Кіріспе

Сербиядағы патшалық резиденция Стари двор (, әліпбиі. "Ескі сарай") - Обренович және кейінірек Караджорджевич әулетінің патшалық резиденциясы. Бүгінде ол Белград қалалық ассамблеясының үйі болып табылады. Сарай Сербияның Белград қаласында, Король Милана және Драгослава Йованович көшелерінің бұрышында, Нови двор (Жаңа сарай) қарсысында орналасқан.

Үлкен әскери аурухана

Солтүстік Сербияны 1717-39 жылдары Австрия басып алған кезде Белградта бірнеше ауруханалар, соның ішінде Ұлы әскери аурухана құрылды. Аустриялық жоспарларға сүйене отырып, аурухана Белград бекінісінің сыртында ("Дануб" немесе "Неміс Белград") қаланың серб бөлігінде орналасқан. Николя Франсуа де Спардың Белград картасында көрсетілгендей, Цариград жолы Вюртемберг қақпасынан (Стамбул қақпасы) қазіргі Республика алаңында басталып, Ташмайдандағы "Марко зираты" бағытына қарай басталды. Аурухана қазіргі Стари Двор орналасқан жолдың оң жағында орналасқан. Аурухананың артында үлкен бақ бар еді, ал оның артында, жолдың арғы жағында әскери зират орналасқан еді. Кейіннен бұл жерде "Марко базары" пайда болды және бүгінде ол Сербия Ұлттық Ассамблеясының үйін қоршап тұрған аймақ. Де Спардың суреттеріне сүйенсек, аурухана өте үлкен болған. Ғимарат үлкен, тікбұрышты негізге ие, оңтүстік қасбеттің бұрыштарында рисалит үлгісіндегі қосымшалар және үш кіші ғимаратты қамтитын үлкен аула болды. Оның бір-ақ қабаты бар, бірнеше бөлмесі бар еді. Ол 1728 жылғы санақта аталмаған, сондықтан кейбір тарихшылар оны сол жылдан кейін салынған деп санайды, бірақ санақ тек бекіністің ішіндегі ғимараттарды ғана есептеген. Австрия 1737-1739 жылдардағы Аустрия-Түрік соғысында жеңілгеннен кейін, Солтүстік Сербия, соның ішінде Белград түріктерге қайтарылды. 1739 жылғы Белград шартының бір ережесі Австрияның барлық бекіністерді және әскери және азаматтық ғимараттарды басып алу кезінде құрғанын бұзуға тиіс екенін айтты. Көптеген барокко стиліне тән ғимараттар қиратылды. Алайда Австрия бекініс қабырғаларынан тыс ғимараттарды, соның ішінде Ұлы әскери аурухананы қиратпады, ол қираған болса да, 1788 жылы келесі австриялық оккупацияға дейін сақталып қалды.

Құралды әзірлеу

XIX ғасырдағы Сербияда саясатта да, мәдениетте де танымал болған Симич отбасының мүшесі, саясаткер және бизнесмен Стоян Симич 1830-шы жылдардың соңында жерді сатып алды. Бұл Ескі сарай, Пионерлер паркі және Александров паркі сияқты қазіргі заманғы нысандарды қамтитын батпақ жердің бір бөлігі болды. Симич батпақты сумен құйып, жерді толтырып, тегістеді және қазіргі Король Милана көшесінің солтүстік жағында 1840-1842 жылдары үй салды. Бұл ғимарат "Ескі Конак" деп аталды. Сербияның алғашқы патшалық кешенін дамыту 1843 жылы, билік басына келген Александр Караджорджевич конакты қоршаған бақпен бірге сатып алған кезде басталды. 1850 жылдары ескі Конактың жанында, солтүстікке қарай қосымша ғимарат салынды және оны мали двор немесе мали конак ("кіші сарай" немесе "кіші конак") деп атады. 1858 жылы Обренович әулеті қалпына келтірілгенде, олар резиденцияларға көшіп келді. Мұрагер ретінде Михаил ханзада Кіші сарайды пайдаланды. Сарайлар қосалқы ғимараттармен, қызметшілердің үй-жайларымен, жылқы қораларымен және т.б. қоршалған. Михаилдің әкесі, билік басына келген Милош Обренович 1858 жылы өзінің ұлына жаңа сарай салуды шешті, ол сарайдың бақшасына жақын орналасқан, оңтүстікке қарай қазіргі Нови Двор орналасқан жерде, ол Двор са кулама ("сарайлы сарай") деп аталды. 1860 жылы таққа отырғанда Михаил Ескі Конакты пайдалануға шешім қабылдады, ал мемлекеттік әкімшіліктің бір бөлігі мұнаралары бар сарайда (сыртқы және ішкі істер министрліктері) орналасқан. Ол 19 ғасырдағы академизм стилімен, Сербия билеушілерінің барлық қазіргі резиденцияларынан асып түсу ниетімен, король Миланның бастамасымен салынған. Жаңа сарайды салу үшін алдымен Кіші сарайды бұзу керек болды.

Дүниежүзілік соғыс және соғыс аралығы

Сарай екі дүниежүзілік соғыста да зақымдалған. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін сарай жөндеуден өтті, ал алғашқы маңызды қалпына келтіру 1930 жылы болды. Сарай мен патша бағына ескерткіш тәрізді, қақпалары бар әшекейлі тас аркалар арқылы кіргізілген. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде сарайды бомбаға түсірді және 1941 жылы 6 сәуірде Белградты бомбалау кезінде неміс шабуылының алғашқы күні ішінара қиратылды. Неміс сарбаздары көбінесе қираған ғимараттың алдында фотоға түседі. Немістер тұтқынға алынған яһудилердің алғашқы топтарын қираған үйінділерді тазалауға жіберді. Көп ұзамай ғимаратты қайта құру жұмыстары басталды, бірақ ол 1944 жылдың қазан айына дейін аяқталмады, өйткені күмбез қиратылған күйінде қалды.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Ескі сарайды жөндеу мен қайта орналастыру 1947 жылға дейін жалғасты. Осы кезеңде ғимараттың архитектурасы айтарлықтай өзгерді. Бақшаға қараған екі күмбез және бүркіт мүсіндері алынып тасталды, ал қазіргі Булевар корольжа Александрыға қараған қасбеті толығымен өзгертілді. Сол кезден бастап ғимарат Ұлттық Ассамблеяның президиумына, содан кейін федералды үкіметке, ал 1961 жылдан бастап Белград қалалық Ассамблеясына арналған. Қосалқы ғимараттар 1945 жылдан кейін қиратылды.

Сәулет жобалау

Ескі сарайдың негізі 40x40 м. Оның дизайны классикалық, орталық терезелі ішкі залы бар. Бұрын жылыжай және бай сәнді қарағай баспалдақ болған, олар кейіннен қосылып, бірінші қабатқа дейін жетеді (оларды атақты сәулетші Йован Илькич жобалаған). Бұл баспалдақ Бірінші дүниежүзілік соғыста қираған . Бұл орталық кеңістікті бағаналар мен галереялармен қоршап, сарайдың басқа бөлмелері болды, олардың ең маңыздысы қабылдаулар мен балалар мен асхана үшін үлкен зал болды. Сарайдың бір бөлігі ретінде әдемі жабдықталған кітапхана мен баққа қараған сарай шіркеуі де болды. Сарайдың ішкі жабдықтары негізінен Венадан әкелінген. Сыртқы сәулеті бойынша ғимарат XIX ғасырдағы Сербиядағы академизмнің ең әдемі жетістіктерінің бірі болып табылады. Бақшаға қараған қасбеті өте бай, бақшамен тығыз байланыс орнатуға мүмкіндік беретін шығып тұрған балкондары бар. Бұл қасбеттің ең ерекше мотивтері - бірінші қабаттағы кариатидтер, олар қасбеттің әр шетіндегі балкондардан жоғары, соңғы терезелердің байлап жасалған тимпандарын қолдайды. Кариатидтер Король Милана көшесіне қараған қасбетте қайталанады, ал олардың астында дориялық бағаналар тізімі. Дор бағаналары бақшаға қараған қасбетте де бай сәнді терезелердің арасында пайда болады. Қалған екі қасбеті әлдеқайда қарапайым. Кәрім және ғимараттың бұрыштары рустикалық түрде жасалған. Балкондар мен төбелер балюстрадамен қоршалған. Ғимараттың үш бұрышында пропорционалды күмбездер болған.