Кіріспе
Музыкалық импровизация (музыкалық экстемпорация деп те аталады) - бірден ("есегінде") музыкалық композицияның шығармашылық қызметі, ол орындауды эмоцияларды және аспаптық техниканы жеткізумен, сондай-ақ басқа музыканттарға спонтанды жауап берумен біріктіреді. Кейде импровизацияның музыкалық идеялары өздігінен пайда болады, бірақ классикалық музыкадағы акордтардың өзгеруіне негізделуі мүмкін. Британ энциклопедиясы оны "музыкалық жолдың экспресс композициясы немесе еркін орындалуы, әдетте белгілі бір стильдік нормаларға сәйкес келеді, бірақ белгілі бір музыкалық мәтіннің талап етілетін ерекшеліктерімен шектелмейді" деп анықтайды. Кейбір классикалық музыка формаларында импровизация үшін бөлімдер бар, мысалы соло концерттердегі каденца немесе Бах пен Генделдің кейбір клавиатуралық сюиталарының прелюдиялары, олар орындаушылар өздерінің импровизациясының негізі ретінде қолданатын акордтардың прогрессиясының өрлеуінен тұрады. Гендель мен Бах көбінесе клавесин немесе түтік органмен импровизациялады. Барокко дәуірінде орындаушылар әшекейлерді импровизациялады, ал бас-контуо клавиатурасы ойнатушылар фигуралы бас нотасына негізделген аккордты импровизациялады. Алайда, 20 ғасырдың басында және 21 ғасырдың басында, батыс өнерінің музыкалық орындалуы симфониялық оркестрлерде, опера үйлерінде және балеттерде институционалды болды, импровизация кішігірім рөл атқарды. Сонымен қатар, XX және XXI ғасырлардың кейбір қазіргі композиторлары өз шығармашылығында импровизацияны көбірек енгізді. Үнді классикалық музыкасында импровизация негізгі құрамдас бөлігі және орындаудың маңызды критерийі болып табылады. Үнді, Ауған, Пәкістан және Бангладеш классикалық музыкасында рага - "композиция мен импровизация үшін тоналды құрылым". Британ энциклопедиясында рага "импровизация мен композицияның әуендік құралы" деп түсіндіріледі.
Musical improvisation (also known as musical extemporization) is the creative activity of immediate ("in the moment") musical composition, which combines performance with communication of emotions and instrumental technique as well as spontaneous response to other musicians. Sometimes musical ideas in improvisation are spontaneous, but may be based on chord changes in classical music Encyclopædia Britannica defines it as "the extemporaneous composition or free performance of a musical passage, usually in a manner conforming to certain stylistic norms but unfettered by the prescriptive features of a specific musical text." Some classical music forms contained sections for improvisation, such as the cadenza in solo concertos, or the preludes to some keyboard suites by Bach and Handel, which consist of elaborations of a progression of chords, which performers are to use as the basis for their improvisation. Handel and Bach frequently improvised on the harpsichord or pipe organ. In the Baroque era, performers improvised ornaments, and basso continuo keyboard players improvised chord voicings based on figured bass notation. However, in the 20th and early 21st century, as common practice Western art music performance became institutionalized in symphony orchestras, opera houses and ballets, improvisation has played a smaller role. At the same time, some contemporary composers from the 20th and 21st century have increasingly included improvisation in their creative work. In Indian classical music, improvisation is a core component and an essential criterion of performances. In Indian, Afghan, Pakistani, and Bangladeshi classical music, raga is the "tonal framework for composition and improvisation". The Encyclopædia Britannica defines a raga as "a melodic framework for improvisation and composition".
Орта ғасырлар
Мелодиялық импровизация еуропалық музыкада ерте заманнан маңызды фактор болғанмен, импровизация техникасы туралы алғашқы егжей-тегжейлі ақпарат тоғызыншы ғасырдағы әншілерге органым деп аталатын стильде бұрыннан бар литургиялық әнге басқа әуенді қалай қосуға болатыны туралы нұсқау берген трактаттарда кездеседі. Кантус фирмада контрапунктты импровизациялаумен қатар, әншілер мен аспапшылар остинато аккорд үлгілерінде мелодияларды импровизациялады, мелодиялық жолдарды күрделі безендірді және алдын ала белгіленген схемаларсыз музыканы ойлап тапты. Пернетақтамен ойнаған музыканттар да өз ойын еркін орындады.
Барокко дәуірі
Ренессанс кезінде қолданылған импровизация түрлері - негізінен, бар бөлшекті әшекейлеу немесе жаңа бөлшекті немесе бөлшектерді жасау - ерте бароккоға дейін жалғасты, бірақ маңызды өзгерістер енгізілді. Айнаулық композиторлардың бақылауына көбірек беріле бастады, кейде әшекейлеулерді жазып, ал кеңінен белгілі бір әшекейлеу үлгілеріне символдар немесе қысқартулар енгізе бастады. Осы түрдегі вокалды орнатудың ең алғашқы маңызды көздері - Джованни Баттиста Бовичеллидің Regole, passaggi di musica (1594) және Джулио Каччинидің Le nuove musiche (1601/2) жинағының алғы сөзі.
Мелодиялық аспаптар
XVIII ғасырдың оқулықтарында флейта, гобой, скрипка және басқа да әуендік аспаптарда ойнаған орындаушылар тек бұрын жасалған шығармаларды ғана әшекейлендірмей, сонымен қатар прелюдияларды да өздігінен жасампаздықпен орындауы керектігі анық көрінеді.
Басо continuo
Басо continuo (қауыстыру) негізінен импровизацияланған, композитор әдетте фигуралы бас деп аталатын гармоникалық эскизден артық ештеңе ұсынбаған. Импровизация процесі іске асыру деп аталды.
Пернетақтамен ойнату
Моцарт мұндай мотивтерді аз қолданғанмен, Бетховен мен Шуберт оларды әлдеқайда кеңінен қолданған. Мұндай акордтар белгілі бір дәрежеде барокколық клавиатуралық музыкада пайда болды, мысалы Бахтың итальяндық концерті 3-ші қозғалысының тақырыбы. Бірақ сол кезде мұндай акорд бір мезгілде бір ғана кілтпен (немесе пернетақтаның бір қолымен) пайда болды және кейінгі музыкада көбірек кездесетін тәуелсіз сөз тіркестерін жасамады. Адорно итальяндық концерттің бұл бөлімін Моцартпен салыстырғанда неғұрлым икемді, импровизациялық форма ретінде атайды, бұл оның төмендеуі айқын көрінгенге дейін импровизацияның біртіндеп азаюын білдіреді. Тониктің кіріспе ым-әрекеті, субдоминантты, доминантты, тоник, барокколық түріне ұқсас, Хайднның Пианино сонатасы Хобтағы сияқты жоғары классикалық және романтикалық фортепианолық шығармалардың (және басқа да көптеген музыканың) басында пайда болады. XVI/52 және Бетховеннің No. 24, Оп. 78-ге дейін. Бетховен мен Моцарт con amore, appassionato, cantabile және expressivo сияқты көңіл-күй белгілерін өсірді. Шын мәнінде, импровизацияның өздігінен жасалуы, махаббатпен қарым-қатынас жасаумен байланысты.
Моцарт пен Бетховен
Бетховен мен Моцарт өздерінің импровизацияларының қандай болғанын тамаша үлгілермен қалдырды, олар жариялаған вариациялар мен сонаталар жиынтығында және олардың жазылған каденцаларында (олар олардың импровизацияларының қалай естілетінін көрсетеді). Моцарт клавиатурашы ретінде кем дегенде бір рет импровизацияда Мюцио Клементимен жарысты. Бетховен Иоганн Непомук Хаммель, Даниэль Штайбельт және Джозеф Вулфл сияқты бәсекелестерінен импровизациялық күрестерде жеңіске жетті.
Құралдық
Экстенприяция, шығармаларға кіріспе түрінде де, шығармалар арасындағы байланыс түрінде де, 20-ғасырдың басына дейін пернетақта концертілеудің ерекшелігі болды. Мұндай импровизацияны жүзеге асырғандардың арасында Франц Лист, Феликс Мендельсон, Антон Рубинштейн, Падеревский, Перси Грейнгер және Пахман болды. Көркем музыка саласындағы импровизация жазбалардың өсуімен төмендеді.
Жаз
Импровизация - джазды басқа музыка түрлерінен ерекшелендіретін негізгі элементтердің бірі. Тірі орындау кезінде орын алатын импровизацияның біріктіру сәттері орындаушыны, тыңдаушыны және орындаушы орын алатын физикалық кеңістікті қамтиды. Импровизация джаздан тыс жерлерде де кездесетін болса да, басқа музыканың ешқайсысы "мұнда-мына уақытта құрастыру" өнеріне соншалықты сүйенбейді, әр музыканттың белгілі бір шығармашылық деңгейге көтерілуін талап етеді, бұл орындаушыны оның санасыз және саналы күйлерімен байланыста ұстауы мүмкін. Жасалған джаз жазбаларының білім берудегі қолданылуы кеңінен танылған. Олар өздерінің шектеулі мүмкіндіктеріне қарамастан, орындауды құжаттау ретінде айқын құндылық ұсынады. Осы құралдармен джаз музыканттарының ұрпақтары өздерінің орындалған жаңа импровизацияларына стильдер мен әсерлерді енгізе алады. Импровизацияда көптеген түрлі масштабтар мен олардың режімдері қолданылуы мүмкін. Олар көбінесе процесте жазылып алынбайды, бірақ олар музыканттарға джаздық идиоманы үйренуде көмектеседі. Жаз әншісінің жеке орындаушылыққа деген көзқарасын былайша түсіндіруге болады: әркім әр дыбыстан ноталар таңдап алып, солардан әуен жасайды. Ол үнемі қос дыбыс түрінде, немесе қос дыбыс түрінде, әр түрлі дыбыстарды қосқанда, әр түрлі дыбыстарды өзгертуге болады, бірақ жақсы импровизатор әрқашан өзгерісті қадағалап отыруы керек. [Бірақ] джаз музыкантының бірнеше нұсқасы бар: ол аккордтық прогресияны дәл бейнелеуі мүмкін, ол прогресияны "өшіріп тастауы" мүмкін және тек шығарманың кілті (басты музыкалық шкала) нұштарын безендіре алады немесе ол өзінің дауысын басқарып, өзінің интуициясын және тыңдау тәжірибесін қолдана алады, бұл кейбір нүктелерде ритм секциясының ойнаған аккордтарымен қайшылықта болуы мүмкін.
Қазіргі классикалық музыка
Органдағы литургиялық импровизацияны қоспағанда, ХХ ғасырдың бірінші жартысы қазіргі классикалық музыкада нақты импровизацияның мүлдем жоқтығымен ерекшеленеді. 1950 жылдан бастап кейбір қазіргі композиторлар импровизациялаушы орындаушыға аз шектеулер қойып, белгісіз белгілер сияқты әдістерді қолданды (мысалы, белгілі бір уақыт аралығында белгілі бір нөмірдің белгілері естілуі керектігін көрсету). Импровизация аясында құрылған жаңа музыка ансамбльдері құрылды, мысалы, Англиядағы Scratch Orchestra; Италиядағы Musica Elettronica Viva; Лос-Анджелестегі Калифорния университетіндегі Лукас Фосс Импровизация камералық ансамблі; Калифорния университетіндегі Ларри Остиннің жаңа музыка ансамблі, Дэвис; Энн Арбордағы ONCE тобы; Sonic Arts Group; және Sonics, соңғы үшеуі концерттер, гастрольдер және гранттар арқылы өзін-өзі қаржыландырады. Ерекше еңбектерге "Фосс уақыт циклдері" (1960) және "Эхои" (1963) жатады. Импровизациямен жұмыс істейтін басқа композиторлар арасында Ричард Барретт, Бенджамин Борец, Пьер Булез, Джозеф Брент, Сильвано Буссотти, Корнелиус Кардев, Яни Криститу, Дуглас Куомо, Альвин Курран, Стюарт Демпстер, Хью Дэвис, Карльхенц Эссель, Мохаммед Фейруз, Рольф Гельхар, Винко Глобокар, Ричард Грейсон, Ханс Йоахим Хеспос, Бартон Маклин, Присцилла Маклин, Стивен Нахманович, Полин Оливерос, Анри Пуссер, Тодд Рейнольдс, Терри Райли, Фредерик Ржевски, Саманди, Уильям О. Смит, Манфред Стек, Карльхенц Стокхаузен, Тору Такумит, Ричард Тейтлебаум, Михаэль Вангелис, Кристиан Веттер, Иваннис Вольф, Иваннис Ксеннис, Ехак Янук, Лаид Франк Янг, Монте Монте, Ханс Зорпа, Ханс Зорн.
Психоделикалық және прогрессивті-рок музыкасы
1960-1970 жылдардағы британдық және американдық психоделикалық рок-жырлары өздерін музыкалық тілмен білдіру үшін импровизацияларды қолданды. Америкалық рок-топ Grateful Dead өздерінің мансабын импровизациялық тікелей эфирлер арқылы жасады, яғни екі шоудың да дауысы бірдей емес. Импровизация 1967 жылдан 1972 жылға дейін Пинк Флойд музыкасының негізгі бөлігі болды.
Бейсөз фильмдер музыкасы
Бейсөз фильмдердегі музыка орындау саласында музыканттар (театр орган ойнатушылары мен фортепиано ойнатушылары) болды, олардың бұл фильмдерді сүйемелдейтін импровизациялық қойылымдары сыншылар, ғалымдар мен көрермендер тарапынан ерекше деп танылды. Нил Брэнд композитор, сонымен қатар импровизациялық өнер көрсетті. Брэнд Гюнтер А. Бухвальд, Филип Карли, Стивен Хорн, Дональд Сосин, Джон Суини және Габриэль Тибодомен бірге Италияның Порденоне қаласында өткен үнсіз фильмдер жөніндегі жыл сайынғы конференцияда өнер көрсетті. Бейсөз фильмге импровизация жасау кезінде орындаушылар өздері бірге жүретін фильмдердің көңіл-күйіне, стиліне және қарқынына сәйкес келетін музыка ойнауы керек. Кейбір жағдайларда музыканттар дайындықсыз, бірден фильмдерді сүйемелдеу керек болды. Импровизаторларға музыканың әртүрлі стильдерін білу керек және кейде үш сағаттан асатын фильмдер сериясында ойнауға төзімділік қажет. Кейбір пианистердің өздері де киноға арналған импровизациялық шығармаларын үйрету үшін шеберлік сабақтарын өткізген. 2010 жылдары бірнеше кішкентай кино қоғамдары ежелгі үнсіз фильмдерді ұсынады, олар фильмді сүйемелдеу үшін тірі импровизациялық музыканттарды қолданады.
Орындар
Әлемде тікелей эфирде импровизацияны қолдау үшін көптеген орындар бар. Мельбурнда 1998 жылдан бері Make It Up клубы (әр сейсенбі күні кешке Мельбурнның Брансуик көшесіндегі Бар Опенде өткізіледі) авангардтық импровизациялық музыканы және ең жоғары тұжырымдамалық және перформативтік стандарттардағы дыбыс орындауды (идиомы, жанры немесе аспаптарына қарамастан) насихаттауға арналған апта сайынғы концерттік серияны ұсынады. Make It Up клубы австралиялық импровизациялық музыканың бір институтына айналды және үнемі әлемнің түкпір-түкпірінен келген өнерпаздарды қамтиды.
Музыкалық білім беру
Импровизацияны оқытудың бірқатар тәсілдері джаз педагогикасында, танымал музыка педагогикасында, Далкроз әдісі, Орф Шульверк және Сатис Коулменнің шығармашылық музыкасында пайда болды. Музыкалық білім берудегі қазіргі зерттеулерге импровизацияны қаншалықты жиі үйрету, музыкалық мамандықтар мен мұғалімдердің импровизацияны, импровизацияның нейробиологиялық және психологиялық аспектілерін оқытуда қаншалықты сенімді екендігін және педагогикалық тәсіл ретінде еркін импровизацияны зерттеу жатады.
Үнді классикалық музыкасында
Рага - үнді классикалық музыкасында қолданылатын әуендік түрлердің бірі. Роттердам музыка консерваториясының профессоры Жоэп Бор раганы "композиция мен импровизация үшін тоналды шеңбер" деп анықтады. Рага - бұл мелодияның құрылуы үшін бес немесе одан да көп музыкалық ноталар сериясы. Алайда, ноталардың музыкалық фразаларда қалай қойылуы және берілуі, сондай-ақ олардың көңіл-күйі раганы анықтау үшін ноталардың өзінен гөрі маңызды. Үнді музыкасында рагалар күннің әр түрлі уақыттарымен немесе жыл мезгілдерімен байланысты. Үнді классикалық музыкасы әрқашан рагаға негізделеді. Кейде классикалық емес музыкада, мысалы, танымал үнді фильмдерінің әндері мен ғазалдарда өз композицияларында рагалар қолданылады. Британ энциклопедиясына сәйкес, рага, сонымен қатар раг (солтүстік Үндістанда) немесе рагам (оңтүстік Үндістанда) деп те жазылады (санскрит тілінен аударғанда "түс" немесе "ашу" дегенді білдіреді), Үндістанның, Бангладеш пен Пәкістанның классикалық музыкасында "импровизация мен композицияның әуендік құралы. Рага - белгілі бір ноталар жиынтығына, олардың әуендерде пайда болатын типтік ретіне және ерекше музыкалық мотивтерге негізделген. Раганың негізгі компоненттерін шкала түрінде жазуға болады (кейбір жағдайларда көтерілу мен түсуде айырмашылықтар бар). Тек осы ноталарды ғана пайдаланып, шкаланың белгілі бір деңгейлерін атап, рагаға тән нотадан нотаға өту арқылы орындаушы бұл рагаға тән көңіл-күй немесе атмосфера (раса) құруға тырысады. Қазіргі таңда бірнеше жүздеген рага қолданылуда, ал теориялық тұрғыдан мыңдаған болуы мүмкін".
Жасанды интеллект
Машиналық импровизация компьютерлік алгоритмдерді қолда бар музыка материалдарына импровизация жасау үшін қолданады. Бұл әдетте тірі немесе алдын ала жазылған музыкадан алынған музыкалық сөз тіркестерінің күрделі рекомбинациясы арқылы жасалады. Белгілі бір стильде сенімді импровизация жасау үшін машиналық импровизация машиналық оқыту мен үлгіні сәйкестендіру алгоритмдерін қолданады. Одан кейін алынған үлгілер түпнұсқалық музыканың "стиліне" жаңа вариацияларды құру үшін қолданылады, бұл стильдік реинъекция түсінігін дамытады. Бұл компьютерлік импровизациялық әдістерден өзгеше, олар жаңа музыканы құру үшін алгоритмдік композицияны қолданады, бірақ қолданыстағы музыка үлгілерін талдауды қажет етпейді.