Кіріспе

Београджанка (; , әліппесі. "Белград ханым"), ресми түрде Белград сарайы () – Белград қаласының орталық ауданындағы қазіргі заманғы көкжай ғимарат. Биік құрылыс қаланың символының бірі болып табылады және Бранко Пешичтің 1965–1974 жылдардағы қала әкімі қызметін атқарған кезеңде Белградтың дамуындағы "алтын ғасырдың" бейнесін көрсетеді.

Тарих

1890 жылы осы жерде Еремия Миливоевичтің үйі салынған. Бұл бір қабатты, бұрышты үй еді. Фасадтары академизм стилінде безендірілген. 1941 жылы Югославияда Екінші дүниежүзілік соғыс басталмас бұрын, осы жерде биік ғимарат салу жоспарлары жасалды. Инвестор ретінде Сербияның ірі тоқыма өндірушілері Теокаревићтер қарастырылыпты. Бірақ соғыс басталғандықтан жоспарлар орындалмады, Миливоевичтердің үйі 1960 жылдардың ортасына дейін тұрды, содан кейін бұзылды. Соғысқа дейінгі коммерциялық биік ғимараттың жобасын сәулетші Григорий Самойлов жасаған. Қала әкімі Пешич 1969 жылдың 29 наурызында ғимарат құрылысының негізіне құжат салды, ал ғимарат 1974 жылдың 22 сәуірінде ашылды. Іргеқазба жұмыстары кезінде он күшті су бұлағы табылды. Соңында, олардың барлығы қалалық кәріз жүйесіне қосылды. Құрылыс сол кездегі ең заманауи технологиялармен жүргізілді, ал келесі 5 жыл ішінде ғимаратты салуға барлығы 20 000-ға жуық жұмысшы жұмылдырылды. Басқа да қонақжай орындарының ішінде 5-ші қабаттағы "STB" (бұрынғы "Платон") мейрамханасы (алтын жалатылған плиткаларымен әйгілі) және B 74 клубы болды. Вештиканың қазасынан кейін алаң оның құрметіне аталды. 2014 жылы Масарикова көшесі бойындағы алаң жасыл қабырғамен көркейтілді. Қабырға 2021 жылдың сәуір айында толығымен жаңартылды.

Бағалау

Ғимарат әуелей де, сынады да. Кейбір сәулетшілер Београджанка бұзған Белградтың соғыстар аралық аспан сызығын сақтап қалу керек деп ойлады. Бірақ, басты мәселе қара түсті қасбет болды. Сыншылар оны Торонто Доминион орталығынан кейінгі архитектурадағы қазіргі үрдіске жатқызды, ал қарсы болған азаматтар қара ғимараттың ақ қалаға (Белградты білдіреді) үйлеспейтінін және қара бояуды жою керек екенін айтты. Тағы біреулер қаланың ескі бөлігіне оны "ұсыну" қажет пе деп сұрады. Дегенмен, төменгі қосымшасы арқасында ғимарат көршілес ғимараттар блогындағы әлдеқайда төменгі құрылыстармен үйлесімді болды.

Жалға алушылар

Ғимараттың меншігі мен жұмысының басым бөлігі Белград қаласына тиесілі. Бірінші бірнеше қабатты «Robne kuće Beograd» универмагы пайдаланды; ал қалған қабаттарда «Studio B» (бұрынғы қалалық телерадио станциясы) және «Happy TV» телеарнасының кеңселерi орналасқан. Басқа қабаттарда бизнес-жайлар, сондай-ақ Сербиядағы «IKEA» бас кеңсесі және басқа белградтық БАҚ өкілдері де орналасқан. «Blic» газеті әлі де «Beograđanka» ғимаратында бірнеше кеңсесін сақтап тұр, бірақ бизнесінің көп бөлігін жаңа ғимаратқа көшірді. 2007 жылы «Robne kuće Beograd» жекешелендірілгеннен кейін алғашқы төрт қабаттың иесі «Verano Motors» болды. «Studio B» 1974 жылы ғимарат ашылғаннан бері онда тұрақты түрде орналасқан жалғыз арендатор. 2020 жылдың шілдесінде қала ғимараттың жартысын сатуға ұсынды. Бағасы 20,6 миллион еуроға бағаланды. Архитекторлар, экономистер, азаматтық топтар мен оппозициялық саясаткерлер қаланың бұл әрекеттерін сынады, әсіресе Белградтың тағы бір символы – «Sava Centar» конгресс орталығы үшін жасалған ұқсас, бірақ ұзаққа созылған сәтсіз процеске байланысты. Оппозициялық саясаткерлер қала әкімшілігін сыбайлас жемқорлық пен ұрлықпен айыптады. Қайталап өткізілген, сәтсіз тендерлер арқылы заңмен рұқсат етілгендей, объектілердің бағасы әр жолы төмендеді, содан кейін билікке жақын магнаттарға өте төмен бағамен сатылды. 2020 жылдың тамызында қала сол ғимаратты қайтадан 16,5 миллион еуроға сатуға ұсынды. 2020 жылдың 9 қыркүйегінде «Beograđanka» ғимаратының ұсынылған бөлігі «MPP New Project» компаниясына, «Marera Properties» компаниясының еншілес кәсіпорнына, ұсынылған бағаға және болашақ инвестицияларға қосымша 8 миллион еуроға сатылды, себебі олар тендерге жалғыз қатысушы болды. «MPP New Project» компаниясы тендерге екі апта бұрын құрылған, оның капиталы 100 серб динары немесе 0,85 еуроны құрады. «Marera Properties» бұрын Белградта бірнеше объектіні сатып алып, әрқайсысын сатып алу үшін жеке компаниялар құрды. Экономикалық журналистер мен оппозициялық партиялар бұл сатылымды бүкіл осы мәселенің «туысқандық шеңберде» немесе билік партиясының ішінде шешілетінін растау ретінде қарастырды. Белградтың орталық ауданы үшін «мардымсыз» деп есептелетін әйгілі ғимарат 860 еуро/м2 бағасына сатылды. Журналистер «Marera Properties» компаниясының тек қағаз жүзінде ғана бар екенін, оның артында Кипрде тіркелген ресейлік қор тұрғанын, ал ол Британдық Виргин аралдарындағы офшорлық компаниялармен байланысты екенін және Сербиядан ақшаны қайта жөнелтетінін анықтады. Компанияның бірнеше қазіргі және бұрынғы басшылары тікелей немесе жанама түрде Сербияның қаржы министрі және Белградтың бұрынғы мэрі Синиша Малимен байланысты екені анықталды. 2021 жылдың қаңтар айында ғимараттың қайта құру жұмыстары жыл соңына дейін аяқталады деп хабарланды. Ғимараттың фасадында, бесінші қабаттан бастап жоғары қарай, декоративті шамдар орнатылады.