. Биологиялық бақылау: Кейбір жәндіктер мен құрттар байлаушы өсімдіктерді жейді, бұзады немесе қиянат жасайды, бірақ оны толықтай бақыламайды. Жайылым: Миннесотада қойлар жапырақты шалғынды жайылымнан екі маусым ішінде толық құтқара алады, бірақ тек жайылым бір жылдық дәнді дақылдар өсіру үшін пайдаланылған жағдайда ғана.
Biological control: Some insects and mites can eat, distort or stunt bindweed, but do not fully control it. Grazing: In Minnesota, sheep are able to consistently completely rid an infested pasture of the bindweed in two seasons, but only when the pasture is used to grow annual grains.