Орталық үкіметтен жергілікті билікке өкілеттік беру және үкімет нысандары

Кіріспе

Орталық үкімет өкілеттігін жергілікті билікке беру – егемен мемлекеттің орталық үкіметінен аймақтық немесе жергілікті деңгейде басқаруға заңмен берілген өкілеттіктерді делегациялау. Бұл әкімшілік децентрализацияның бір түрі. Делегацияланған аймақтар өңірге қатысты заңнама қабылдау құқығына ие, осылайша оларға жоғары дәрежеде автономия беріледі. Делегация федерализмнен өзгешелігі, субұлттық биліктің делегацияланған өкілеттіктері уақытша болуы және кері қайтарылуы мүмкін, соңғы құқық орталық үкіметте қалады. Осылайша, мемлекет құқықтық тұрғыдан унитарлық болып қалады. Делегацияланған парламенттерді немесе ассамблеяларды құру туралы заңдарды орталық үкімет кез келген заң сияқты жоюға немесе өзгертуге құқылы. Ал федеративтік жүйелерде субъектілердің өкілеттіктері конституциямен қорғалады, сондықтан орталық үкімет оларды бір жақты түрде (яғни конституциялық түзетулерсіз) алып тастауға құқылы емес. Сондықтан, делегация жағдайында субъектілер федерализмге қарағанда аз қорғалған.

Австралия

Австралия – федерация. Оның алты штаты және штаттардан өкілеті кем екі аумағы бар. Австралиялық астаналық территория 1978 жылғы референдумда өзін-өзі басқару құқығынан бас тартты, бірақ 1979 жылдан бастап Ассамблея палатасы арқылы, ал 1988 жылы кеңірек өкілеттіктерге ие Заң шығарушы Ассамблея арқылы шектеулі өзін-өзі басқару құқығы берілді. Солтүстік территория 1998 жылғы референдумда штат мәртебесін алудан бас тартты. Бұл нәтиже Австралия және Солтүстік территория үкіметтері үшін күтпеген жағдай болды. Канберрадағы Ұлттық парламент территориялық заңнаманы жоққа шығаруы мүмкін, соның бір мысалы – Солтүстік территорияның қысқа ғана уақытқа қабылданған ерікті эвтаназия заңнамасы.

Канада

Канада федералды мемлекет болғанымен, солтүстіктегі жер аумағының көп бөлігі федералды үкіметтің заң шығару құзыретінде (провинцияларға қарағанда территориялар деп аталады). Бұл 1870 жылдан бері осылай келіп отыр. 1870 жылы Руперт жері және Солтүстік-Батыс территориясы туралы жарлық, 1867 жылғы Конституциялық актінің 146-бабына және 1868 жылғы Руперт жері туралы заңға сәйкес, Руперт жері мен Солтүстік-Батыс территориясын Канада құрамына қабылдады. 1870 жылғы Манитоба актысы Руперт жерінің бір бөлігінен Манитоба провинциясын құрды, сонымен қатар Солтүстік-Батыс территориясының қалған бөлігін белгіледі, оған Парламент Конституциялық акті бойынша толық заңнамалық билікті жүзеге асыру тиіс болды. Юкон 1898 жылы Солтүстік-Батыс территориясынан бөлініп шықты, бірақ территория мәртебесін сақтап қалды. 1905 жылы Альберта және Саскачеван провинциялары Солтүстік-Батыс территориясынан құрылды. Руперт жерінің бөліктері Онтарио және Квебек провинцияларына қосылды, осылайша провинциялардың солтүстік шекарасы Сент-Лоуренс және Төменгі Ұлы көлдер маңындағы бұрынғы тар жолақтан кеңейді. Унгава округі 1895 жылдан 1912 жылға дейін Канаданың Солтүстік-Батыс территориясының аймақтық әкімшілік округі болды. Аталған округтің құрлықтағы аудандары Канада Парламентінің 1898 жылғы Квебек шекарасын кеңейту туралы заңы және 1912 жылғы Квебек шекараларын кеңейту туралы заңы арқылы тапсырылды. Унгаваның бір бөлігі деп есептелген Лабрадордың ішкі аумағының мәртебесі 1927 жылы Ұлыбританияның сот комитеті шешімімен белгіленді, ол Ньюфаундленд доминионының пайдасына шешім шығарды. Квебектің батысы мен солтүстігіндегі теңіз аралдары 1999 жылы Нунавут құрылғанға дейін Солтүстік-Батыс территориясының құрамында болып қала берді. 1970 жылдардан бері федералды үкімет шешім қабылдау өкілеттіктерін территориялық үкіметтерге ауыстырып келеді. Бұл территориялардың болашағына қатысты маңызды шешімдерді қабылдауда жергілікті тұрғындардың бақылауын және жауапкершілігін арттыруды білдіреді. 1999 жылы федералды үкімет Канаданың Шығыс Арктикасындағы инуиттермен (жергілікті халық) жасалған жерді иемдену туралы келісімге сәйкес Нунавутты құрды. Сол кезде бастап, федералды үкімет территорияларға заңнамалық билікті кезең-кезеңімен тапсырып келеді. Территориялардың өзін-өзі қамтамасыз етуіне және дамуына жағдай жасау, сондай-ақ Канада федерациясындағы олардың рөлін күшейту, Канаданың солтүстігіндегі дамудың маңызды бөлігі саналады. Үш территорияның ішінде Юкон территориясында децентрализация ең жоғары деңгейде. 2021 жылдың 18 маусымында Лабрадор инуиттерінің өзін-өзі басқаруы Нунациавут, балаларды қорғау қызметтерін Ньюфаундленд және Лабрадор балалар, зейнеткерлер және әлеуметтік даму министрлігінен алу процесін бастағанын мәлімдеді, келіссөздер үш жыл ішінде аяқталуы тиіс.

Although Canada is a federal state, a large portion of its land mass in the north is under the legislative jurisdiction of the federal government (called territories, as opposed to provinces). This has been the case since 1870. In 1870 the Rupert's Land and North Western Territory Order effected the admission of Rupert's Land and the North Western Territory to Canada, pursuant to section 146 of the Constitution Act, 1867 and the Rupert's Land Act, 1868. The Manitoba Act, 1870, which created Manitoba out of part of Rupert's Land, also designated the remainder of both the Northwest Territories (NWT), over which Parliament was to exercise full legislative authority under the Constitution Act, 1871. Yukon was carved from the Northwest Territories in 1898 but remained a territory. In 1905, the provinces of Alberta and Saskatchewan were carved from the Northwest Territories. Portions of Rupert's Land were added to the provinces of Ontario and Quebec, extending those provinces northward from their previous narrow band around the St. Lawrence and lower Great Lakes. The District of Ungava was a regional administrative district of Canada's Northwest Territories from 1895 to 1912. The continental areas of said district were transferred by the Parliament of Canada with the adoption of the Quebec Boundary Extension Act, 1898 and the Quebec Boundaries Extension Act, 1912. The status of the interior of Labrador that was believed part of Ungava was settled in 1927 by the British Judicial Committee of the Privy Council, which ruled in favour of the Dominion of Newfoundland. The offshore islands to the west and north of Quebec remained part of the Northwest Territories until the creation of Nunavut in 1999. Since the 1970s, the federal government has been transferring its decision making powers to territorial governments. This means greater local control and accountability by northerners for decisions central to the future of the territories. In 1999, the federal government created Nunavut pursuant to a land claim agreement reached with Inuit, the indigenous people of Canada's Eastern Arctic. Since that time, the federal government has slowly devolved legislative jurisdiction to the territories. Enabling the territories to become more self sufficient and prosperous and to play a stronger role in the Canadian federation is considered a key component to development in Canada's North. Among the three territories, devolution is most advanced in Yukon. On June 18, 2021, the Labrador Inuit self government Nunatsiavut stated that it had begun the process of seeking devolution of child protection services from the Newfoundland and Labrador Department of Children, Seniors, and Social Development with the goal for negotiations to conclude within three years.

Нуннавут

1966 жылы федералды үкімет солтүстіктегі үкімет мәселесін қарастыру үшін Каррутерс комиссиясын құрды. Жоғары деңгейдегі зерттеулер мен кеңесулерден кейін Комиссия Солтүстік-Батыс Аймақтарын бөлудің орынды және қажетті екенін тұжырымдады. Солтүстік халқы өз ісін өзі басқаруға ниетті екені және оларға осы мүмкіндік берілуі керек екені мойындалды. Алайда, бұл орын алу үшін үкімет реформасы қажеттігі атап өтілді. Жаңа өкілдік үкімет жүйесін құру ұсынылды. Нәтижесінде, 1960-1970 жылдары федералды үкімет біртіндеп сайлау округтерін құрды және көптеген федералды бағдарламаларды аймақтық үкіметке берді. Солтүстік халқы өз ісін күнделікті басқаруға жауапкершілікті арттырды. 1982 жылы Солтүстік-Батыс Аймақтарында «Сіздің ойыңызша Солтүстік-Батыс Аймақтары бөлінуі керек пе?» деген сұрақ қойылған референдум өтті. Референдумға қатысқан сайлаушылардың 53 пайызы дауыс берді, олардың 56,4 пайызы «иә» деп дауыс берді. Дауыс беруге қатысу және бөлінуді қолдау Шығыс Арктикада ерекше күшті болды. Аймақтың шығыс бөлігіндегі инуит халқы өзін-өзі басқару идеясын көбірек қабылдады. Бұл олардың мәдениетін және дәстүрлерін ілгерілету және қорғаудың, сондай-ақ олардың ерекше аймақтық мәселелерін шешудің ең жақсы жолы ретінде қарастырылды. Солтүстік-Батыс Аймақтарының заң шығару жиналысы да, федералды үкімет те аймақты бөлу идеясын қабылдады. Бұл идея инуиттер мен Шығыс Арктиканың басқа тұрғындарына өз тағдырларын өз қолдарына алуға мүмкіндік берудегі маңызды қадам ретінде қарастырылды. Алайда, кейбір күмәндер болды. Осыған байланысты шаралар қабылдар алдында, бірнеше практикалық мәселелерді қарастыру қажет болды. Біріншіден, жерді пайдалану туралы талаптарды шешу қажет болды. Екіншіден, барлық тараптар жаңа шекараны келісуі керек еді. Соңында, барлық тараптар аймақтық, өңірлік және жергілікті билік деңгейлері арасындағы өкілеттіктерді бөлу туралы келісімге келуі керек еді. Осы мақсаттарға жету үшін әртүрлі үкіметтер мен халықтар тығыз ынтымақтастықпен жұмыс істеді. Нунавут жері туралы келісім 1992 жылдың қарашасында инуиттермен бекітілді, 1993 жылдың 25 мамырында Канада Премьер-Министрі қол қойды және сол жылдың маусым айында Канада Парламенті растады. Бұл Канада тарихындағы ең ірі халықтардың жерді пайдалану туралы келісімі болды. Бұл инуиттерге 350 000 шаршы километр жерді иелену құқығын берді. Сонымен қатар, ол инуиттерге келесі 14 жылда федералды үкіметтен 1,1 миллиард доллардан астам қаржылық трансферттерді берді. Бұл қаражат әртүрлі жобаларға, соның ішінде аймақтық бизнесті қаржыландыруға және студенттерге стипендиялар беруге жұмсалады. Инуиттер сондай-ақ табиғи ресурстардан алынатын табысқа үлесін, аң аулау құқығын және жерді басқару мен қоршаған ортаны қорғаудағы үлкен рөлді алды. Жерді пайдалану туралы келісім Канада үкіметін Солтүстік-Батыс Аймақтарының шығыс бөлігінде жаңа аймақ құру туралы заң жобасын Парламентке ұсынуға міндеттеді. Жерді пайдалану туралы келісім бойынша келіссөздер жүргізілген кезде, жаңа Шығыс Аймағы үшін ықтимал юрисдикциялық шекараларды анықтау бойынша жұмыстар да жүргізілді. 1992 жылдың мамыр айында барлық Солтүстік-Батыс Аймақтарының сайлаушыларына ұсыныс ұсынылды. Дауыс бергендердің 54 пайызы ұсынылған шекараны қолдады. Солтүстік-Батыс Аймақтарының үкіметі, Нунавуттың Тунгавик федерациясы (инуиттердің талап ету ұйымы) және федералды үкімет Нунавут саяси келісімінде бөліну шекарасын ресми түрде қабылдады. Соңғы қадам 1993 жылдың 10 маусымында Нунавут заңына Корольдің келісімі берілген кезде жасалды. Бұл заң ресми түрде Нунавут аймағын құрды және оның үкіметі үшін құқықтық негіз жасады. Жаңа аймақтың 1999 жылдың 1 сәуірінде құрылатыны белгіленді. Қазіргі уақытта Нунавут үкіметі Канада үкіметімен децентрализация туралы келісім бойынша келіссөздер жүргізуде. Нунавут инуиттерінің ұйымы – Нунавут Туннгавик инуиттердің мүдделерін қамтамасыз ету үшін келіссөздерге қатысуда. Нунавут үкіметіне табиғи ресурстарды беру Нунавут децентрализациясы бойынша Министрлік өкілінің тағайындалуымен ілгеріледі. Өкіл мүдделі тараптармен, соның ішінде Нунавут жері туралы келісім бойынша құрылған кеңестермен, аймақтық және федералды үкімет департаменттерімен кездесулер өткізді, децентрализация орын ала ма және болашақта децентрализацияның мандаты қандай болады. Нунавут және Нунавут Туннгавик үкіметтері келіссөз жүргізушілерді тағайындады.

In 1966, the federal government established the Carruthers Commission to look at the issue of government in the north. After extensive study and consultation, the Commission concluded that division of the NWT was probably both advisable and inevitable. There was a recognition that Northerners wanted to run their own affairs and must be given the opportunity to do so. At the same time, however, it noted that governmental reform was required before this could happen. It recommended the establishment of a new system of representative government. As a result, in the late 1960s and 1970s, the federal government gradually created electoral constituencies and transferred many federally run programs to the territorial government. Northerners took on more and more responsibility for the day to day running of their own affairs. In 1982 a plebiscite was held in the NWT asking the question, "Do you think the NWT should be divided?" Fifty three percent of eligible voters participated in the plebiscite, with 56.4 percent of them voting "yes". Voter turnout and support for division was particularly strong in the Eastern Arctic. The Inuit population of the eastern section of the territory had become increasingly receptive of the idea of self government. It was viewed as the best way to promote and protect their culture and traditions and address their unique regional concerns. Both the NWT Legislative Assembly and the federal government accepted the idea of dividing the territory. The idea was viewed as an important step towards enabling the Inuit, and other residents of the Eastern Arctic, to take charge of their own destiny. There were some reservations, however. Before action could be taken, certain practical considerations had to be addressed. First of all, outstanding land claims had to be settled. Second, all parties had to agree on a new boundary. Finally, all parties had to agree on the division of powers between territorial, regional and local levels of government. The various governments and native groups worked closely together to realize these goals. The Nunavut Land Claims Agreement was ratified by the Inuit in November 1992, signed by the Prime Minister of Canada on May 25, 1993, and passed by the Canadian Parliament in June of the same year. It was the largest native land claim settlement in Canadian history. It gave the Inuit title over 350,000 square kilometres of land. It also gave the Inuit capital transfers from the federal government of over $1.1 billion over the next 14 years. This money will be held in trust with the interest to be used in a variety of different projects, including financing for regional businesses and scholarships for students. The Inuit also gained a share of resource royalties, hunting rights and a greater role in managing the land and protecting the environment. The land claims agreement also committed the Government of Canada to recommend to Parliament legislation to create a new territory in the eastern part of the Northwest Territories. While negotiations on a land claims settlement progressed, work was also taking place to determine potential jurisdictional boundaries for a new Eastern Territory. A proposal was presented to all NWT voters in a May 1992 plebiscite. Of those voting, 54 percent supported the proposed boundary. The Government of the Northwest Territories, the Tungavik Federation of Nunavut (the Inuit claims organization) and the federal government formally adopted the boundary for division in the Nunavut Political Accord. The final piece of the equation fit into place on June 10, 1993, when the Nunavut Act received Royal Assent. It officially established the territory of Nunavut and provided a legal framework for its government. It fixed April 1, 1999, as the day on which the new territory would come into existence. The government of Nunavut is currently negotiating with the government of Canada on a devolution agreement. Nunavut Tunngavik, the organization of Inuit of Nunavut, is also a participant to negotiations to ensure that Inuit interests are represented. Devolution over natural resources to the government of Nunavut moved forward with the appointment of a Ministerial Representative for Nunavut Devolution. The Representative has held meetings with interested parties including the Boards established under the Nunavut Land Claims Agreement (NLCA), territorial and federal government departments in order to determine if devolution will occur and if so the future mandate of devolution. The government of Nunavut and Nunavut Tunngavik have appointed negotiators.

Юкон

1896 жылы Юконда алтын іздеушілер алтын тапты, бұл Юкон халқының өте тез өсіп жатқанын көрген зор алтын асығушылығын тудырды. 1898 жылы Доусон 40 000 тұрғыны бар Виннипегтен батысқа қарайғы Канаданың ең ірі қаласына айналды. Осыған жауап ретінде Канада үкіметі 1898 жылы Юкон аумағын ресми түрде құрды. Солтүстік-Батыс жандармеріясы Канаданың юрисдикциясын қамтамасыз ету үшін жіберілді, ал Юкон заңы аумақты басқару үшін комиссар тағайындады. 1898 жылғы заң Комиссия Кеңесінің комиссарына «Солтүстік-Батыс территорияларының вице-губернаторының, оның заң шығару жиналысының кеңесімен және келісімімен әрекет ететін жарлықтарды шығаруға ие болғандай бірдей өкілеттіктер» берді. 1908 жылы Юкон заңына енгізілген түзетулер Кеңесті сайланатын органға айналдырды. Уақыт өте келе аумақтық үкімет өкілеттіктерін кеңейтті. Осыған байланысты келесідей дамулар болды:

1960 жылдардың ортасына қарай мектептер, қоғамдық жұмыстар, әлеуметтік қамтамасыз ету және жергілікті сипаттағы басқа да мәселелер аумақтық басқаруға көшті. Кейінгі кезеңде сайланған Кеңес мүшелерінің өкілеттігінің артуы Юкон комиссарының рөлінде маңызды өзгерістерге әкелді. 1979 жылы Үндістер ісі жөніндегі және Солтүстік даму министрі (Министр) Комиссарға сайланған мүшелер мен Атқарушы кеңеске маңызды саяси шешімдер қабылдауға рұқсат беруді тапсырды, оның әрекеттері әдетте сайланған Атқарушы кеңестің кеңесімен және келісімімен жүзеге асырылуы керек еді. Солтүстік-Батыс территорияларындағыдай, 1980 жылдары федералдық жауапкершіліктер Юкон үкіметіне берілді. 1988 жылы Министр мен Юкон үкіметінің басшысы тараптарды Юкон үкіметінің қалған провинция сияқты жауапкершіліктерін беру процесін жеңілдетуге міндеттейтін өзара түсіністік туралы меморандумға қол қойды. Содан бері берілген жауапкершіліктерге балық шаруашылығы, кен қауіпсіздігі, аумақтың ішіндегі жолдар, ауруханалар мен қоғамдық денсаулық сақтау, мұнай және газ және, соңғы кезде, табиғи ресурстар кіреді. Жерді және ресурстарды басқару жауапкершілігін Юкон үкіметіне беру туралы талқылау 1996 жылы басталды, содан кейін 1997 жылдың қаңтарында Юкон үкіметіне ресми федералдық децентрализация ұсынысы жасалды. 1998 жылдың қыркүйегінде децентрализация келіссөздерін басқаруға арналған децентрализация хаттамасына қол қойылды. 2001 жылдың 28 тамызында Децентрализацияны беру туралы келісімнің соңғы жобасы қарауға дайын болды. 2001 жылдың 29 қазанында Юконның децентрализация туралы келісімі жасалды, Канада үкіметі 2003 жылдың 1 сәуірінде Юкон үкіметіне жер, су және ресурстарды басқарудың қалған провинция сияқты жауапкершіліктерін беруге мүмкіндік берді.

Федералды округ

Мексиканың барлық құраушы штаттары толық автономиялы және федерацияны құрайды. Алғашында Мехико қаласы және басқа муниципалитеттерден тұратын Федералды округ 1824 жылы федерацияның астанасы ретінде құрылды. Осылайша, ол тікелей орталық немесе федералды үкімет тарапынан басқарылды, ал Мексика президенті округ әкімін немесе атқарушы регентін тағайындады. Федералды округтегі муниципалитеттер автономияға ие болғанымен, олардың өкілеттіктері шектеулі болды. 1928 жылы бұл муниципалитеттер таратылып, автономиясы жоқ делегациялар немесе округтерге және кейін Мексика қаласы деп аталған «Орталық департаментке» айналдырылды. 1970 жылы бұл департамент төрт жаңа делегацияға бөлінді, ал Мексика қаласы конституциялық тұрғыдан бүкіл Федералды округпен бірдей және онымен шектесетін болып анықталды. (Осылайша, Федералды округтің округтері – Мексика қаласының округтері). 1980-ші жылдары Мексикадағы ең ірі халыққа ие федералды бірлік Федералды округ азаматтары өздерін-өздері басқаруды, яғни өз үкімет басшысын тікелей сайлау және заң шығарушы ассамблея құру үшін автономия беруді талап ете бастады. 1987 жылы конституциялық декрет бойынша Өкілдер Ассамблеясы құрылды, оның мүшелері халықтың тікелей дауысымен сайланды. Атқарушы биліктің берілуі 1997 жылға дейін күткен жоқ, осы жылы халықтың тікелей дауысымен алғашқы үкімет басшысы сайланды. Соңында, 2000 жылы делегацияларға да өкілеттік берілді, бірақ ол шектеулі болды: тұрғындар енді өздерінің «округ әкімдерін» (испан тілінде – *jefes delegacionales*) сайлай алады, бірақ делегациялар реттеуші өкілеттіктерге ие емес және құрамындағы штаттардың муниципалитеттері сияқты сенімділер кеңесі құрылмаған. Федералды округтың автономиясы немесе өздігінен басқаруы федералды үкімет тарапынан берілді, ол принцип бойынша оны алып тастау құқығына ие. Мексика президенті әлі де кейбір шешімдерде соңғы сөзді айтады (мысалы, ол кейбір лауазымдарды бекітуі керек), ал Одақтың Конгресі Федералды округтың бюджетін қарап, оның қарызына шектеу қояды. 1980-ші жылдардан бері кейбір солшыл топтар мен саяси партиялар Федералды округты Федерацияның отыз екінші құраушы штатына айналдырып, өкілеттіктерді толық беруді жақтады (Мексика штатынан ерекшеленетін «Мексика алқабы штаты» деген атау ұсынылды; тағы бір ұсынылған атау – «Анауак штаты»).

All constituent states of Mexico are fully autonomous and comprise a federation. The Federal District, originally integrated by Mexico City and other municipalities, was created in 1824 to be the capital of the federation. As such, it was governed directly by the central or federal government and the president of Mexico appointed its governor or executive regent. Even though the municipalities within the Federal District were autonomous, their powers were limited. In 1928, these municipalities were abolished and transformed into non autonomous [[delegación or boroughs and a "Central Department", later renamed as Mexico City. In 1970 this department was split into four new delegaciones, and Mexico City was constitutionally defined to be synonymous and coterminous with the entire Federal District. (As such, the boroughs of the Federal District are boroughs of Mexico City). In the 1980s, the citizens of the Federal District, being the most populated federal entity in Mexico, began to demand home rule: a devolution of autonomy in order to directly elect their head of government and to set up a Legislative Assembly. In 1987, an Assembly of Representatives was created, by constitutional decree, whose members were elected by popular vote. The devolution of the executive power was not granted until 1997 when the first head of government was elected by popular vote. Finally, in 2000, power was devolved to the delegaciones, though limited: residents can now elect their own "heads of borough government" (jefes delegacionales, in Spanish), but the delegaciones do not have regulatory powers and are not constituted by a board of trustees, like the municipalities of the constituent states. The autonomy, or home rule, of the Federal District, was granted by the federal government, which in principle has the right to remove it. The president of Mexico still holds the final word in some decisions (e. g. he must approve some posts), and the Congress of the Union reviews the budget of the Federal District and sets the limit to its debt. Some left wing groups and political parties have advocated, since the 1980s, for a full devolution of powers by transforming the Federal District into the thirty second constituent state of the Federation (with the proposed name of "State of the Valley of Mexico", to be distinguished from the state of México; another proposed name is "State of the Anahuac").

Жергілікті халықтар

Мексика Конституциясына енгізілген соңғы түзетуде ел "іргелі мәдениеттер ұлты" ретінде, "үндістер" негізінде құрылған мемлекет деп белгіленді. Оларға өздері қалаған тәртіппен, дәстүрлі жолмен немесе өзгеше, демократиялық жолмен өкілдер сайлауға құқық беріледі, бұл ретте әйелдердің әлеуметтік және саяси өмірге тең қатысу мүмкіндігі болуы тиіс. Дегенмен, олардың аумақтарына ешқандай шектеулер қойылмаған, және олар орналасқан муниципалитеттер мен штаттардың билігінде қалады; үндістер муниципалитет кеңестері алдында өкілдер сайлай алады. Құндылық тұрғысынан, оларға өзін-өзі басқарудың дербес нысанын құруға рұқсат етіледі, бірақ федералды конституция мен олар орналасқан штаттардың конституцияларында белгіленген құқықтар мен міндеттерге бағынуға міндетті.

Франция

1980 жылдардың соңында Франция үкіметі орталықсыздандыру процесін бастады. Алғашқыда аймақтар құрылып, сайланған аймақтық ассамблеялар құрылды. Бұл органдар департаменттік кеңестермен бірге инфрақұрылымдық шығындарды және оларды күтіп-ұстауды (мектептер мен тас жолдар) және белгілі бір әлеуметтік шығындарды жүзеге асыруға жауапты. Олар мүлік салығы және басқа да түрлі салықтар арқылы кіріс жинақтайды. Бұған қоса, шығындардың үлкен бөлігі осы органдарға тікелей гранттар түрінде бөлінеді. Окситания, Баск елі, Корсика, Эльзас және Бретань аймақтары үшін децентрализация немесе толық тәуелсіздік талап ететін топтар да бар.

Испания

1978 жылғы испан конституциясы Испания Корольдігін құрайтын ұлттар мен аймақтарға автономия берді. (Сондай-ақ, Испанияның автономиялық қауымдастықтары мен қалаларына қараңыз)

"Автономиялар жүйесі" (lang es) бойынша Испания соңғы 30 жылда бейбіт жолмен берілген өкілеттіктердің кеңдігі үшін ерекше және өте орталықтандырылмаған ел ретінде танымал, мұнда орталық үкімет мемлекеттік шығындардың 18% -ын ғана құрайды; аймақтық үкіметтер 38%, жергілікті кеңестер 13% -ын, ал әлеуметтік қамсыздандыру жүйесі қалғанын құрайды. 2010 жылы Конституциялық сот міндетті емес референдумдар өткізуге рұқсат берді, одан кейін бірнеше муниципалитеттер мұндай референдумдар өткізді. 2013 жылдың 12 желтоқсанында Каталония үкіметі өзін-өзі анықтау туралы референдум өткізу туралы хабарлады. Испанияның орталық үкіметі міндетті референдумды конституцияға қайшы деп санайды және оны өткізуге болмайды. 2017 жылдың 1 қазанында Испания соттары оны заңсыз деп танығанына қарамастан, аймақтық үкімет референдум өткізді. Одан кейін бірнеше жетекшілер "қозғын салу" және "қарсылық көрсету" айыптарымен тұтқындалып, түрмеге қамалды. Аймақтық президент Брюссельге қашып кетті, бірақ ол әлі экстрадициядан құтылды, өйткені бұл қылмыстар Бельгия заңнамасына немесе Еуропалық қамау ордеріне кірмейді. 2017 жылдың 21 желтоқсанында жаңа сайлаулар өтті, онда тәуелсіздік жақтастары шағын көпшілікке ие болды, ал конституциялық партиялардың кең коалициясы болашаққа қатысты көңілі толмағанын және алаңдаушылығын білдірді.

Ұлыбритания

Ұлыбританияда 1921 жылы 1920 жылғы Ирландия үкіметі заңымен Солтүстік Ирландияда, 1997 жылғы қыркүйекте қарапайым көпшілік дауыс беру нәтижесінде Уэльс пен Шотландияда, ал 1998 жылғы мамырда Лондонда өзін-өзі басқарушы үкімет құрылды. 1998-1999 жылдары Шотландия Парламенті, Сенат (Уэльс Парламенті), Солтүстік Ирландия Ассамблеясы және Лондон Ассамблеясы заңмен бекітілді. 1998 жылы Англия Парламенті үшін науқан құрылды, ол Англияның өзін-өзі басқаруын қолдайды (яғни, жеке Англия Парламенті немесе жиналысын құру). 2014 жылдың 18 қыркүйегінде Шотландияда азаматтарға Шотландияның тәуелсіз мемлекет болуы керек пе деген сұрақ қойылды. Шотландияда тұратын халықтың шамамен 55 пайызы 45 пайызға қарсы дауыс беріп, бұл ұсынысты қабылдамады. Ұлыбританияның үш ірі саяси партиясының лидерлері 2014 жылдың 16 қыркүйегінде «жоқ» деп дауыс берілген жағдайда Шотландия үшін жаңа өзін-өзі басқару келісіміне қол қоятындарын уәде етті, «жылдамдатылған, қауіпсіз және жақсы өзгерістер» сыйлайтындарын айтты. Осы дауыс беру нәтижесінде және референдум науқаны барысындағы уәделерге байланысты Ұлыбритания Премьер-министрі Дэвид Кэмерон шотланд үкіметіне қосымша өкілеттік беру жоспарларын жариялады, олардың мәні Смит комиссиясымен анықталатын болды. Бұл өкілеттіктер кейіннен 2016 жылғы Шотландия заңында көрсетілді. 2016 жылғы 23 маусымдағы Brexit дауысынан кейін, Біріккен Корольдіктің өзін-өзі басқарушы аймақтары үшін Еуропалық бірыңғай нарыққа қатысу шарттарын ерекшелендіруді қоса алғанда, одан әрі өзін-өзі басқару қажеттігі туралы талаптар көтерілді. Йоркшир партиясы – Англияның тарихи графтығы Йоркширдегі аймақтық саяси партия. 2014 жылы құрылған бұл партия білім, қоршаған орта, көлік және тұрғын үй салаларына билік беретін Ұлыбритания құрамында Йоркшир Ассамблеясын құруды жақтады. 2021 жылғы Батыс Йоркшир әкімінің сайлауында Йоркшир партиясы ірі партиялардан озып, үшінші орынға ие болды.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-та федералдық үкімет және штаттық үкіметтер егеменді. Американың жергілікті тайпалары мен олар құрған үкіметтер АҚШ құрылғанға дейін болғандықтан, олардың егемендік құқығы жеке штаттар мен федералдық үкіметпен бірге сақталады. Американың жергілікті тайпаларымен және олардың үкіметтік құрылымдарымен құқықтық қатынастар Конгресс өкілеттігінде. Бұл қарым-қатынас 500-ден астам тайпаның әрқайсысы үшін ерекше, сондай-ақ түрлі тайпалар мен Испания, Ұлыбритания және соңында АҚШ арасындағы халықаралық шарттарды да қамтиды. Аумақтар Конгресс тікелей басқарады. Аумақтық үкіметтер Конгресс актілері арқылы құрылады. Штаттың саяси бөлімшелері, мысалы, округ немесе муниципалитет, құрылымы бойынша басқару құқығы берілген үкімет түрі болып табылады және жеке штаттардың конституциялары мен заңдарымен анықталады.

Колумбия округі

АҚШ-та Колумбия округі өкілеттік берудің мысалы болып табылады. Округ ешқандай штаттың құрамына кірмейді және өз сайланған үкіметіне ие. Көп жағдайда, күнделікті тұрмыста ол басқа штаттар сияқты өз заңдарымен, сот жүйесімен, көлік департаментімен, мемлекеттік университетімен және т.б. жұмыс істейді. Дегенмен, АҚШ Конституциясы 50 штат үкіметтеріне кең ауқымды өкілеттіктер берген, және олардың көптеген заңдарын АҚШ федералдық үкіметінің ешбір актісімен жоюға болмайды. Колумбия округі, керісінше, конституциялық тұрғыдан АҚШ Конгресінің толық бақылауында, ол қазіргі округтік үкіметті заңмен құрған. Округтік заң шығарушы орган қабылдаған кез келген заң Конгресс шешімімен күшін жоюы мүмкін, тіпті округтік үкімет Конгрестегі қарапайым көпшілік дауыспен маңызды өзгерістерге ұшырауы немесе таратылуы да мүмкін.