Кіріспе

"Әркімнің қабілетіне қарай, әркімге қажеттілігіне қарай" (Jeder nach seinen Fähigkeiten, jedem nach seinen Bedürfnissen) - Карл Маркс 1875 жылы Готха бағдарламасын сынға алған. Бұл қағида тауарлар, капитал және қызметтерге еркін қол жеткізуге және оларды таратуға қатысты. Марксистік көзқарас бойынша, мұндай тәртіп дамыған коммунистік жүйенің өндіретін тауарлары мен қызметтерінің мол болуымен мүмкін болады; идеясы - социализмнің толық дамуы мен шексіз өндірістік күштермен, әркімнің қажеттіліктерін қанағаттандыруға жеткілікті болады.

Танымал мәдениетте

Айн Рэндтің 1957 жылы шыққан капитализмге қарсы романында "Атлас шайқасты" үлкен және табысты автокөлік компаниясы осы ұраны қызметкерлердің жалақысын анықтау әдісі ретінде қабылдады. Бұл жүйе көп ұзамай сыбайлас жемқорлық пен ашкөздікке ұшырап, ең қабілетті қызметкерлерді ең қабілетсіздердің қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін қосымша жұмыс істеуге және иелеріне ақша жіберу үшін мәжбүр етті. Нәтижесінде компания төрт жыл ішінде банкротқа ұшырады. Маргарет Атвудтың 1985 жылғы "Қызметші қыздың ертегісі" романында антиутопиялық қоғамның мүшелері бұл сөз тіркесін күніне үш рет айтып отырады. Әсіресе, бұл сөз тіркесі "Әрқайсысынан оның қабілетіне сәйкес; әрқайсысына оның қажеттілігіне сәйкес" деп өзгертілді, бұл сөз тіркесі бастапқы ниетінің Атвудтың ойдан шығарылған қоғамымен бұрмалануын көрсетеді. Фредерик К. Хикс сезімін бейнелейтін Владимир Воиновичтің 1986 жылғы "Москва 2042" романында бұл ұран "бір қаладағы коммунизм" контекстіне пародия жасалды. Москорепте (Москва коммунистік республикасы) Воинович "мұқтаждықтар" ұғымын жүзеге асырумен байланысты әртүрлі күлкілі ақымақтықтарды суреттейді. Бұл ұғым келесідей таныстырылды: " 'Мен көремін' дедім. Бірақ оның қажеттіліктерін кім анықтайды? Ол өзі ме? "Бұл метафизика, гегельдік және кантиандық болар еді!" - деп айқайлады Пропаганда Парамоновна. Сонымен қатар, басты кейіпкерге адамның қажеттіліктерін анықтау үшін жеткілікті біліктілігі жоқ екенін және арнайы комитеттер, "Пентаграммалар" мұны жасайды деп түсіндірілді.