Кіріспе
собор Адмиралдың Қасиетті Мария шіркеуі, сондай-ақ Марторана деп аталады, Сан Николо деи Гречи шіркеуінің орталығы, Беллини алаңынан, Сан Катальдоның норман шіркеуімен жанасып, Италияның оңтүстігіндегі Сицилиядағы Палермодағы Санта Катеринаның барокколық шіркеуімен бетпе-бет. Ғибадатхана Италиядағы итальяндық албан (Арберше) қауымдарын қамтитын итальяндық албандық католик шіркеуінің Пиана дельи Альбанеси епархиясының кафедралық соборы болып табылады. Чиркесі Шығыс діни және көркем мәдениетінің куәсі болып табылады, ол әлі күнге дейін Италияда бар, оны 15 ғасырдан бастап оңтүстік Италия мен Сицилияға бас сауғалаған албандарға одан әрі күшейтті. Соңғы әсер иконалардың суреттелуінде, діни рәсімде, приход тілінде, Палермо провинциясындағы кейбір албан отарларының дәстүрлі әдет-ғұрыптарында елеулі із қалдырды. Қоғам Католик шіркеуінің бір бөлігі болып табылады, бірақ шығыс шіркеулерімен бөлісетін рәсімдер мен рухани дәстүрлерді ұстанады. Ғимаратты кездесетін көптеген стильдер ерекшелендіреді, өйткені ғасырлар бойы әртүрлі өнер, сәулет және мәдениет дәмімен байытылды. Бүгінде ол шіркеудің тарихи ескерткіші ретінде қорғауға алынған. 2015 жылдың 3 шілдесінен бастап ол ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұрасының бөлігі болып табылады.
The Church of St. Mary of the Admiral , also called Martorana, is the seat of the Parish of San Nicolò dei Greci , overlooking the Piazza Bellini, next to the Norman church of San Cataldo, and facing the Baroque church of Santa Caterina in Palermo, Sicily, southern Italy. The church is a Co cathedral to the Eparchy of Piana degli Albanesi of the Italo Albanian Catholic Church, a diocese which includes the Italo Albanian (Arbëreshë) communities in Sicily who officiate the liturgy according to the Byzantine Rite in the Koine Greek language and Albanian language. The Church bears witness to the Eastern religious and artistic culture still present in Italy today, further enhanced by the Albanian exiles who took refuge in southern Italy and Sicily from the 15th century under the pressure of Turkish Ottoman persecutions in Albania and the Balkans. The latter influence has left considerable traces in the painting of icons, in the religious rite, in the language of the parish, in the traditional customs of some Albanian colonies in the province of Palermo. The community is part of the Catholic Church, but follows the ritual and spiritual traditions that largely share it with the Eastern Church. The church is characterized by a multiplicity of styles that meet, since, through the succession of centuries, it was enriched by various tastes in art, architecture and culture. Today, it stands as a church historical monument, and subject to protection. Since 3 July 2015 it has been part of the UNESCO World Heritage Site known as Arab Norman Palermo and the Cathedral Churches of Cefalù and Monreale.
Тарих
Эпоним Ammiraglio ("адмирал") сириялық христиан адмирал және Сицилия королі Роджер II-нің басты министрі, Антиохиялық Георгийден алынған, оның сарайы мен мүлкі осы аймақпен жапсырылған және оның құрылуын бірінші рет қолдаған. Арабтардың бақылауында болғаннан кейін шамамен 100 жыл өткен соң Палермо Сицилия Корольдігінің астанасы болып тағайындалды. Норман басшылары мұсылман жазуының көркемдік қасиеттерін бағалап, оны архитектурасының ішкі бөліктеріне, соның ішінде осы шіркеуге енгізді. Сонымен қатар, грек тілі Жерорта теңізі елдерінің ортақ тілі болды, ол заңды тіл ретінде қызмет етті. 1143 жылы салынған шіркеудің (алғашқыда Шығыс православие шіркеуінің) грек және араб тілдерінде жазылған негізін қалау жарғысы сақталған. Ғибадатхана 1151 жылы Георгийдің өліміне дейін бітірілген, ал ол әйелімен бірге нартэкске жерленген. 1184 жылы араб саяхатшысы Ибн Джубайр шіркеуді аралады, кейіннен Палермоны сипаттаудың маңызды бөлігін оны мадақтауға арнады, оны "дүниедегі ең әдемі ескерткіш" деп сипаттады. 1282 жылғы Сицилиялық кешкі аспаннан кейін аралдың дворяндары шіркеуде жиналды, нәтижесінде Сицилияның тажы Арагонның Пётр III-іне ұсынылды. 1193-94 жылдары аристократ Элоиза Марторана көршілес меншікте әйелдер бенедиктин монастырына негіз қалады. Мыңжылдықтың бірінші жартысында Сицилияда әртүрлі әулеттердің билеушілері билікті қолға алып, мұсылмандарды агрессивті түрде қуып жіберген кезде, Сицилия мұсылмандарын Люцераға Фридрих II-нің жаппай жер аударуымен мысалданған. Мәдени біртектілікке деген ұмтылыстары шіркеуді қайта құруда көрініс тапты. 1433-34 жылы Арагон королі Альфонсоның тұсында бұл монастырь шіркеуге қосылды, ол содан бері әдетте Ла Марторана деп аталады. Монахинялар шіркеуді 16-18 ғасырлар аралығында кеңінен өзгертті, құрылысына және ішкі безендіруіне үлкен өзгерістер енгізді. Монастырь 1866 жылы діни ордені жойған кезде жойылған. Марторананың монахтары әр түрлі жемістерге ұқсатып боялған, әлі күнге дейін Палермоның кондитерлік дүкендерінде сатылатын Фрутта ди Марторана деп аталатын марципандарымен танымал болды. 1937 жылы шіркеу Византиялық рәсімге оралды. 1945 жылы шіркеу итало-албандықтардың приходінің атағын иеленді және мұра етті, Палермодағы итало-албан семинариясына іргелес шіркеу Екінші дүниежүзілік соғыста қиратылғаннан кейін. Бүгінде оны итало-албандық католик шіркеуі өз қызметтерінде әлі де пайдаланады және Пиана-делли-Албанидегі Сан-Деметрио Мегаломартир шіркеуінің соборымен собор мәртебесін бөліседі. 2013 жылы шіркеу қалпына келтіріліп, қауымдық ғибадат үшін қайта ашылды. Палермодағы итальяндық албан базилиандық монахтар шіркеуінің Санта-Макрина шіркеуінде реставрация жұмыстары кезінде дін қызметкерлері мен қауымдар сәл қарсы алынды. Сан-Николо-дей-Греци епархиясының нақты епархиялық аумағы жоқ, бірақ қалада тұратын 15000 Арберше (Палермо провинциясында тарихи тұрғыда қоныстанған Сицилияның албан қауымы) үшін эталондық нүкте болып табылады. 2015 жылдан бастап ол ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұрасының бөлігі болып табылады.
Аттар
Шіркеу дәстүрлі түрде "Гректердің қасиетті Николасы" деп аталды, онда "грек" термині Византиялық рәсімді қабылдауды және этникалық ұлтқа қарағанда шіркеулік грек тілін литургиялық тіл ретінде қолдануды білдірді. Қазіргі таңда шіркеу "San Nicolò degli Albanesi Parrocchia" немесе "Famullia / Klisha e Shën Kollit i Arbëreshëvet në Palermë" деп аталады. Басқа нұсқаларға Klisha Arbëreshe Palermë ("Пальермодағы Арбереш шіркеуі") немесе жай ғана Мартурань кіреді. "Parrocchia San Nicolò dei Greci alla Martorana" деген атау итальяндық албандық шіркеудің қазір итальяндық албандық семинариясының жанында емес, Марторана шіркеуінде орналасқандығын білдіреді.
Литургия және ырым
Сан-Николо-дей-Греци епархиясының литургиялық рәсімдері, неке рәсімдері, шомылдыру рәсімдері және діни мерекелері Византия күнтізбесіне және Пиана-делли-Альбанези епархиясының қауымдарының албан дәстүріне сәйкес келеді. Литургиялық қолданылатын тілдер - грек тілі (традиция бойынша, Шығыс шіркеуінің барлық халықтарын бір тілге біріктіру үшін туған) немесе албан тілі (приход қауымының ана тілі). Бұл жерде діни қызметкер мен адал адамдардың әдетте албан тілінде сөйлейтінін есту сирек емес, шын мәнінде, бұл тілде оларды белгілі бір этникалық топқа жатқызудың негізгі элементі болып табылады. Пиана-джели-Албаниден шыққан бір жас әйел әлі күнге дейін албан дәстүрінің бай тойына киініп, неке рәсімін (мартэса) жасайды. Арберше халқының ерекше мерекесі - 6 қаңтарда Теофания немесе суларды баталау (Ужат е пагезуам); ең маңызды мейрам - Пасха (Пашкетт), Киелі аптаның (Ява е Мадхе) шығыс діни рәсімдері мен Christos anesti Krishti u ngjall (Мәсіх қайта тірілді) әндері. 6 желтоқсанда Қасиетті Николай мерекесі (Dita e Shën Kollit) өтеді.
Сәулет
Бастапқы шіркеу шаршыдағы тығыз крест түрінде ("гректің крест жоспары") салынған, бұл стандартты орта византиялық шіркеу түрінің жалпы өзгеруі. Шығыс жағындағы үш апсис Балқан мен Кіші Азиядағы қазіргі византиялық сәулет өнерінде әдеттегідей қосымша шығанақпен бөлінбей, тікелей наосқа жалғасады. Ғимараттың алғашқы ғасырында ол үш кезеңде кеңейтілді: алдымен, Антиохиялық Георгий мен оның әйелі қабірлерін орналастыру үшін нартекс қосылды; содан кейін форхолл қосылды; және ақырында батыста орталыққа бағытталған шамбазарының құрылысы арқылы. Үш рет аркалармен және терезелері бар ложалармен сәнді безендірілген қоңыраулы ғимарат әлі күнге дейін шіркеудің негізгі кіреберісі болып табылады. Кейінгі уақыттағы маңызды қосымшаларға барокко стиліне тән қасбеті жатады, ол бүгін Piazza-ға қарайды. XIX ғасырдың аяғында тарихи көзқарасты қалпына келтірушілер шіркеуді бастапқы күйіне қайтаруға тырысты, бірақ барокколық өзгерістердің көптеген элементтері сақталған. Бастапқы шіркеудің кейбір элементтері, әсіресе оның сыртқы безендіруі, ислам сәулетінің Норман Сицилия мәдениетіне әсерін көрсетеді. Сыртқы қабырғалардың жоғарғы жағында арнау жазуы бар фриз орналасқан; оның мәтіні грек тілінде болса да, оның архитектуралық нысаны Солтүстік Африканың ислам сәулет өнерін еске салады. Сыртқы қабырғалардағы ойысқан нишалар да исламдық сәулет дәстүрінен алынған. Ішкі жағында күмбездің түбінде ағаштан жасалған арқалықтар араб тілінде суреттелген жазуды қамтиды; мәтін христиан литургиясынан алынған (Эпиникий гимні және Ұлы доксология). Ғимараттың батыс жағындағы оңтүстік қасбетіне орнатылған, қазіргі кездегі ағаштан жасалған ою-өрнекпен жасалған есіктерінің бірі де бар, олар Солтүстік Африканың Фатимидтер дәстүріне қатты байланысты. Осы "араб" элементтері арқасында Марторананы Византия мен ислам формаларының ұқсас будандастығын көрсететін Палермиттік замандасы Каппелла Палатинамен салыстырған.
Интерьер
Ғимарат Византия стилімен жұмыс істейтін шеберлер жасаған 12-ғасыр мозаикасымен танымал. Мозаикалар Каппелла Палатинадағы, Монреаль кафедралы соборындағы және Сефалу кафедралы соборындағы шамамен қазіргі бағдарламаларға көптеген иконографиялық және формальды ұқсастықтарды көрсетеді, бірақ оларды, мүмкін, бөлек ателье орындаған. Қабырғаларда бастапқы Норман фасадынан алынған екі мозаика бейнеленген, олар Антиохияның иелері король Роджер II Георгияның Исадан Сицилияның тәжін қабылдап жатқанын және aisle солтүстік жағында Георгийдің өзі Мәриямның аяғында. Роджердің суреті оның иконографиясы жағынан өте маңызды болды. Батыс христиан дәстүрінде патшаларды әдетте Папа немесе оның өкілдері тәж кигізді; алайда Роджер Византиялық киіммен Исаның Византиялық стильмен тажын кигенін көрсетеді. Роджер өзінің билігі кезінде өзін император ретінде таныстырғандығымен танымал болды, ол базилеус ("коинь грек тілінде" патша) деп аталды. Роджердің таққа отырғызылуы мозаикасында грек әріптерімен жазылған латын жазуы бар (Rogerios Rex ΡΟΓΕΡΙΟΣ ΡΗΞ "патша Роджер"). Кеме соқпалы дәстүрлі византиялық Мәсіх Пантократор бейнесімен айналдырылған, оның айналасында бас періштелер: Михаил, Габриэль, Рафаэль және Уриэль. Төмендегі тізімде Ескі Келісімнің сегіз пайғамбары және екі жағында Жаңа Келісімнің төрт уағыздаушысы бейнеленген. Кемесідегі күмбезде Исаның тууы мен Мәриямның өлімі бейнеленген. Ғимараттың жаңа бөлігі салыстырмалы түрде көркемдік маңызы аз кейінгі фрескалармен безендірілген. Қабырғалардың ортаңғы бөлігіндегі фрескалар XVIII ғасырдан бастап фламанд суретшісі Гульельмо Борреманспен байланысты.