Социализм және еркіндік: Антиавторитарлық саяси ағым
Libertarian socialism
Либертариялық социализм: мемлекеттік басқарусыз, жұмысшылардың өзін-өзі басқаруы. Капитализмге де, авторитарлыққа да қарсы саяси ағым. Тарихы, негіздері.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Саяси философия
социалистік қозғалыстағы либертариандық саяси философия
Political philosophy
the libertarian political philosophy within the socialist movement
Либертариандық социализм – мемлекеттік билікке де, капитализмге де қарсы тұратын, өзін-өзі басқару және жұмысшылардың өзін-өзі ұйымдастыруына баса назар аударатын саяси ағым. Ол мемлекеттік меншікке қарсы болғандықтан социализмнің басқа түрлерінен, ал жеке меншікке қарсы болғандықтан либертариандық идеологияның басқа түрлерінен ерекшеленеді. Жалпы алғанда, оған анархизм және марксизм мектептері, сондай-ақ мемлекет пен капитализмге қарсы тұратын басқа да бағыттар кіреді. Либертариандық социализмтің тамыры Ағарту дәуіріне дейін жетеді, ал оның алғашқы қалыптасуы Халықаралық Жұмысшылар Ассоциациясының (IWA) марксистік фракциямен болған қақтығысы кезіндегі антиавторитарлық фракциясының күшімен болды. Либертариандық социализм Еуропа мен Америкада жылдам тарады, 1917 жылғы Ресей революциясының бастапқы кезеңдерінде және әсіресе 1936 жылғы Испания революциясында ең жоғалғы деңгейіне жетті. Бұл революциялардағы жеңіліс оның уақытша құлдырауына әкелді, бірақ 20 ғасырдың соңындағы Жаңа солшыл және жаңа әлеуметтік қозғалыстар оның қағидаларын қайта жаңғыртты. Либертариандық социализмнің көптеген мектептері орталықтандыруды жою, жұмысшылар бақылауы және өзара көмек сияқты негізгі принциптерді ортақ деп есептесе де, революциялық спонтандық, реформашылдық және мемлекетті немесе капитализмді жоюға басымдық беру мәселелері бойынша пікір келіспеушіліктер туындады.
Libertarian socialism is an anti authoritarian and anti capitalist political current that emphasises self governance and workers' self management. It is contrasted from other forms of socialism by its rejection of state ownership and from other forms of libertarianism by its rejection of private property. Broadly defined, it includes schools of both anarchism and Marxism, as well as other tendencies that oppose the state and capitalism. With its roots in the Age of Enlightenment, libertarian socialism was first constituted as a tendency by the anti authoritarian faction of the International Workingmen's Association (IWA), during their conflict with the Marxist faction. Libertarian socialism quickly spread throughout Europe and the Americas, reaching its height during the early stages of the Russian Revolution of 1917 and particularly during the Spanish Revolution of 1936. Its defeat during these revolutions led to its brief decline, before its principles were resurrected by the New Left and new social movements of the late 20th century. While its key principles of decentralisation, workers' control and mutual aid are generally shared across the many schools of libertarian socialism, differences have emerged over the questions of revolutionary spontaneity, reformism, and whether to prioritise the abolition of the state or of capitalism.
Саяси қағидалар
Либертариандық социализм жұмыс пен күнделікті өмірді өзгертуге бағытталған еркін және тең қоғамға ұмтылады. Жалпы алғанда, либертариандық социализм – өндіріс құралдарының жұмысшылар бақылауында болуын және капитализмді кооперативтік экономика, децентрализацияланған жоспарлау немесе жалпы меншік жүйесімен алмастыруға ұмтылатын кез келген саяси идеологияны қамтиды. Бұл социализмге қарайтын тәсіл, парламенттік жүйе мен бюрократияны теріс қарайды. Либертариандық социалистер жеке адамдардың өз өмірін өзі басқаруын күшейтуді жақтасады және оларды мемлекеттің бақылауына жүре берудің орнына, өздері ерікті түрде ынтымақтасуға шақырады. Сондықтан либертариандық социалистер таңдау еркіндігі, сөз еркіндігі және ой еркіндігі сияқты азаматтық бостандықтарды қолдайды. Социализмнің авторитарлық формаларынан өзгеше, либертариандық социализм мемлекеттік меншікті және орталықтандыруды қабылдамайды. Оның орнына, ол өзін-өзі басқарудың децентрализацияланған моделін қолдайды, кооперативтік немесе қатысушы экономикаға негізделген еркін қауымдастықты көздейді. Кейбір либертариандық социалистер мұндай жүйелерді мемлекеттік басқарумен толықтыратын жасайды, ал басқалары оларды мемлекетке балама ретінде қарастырады. Либертариандық социалистер мемлекет сияқты саяси институттардың өзінен-өзі жақсы, тіпті бейтарап билік екен деген пікірмен келіспейді. Питер Кропоткин сияқты кейбір либертариандық социалистер мемлекетті жер иеленушіліктің және капитализмнің ажырамас құралы деп санайды, сондықтан олар капитализмге қарсы тұрғанындай, мемлекетке де қарсы күреседі.
Libertarian socialism strives for a free and equal society, aiming to transform work and everyday life. Broadly defined, libertarian socialism encapsulates any political ideology that favours workers' control of the means of production and the replacement of capitalism with a system of cooperative economics, decentralised planning, or common ownership. approach to socialism, rejecting parliamentarism and bureaucracy respectively. Libertarian socialists advocate the empowerment of individuals to control their own lives and encourage them to voluntarily cooperate with each other, rather than allow themselves to be controlled by a state. Libertarian socialists therefore uphold civil liberties such as freedom of choice, freedom of expression and freedom of thought. In contrast to authoritarian forms of socialism, libertarian socialism rejects state ownership and centralisation. Instead it upholds a decentralised model of self governance, envisioning free association based on co operative or participatory economics. Some libertarian socialists see such systems as complementary to statism, while others hold them to be an alternative to the state. Libertarian socialists tend to reject the view that political institutions such as the state represent an inherently good, or even neutral, power. Some libertarian socialists, such as Peter Kropotkin, consider the state to be an inherent instrument of landlordism and capitalism, therefore opposing the state with equal intensity as they oppose capitalism.
Капитализмге қарсылық
Либертариандық социализм корпоративтік билікті белгілі бір адалсыз адамдардың ықпалының нәтижесі емес, институционалдық проблема ретінде қарастырады. Сондықтан ол капитализмге қарсы тұрады, оны ашкөздік, еңбек құралдарын пайдалану және мәжбүрлеуді қолдайтын экономикалық жүйе деп санайды және әлеуметтік революция арқылы оны құлатуға шақырады. Либертариандық социалистер жеке меншікке қарсы, себебі капиталистік меншік қатынастарын еркіндікпен үйлеспейтін деп есептейді. Оның орнына либертариандық социализм жеке өзіне меншік құқығын, сондай-ақ өндіріс құралдарының ұжымдық меншігін қолдайды. Капитализмнің орнына либертариандық социалистер өндірісті жұмысшылар бақылауына негізделген экономикалық жүйені жақтайды, кооперативтік экономика жүйесін немесе либертариандық социализмнен шабыттанған жүйені ұсынады. Олар өз кезегінде Гарри Кливер және Джон Холлоуэй сияқты автономист марксистерге, сондай-ақ кейбір анархистерге шабыт көзі болды. 2012 жылы Араб көктемінен және Сирия үкіметімен қарулы қақтығыстан шабыт алған Рожава революциясы "либертариандық социалистік идеяларды іске асыру" мақсатымен Солтүстік және Шығыс Сирияның Автономдық Әкімшілігін (AANES; немесе "Rojava") құрды, ал оның кантондары өзін "Орталық Шығыстағы отаршылдықпен белгіленген мемлекеттік шекараларға либертариандық социалистік балама" ретінде ұсынады. Әртүрлі дереккөздер Рожава революциясы мен 1994 жылғы сапатист көтерілісі немесе 1936 жылғы испан революциясы арасындағы параллельдерді көрсетті. Чили президенті Габриэль Боричті басқалар да, өзі де либертариандық социалист деп сипаттады.
Libertarian socialism views corporate power as an institutional problem, rather than as a result of the influence of certain immoral individuals. It thus opposes capitalism, which it sees as an economic system that upholds greed, the exploitation of labour and coercion, and calls for its overthrow in a social revolution. Libertarian socialists reject private property, as they consider capitalist property relations to be incompatible with freedom. Instead, libertarian socialism upholds individual self ownership, as well as the collective ownership of the means of production. In the place of capitalism, libertarian socialists favour an economic system based on workers' control of production, advocating for a system of cooperative economics, or inspired by libertarian socialism. They have in turn become a source of inspiration for libertarian socialists, including the autonomist Marxists Harry Cleaver and John Holloway, as well as some anarchists. In 2012, inspired by the Arab Spring and armed conflict with the Syrian government, the Rojava Revolution established the Autonomous Administration of North and East Syria (AANES; or "Rojava") to put "libertarian socialist ideas into practice", and whose cantons present themselves as a "libertarian socialist alternative to the colonially established state boundaries in the Middle East." Various sources have drawn parallels between the Rojava Revolution and the Zapatista uprising of 1994 or the Spanish Revolution of 1936. Chiles president Gabriel Boric has been described as libertarian socialist by others and himself.
Ерекше тенденциялар
Либертариандық социализм социализмнің либертариандық қанатын да, либертариандық идеологияның социалистік қанатын да қамтиды, және оның туы астында көптеген түрлі ойлау мектептері бірігеді. Либертариандық социализмнің ең көп айтылатын бағыттары – анархистік коммунизм, анархосиндикализм және кеңестік коммунизм. Либертариандық социализмнің басқа марксистік ағымдарына Батыс марксизмі, бордигизм және мүмкін емесшілік кіреді. Бұған қоса, утопиялық социализм, кәсіби одақ социализмі, социалистік феминизм және әлеуметтік экология, сондай-ақ Жаңа солшыл қозғалыстың әртүрлі бағыттары, жаңа әлеуметтік қозғалыстар мен қазіргі заманғы анархизм либертариандық социализмнің басқа қанаттары деп есептеледі.
Libertarian socialism encompasses both the libertarian wing of socialism and the socialist wing of libertarianism, including many different schools of thought under its banner. The most commonly cited tendencies of libertarian socialism are anarchist communism, anarcho syndicalism and council communism. Other Marxist strands of libertarian socialism include Western Marxism, Bordigism and impossibilism. Additionally, utopian socialism, guild socialism, socialist feminism and social ecology, as well as various strands of the New Left, new social movements and contemporary anarchism, have been listed among the other wings of libertarian socialism.
Анархист
Бұл негізінен 19 ғасырда дамыған классикалық анархизм ағымдарына қатысты, олардың автономия мен бостандыққа, орталықсыздандыруға, иерархияға қарсылығына және авторитарлық социализмнің авангардизміне қарсы тұруына. Анархосиндикалист Гастон Леваль былай түсіндірді: "Сондықтан біз барлық қызметтер үйлестірілген қоғамды көреміз, бұл құрылым әлеуметтік өмірге немесе әрбір кәсіпорынның өміріне ең жоғары дербестік беруге жеткілікті икемділікке ие болады, сонымен қатар барлық тәртіпсіздіктерге жол бермейтін жеткілікті байланыстың болуын қамтамасыз етеді. [ ] Жақсы ұйымдастырылған қоғамда, мұның бәрі жүйелі түрде жоғары деңгейде тік интеграцияланған, барлық экономикалық функциялардың бірігіп жұмыс істеуін қамтамасыз ететін және қажетті байланысты тұрақты сақтайтын параллель федерациялар арқылы іске асырылуы керек".
Principally this regards the currents of classical anarchism, developed in the 19th century, in their commitments to autonomy and freedom, decentralization, opposing hierarchy, and opposing the vanguardism of authoritarian socialism. Anarcho syndicalist Gaston Leval explained: "We therefore foresee a Society in which all activities will be coordinated, a structure that has, at the same time, sufficient flexibility to permit the greatest possible autonomy for social life, or for the life of each enterprise, and enough cohesiveness to prevent all disorder. [ ] In a well organised society, all of these things must be systematically accomplished by means of parallel federations, vertically united at the highest levels, constituting one vast organism in which all economic functions will be performed in solidarity with all others and that will permanently preserve the necessary cohesion".
Марксистік
Экономикалық және саяси философиялардың кең спектрі, Марксизмнің авторитарлыққа қарсы тұрған жақтарына ден қойып, "Либертариандық марксизм" деп сипатталды, бұл тәсіл автономияны, федерализмді және тікелей демократияны баса назарға алады. Майкл Лёви мен Оливье Бесансенот Роза Люксембург, Вальтер Бенджамин, Андре Бретон және Даниэль Геринды либертариандық марксизмнің көрнекті өкілдері деп атады. Хайн "төменнен жоғарыға қарайғы социализмді көре білу осін", революциялық бағытта анархистермен, ал реформалық бағытта демократиялық социалистермен (оның өзі сияқты) байланыстырды, бұл мемлекеттік социализм осінен, революциялық бағытта Марксизм-Ленинистермен және реформалық бағытта социал-демократтардан өзгеше. Хайнмен қатар, 20-шы ғасырдың соңы мен 21-шы ғасырдың басындағы белгілі лейборист саясаткері болған Робин Кук та либертариандық социалист ретінде танылды. Американың демократиялық социалистері, АҚШ-тағы ең ірі социалистік ұйым, Либертариандық социалистік тобына ие.
A broad scope of economic and political philosophies that draw on the anti authoritarian aspects of Marxism have been described as "Libertarian Marxism", a tendency which emphasises autonomy, federalism and direct democracy. Michael Löwy and Olivier Besancenot have identified Rosa Luxemburg, Walter Benjamin, André Breton and Daniel Guérin as prominent figures of libertarian Marxism. Hain identifies an axis involving a "bottom up vision of socialism, with anarchists at the revolutionary end and democratic socialists [such as himself] at its reformist end" as opposed to the axis of state socialism with Marxist–Leninists at the revolutionary end and social democrats at the reformist end. In addition to Hain, Robin Cook, who was a contemporary mainstream Labour politician in the late 20th and early 21st century, has been described as a libertarian socialist as well. The Democratic Socialists of America, the largest socialist organization in the United States, has a Libertarian Socialist Caucus.
Төмендеу себептері
Америкалық экономист Робин Ханнел либертариандық социалистерді "20 ғасырдағы антикапиталистердің арасындағы ең үлкен сәтсіздікке ұшырағандары" деп мәлімдеді. Ол либертариандық социалистік кемшіліктерді социал-демократиямен салыстырып, соңғысы экономикалық демократия және әділеттілік принциптерін реформаторлыққа бағындырғанын, ал бұрынғылары антикапиталистік көтерілістерді сақтап тұруға қабілетсіз болғанын және саяси және экономикалық реформалардың маңыздылығын елемейтінін айтты. Сондықтан Ханнел 21 ғасырда либертариандық социалистердің басқа антикапиталистік әлеуметтік қозғалыстармен бірлесіп жұмыс істеуі, антикапиталистік принциптерден бас тартпай реформалар үшін ұйымдасуы және тіпті бұл жобалар "кемшіліктері болса да" өзін-өзі басқарудың негізгі институттарын құруға ұмтылуы керек екенін ұсынды.
American economist Robin Hahnel claimed that libertarian socialists "were by far the worst underachievers among 20th century anticapitalists." He contrasted libertarian socialist failings with those of social democracy, arguing that while the latter had abandoned their principles of economic democracy and justice in favour of reformism, the former had proved incapable of sustaining anti capitalist uprisings and largely ignored the importance of political and economic reform. Hahnel consequently suggested that, in the 21st century, libertarian socialists should work together with other anti capitalist social movements, organize for reform without abandoning anti capitalist principles and strive to build grassroots institutions of self management, even if those projects are "imperfect".
Басымдықтар
Либертариандық социалистердің көпшілігі экономикалық және саяси билікпен бірдей күресу қажет деп есептейді, оларды бір-бірінің өмір сүруіне негіз санайды. Ал кейбіреулері бірінші кезекте біреуімен, немесе екіншісімен күресуді маңыздырақ деп санайды. Михаил Бакунин мен Александр Беркман сияқтылар капитализмнің мемлекеттің қолдауы мен қорғауына тәуелді екенін айтқан. Олар мемлекет жойылса, капитализм де табиғи түрде ыдырайды деген тұжырымға келді. Бірақ, Ноам Чомский сияқты басқалары мемлекеттің өзінің плютократиялық топтың бақылауында болғандықтан ғана қанаушылыққа бейім екенін және "қоғамға ие болғандар басқарады" деп санайды. Чомский үкіметтің жақсы емес болғанымен, ең болмағанда жауапкершілікке тартылуы мүмкін екенін, ал корпоративтік биліктің жақсы да, жауапкершілікке тартылуы да мүмкін емес деп есептейді. Мемлекетті жоюды қалаулы болғанымен, Чомский капитализмді жоюды одан да шұғыл деп санайды.
While most libertarian socialists consider it necessary to combat both economic and political power in tandem, regarding each as fundamental to the survival of the other, some consider it a priority to combat one or the other first. Some, such as Mikhail Bakunin and Alexander Berkman, considered capitalism to rely on the support and protection of the state. They thus concluded that if the state were to be abolished, capitalism would naturally dissolve in its wake. But others, including Noam Chomsky, believe that the state is only inherently oppressive because of its control by a plutocratic class and that "society is governed by those who own it". Chomsky holds that government, while not benign, can at least be held accountable, while corporate power is neither benign nor accountable. Though he holds the abolition of the state to be desirable, Chomsky considers the abolition of capitalism to be of greater urgency.