Палермо қаласы: Сицилияның тарихы мен мәдениеті

Кіріспе

Италиядағы қала, Италиядағы қала. Палермо (/pəˈlɛərmoʊ/, /pəˌlɑːrmoʊ/, paˈlɛrmo; жергілікті жерде Paliemmu немесе Palèimmu) – Италияның оңтүстігіндегі қала, Сицилия автономиялық аймағының және Палермо астаналық қаласының астанасы, қаланың айналасындағы астаналық провинциясы. Қала тарихымен, мәдениетімен, сәулетімен және гастрономиясымен әйгілі, өмір сүруінің көп бөлігінде маңызды рөл атқарды; оның жасы 2700 жылдан асып түседі. Палермо Сицилия аралының солтүстік-батысында, Тиррен теңізіндегі Палермо шығанағының жанында орналасқан. Қала б.з.д. 734 жылы финикиялықтармен Sis ("гүл") деген атпен негізделген. Кейін Палермо Карфагеннің иелігіне көшкен. Екі грек колониясы құрылды, олар Panormos деп аталды; Карфагендіктер б.з.д. 5 ғасырдан бастап бұл атауды өздерінің монеталарында қолданды. Panormus ретінде қала мың жылдан астам уақыт бойы Рим Республикасының және Империясының бір бөлігі болды. 831-1072 жылдар аралығында қала Сицилия әмірлігінде арабтардың билігінде болды, сол кезде қала алғаш рет Сицилияның астанасы атанды. Осы кезеңде қала Balarm деп аталды. Нормандар басып алғаннан кейін Палермо 1130-1816 жылдарға дейін созылған Сицилия Корольдігінің астанасы болды. Eurostat мәліметтері бойынша Палермо қалалық аймағының халқы 855 285 адамды құрайды, ал оның астаналық аймағы Италияда 1,2 миллионға жуық халқымен бесінші орында тұр. Орталық аймақта қалада шамамен 676 000 адам тұрады. Тұрғындары Палермитани немесе поэтикалық түрде панормити деп аталады. Тұрғындары итальян тілінде және сицилия тілінің палермитан диалектісінде сөйлейді. Палермо – Сицилияның мәдени, экономикалық және туристік астанасы. Бұл қала тарихымен, мәдениетімен, өнерімен, музыкасымен және тағамымен бай. Сансыз туристер қаланың тартымды Жерорта теңізі климатына, әйгілі гастрономиясы мен мейрамханаларына, романдық, готикалық, барокко және модерн стильдегі шіркеулеріне, сарайлары мен ғимараттарына, түнгі өмірі мен музыкасына тартылады. Палермо – Сицилияның маңызды өнеркәсіптік және коммерциялық орталығы: негізгі өнеркәсіптік салаларға туризм, қызмет көрсету, сауда және ауыл шаруашылығы жатады. Палермода халықаралық әуежай және маңызды жер асты экономикасы бар. Мәдени, өнер және экономикалық себептерге байланысты Палермо Жерорта теңізіндегі ең ірі қалалардың бірі және қазір Италия мен Еуропаның танымал туристік орындарының біріне айналды. Бұл ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралық орны болып табылатын Араб-Норман Палермо және Чефалу мен Монреале соборларының негізгі орны. Қала еуро-орталық теңіз аймағының маңызды қалаларының бірі болуға дайындалып, мұқият қайта жаңғырудан өтіп жатыр. Рим католиктігі Палермита мәдениетінде маңызды орынға ие. Палермоның қамқоршысы – Санта Розалия, оның мерекесі 15 шілдеде тойланады. Аймақ жыл сайын көптеген туристерді тартады және Палермоның жүрегінде орналасқан, Вуччирия, Балларо және Капо деп аталатын түрлі-түсті жеміс-жидек, көкөніс және балық базарларымен әйгілі.

City in Sicily, Italy
the city in Italy

Palermo (/p//ə/'/l//ɛər//m//oʊ//, // /'/l//ɜːr// / pəLAIRmoh, LUR , paˈlɛrmo; , locally also Paliemmu or Palèimmu) is a city in southern Italy, the capital of both the autonomous region of Sicily and the Metropolitan City of Palermo, the city's surrounding metropolitan province. The city is noted for its history, culture, architecture and gastronomy, playing an important role throughout much of its existence; it is over 2,700 years old. Palermo is in the northwest of the island of Sicily, by the Gulf of Palermo in the Tyrrhenian Sea. The city was founded in 734 BC by the Phoenicians as Sis ("flower"). Palermo then became a possession of Carthage. Two Greek colonies were established, known collectively as Panormos; the Carthaginians used this name on their coins after the 5th centuryBC. As Panormus, the town became part of the Roman Republic and Empire for over a thousand years. From 831 to 1072 the city was under Arab rule in the Emirate of Sicily when the city became the capital of Sicily for the first time. During this time the city was known as Balarm. Following the Norman conquest, Palermo became the capital of a new kingdom, the Kingdom of Sicily, that lasted from 1130 to 1816. The population of Palermo urban area is estimated by Eurostat to be 855,285, while its metropolitan area is the fifth most populated in Italy with around 1.2 million people. In the central area, the city has a population of around 676,000 people. The inhabitants are known as Palermitani or, poetically, panormiti. The languages spoken by its inhabitants are the Italian language and the Palermitano dialect of the Sicilian language. Palermo is Sicily's cultural, economic and tourism capital. It is a city rich in history, culture, art, music and food. Numerous tourists are attracted to the city for its appealing Mediterranean climate, its renowned gastronomy and restaurants, its Romanesque, Gothic, Baroque and Art Nouveau churches, palaces and buildings, and its nightlife and music. Palermo is the main Sicilian industrial and commercial center: the main industrial sectors include tourism, services, commerce and agriculture. Palermo has an international airport and a significant underground economy. For cultural, artistic and economic reasons, Palermo is one of the largest cities in the Mediterranean and is now among the top tourist destinations in both Italy and Europe. It is the main seat of the UNESCO World Heritage Site Arab Norman Palermo and the Cathedral Churches of Cefalù and Monreale. The city is also going through careful redevelopment, preparing to become one of the major cities of the Euro Mediterranean area. Roman Catholicism is highly important in Palermitan culture. The Patron Saint of Palermo is Santa Rosalia whose Feast Day is celebrated on 15 July. The area attracts significant numbers of tourists each year and is widely known for its colourful fruit, vegetable and fish markets at the heart of Palermo, known as Vucciria, Ballarò and Capo.

География

Палермо Папирето, Кемония және Орето өзендері жасаған алапта жатыр. Арабтар 9 ғасырда осы алапты Conca d'Oro (Алтын алап) деп атаған. Қаланың өзімен аталған тау тізбегі қаланы қоршап тұр. Бұл таулар Тиррен теңізіне бет бұрады. Палермода табиғи порт орналасқан және теңізге, әсіресе Монте-Пеллегрино тауынан әдемі көрініс ашылады.

Климат

Палермода жазғы ыстық субтропикалық Жерорта теңізі климаты (Кёппен климаттық жіктелімі: Csa) орташа маусымдық айырмашылығы бар. Жаздар өте ұзақ, ыстық және құрғақ, себебі субтропикалық жоғары қысым жүйесі басым, ал қыстар жұмсақ және ауытқып тұрады, полярлық фронттың әсерінен жаңбырлы болады. Күзде және көктемде ауа температурасы әдетте жылы болады. Палермо – Еуропадағы ең жылы қалалардың бірі (негізінен жылы түндерінің арқасында), орташа жылдық ауа температурасы ; бұл Италиядағы ең жылы қалалардың бірі. Ол жылына шамамен 2530 сағат күн сәулесін алады. Қар жауу сирек кездеседі, 1945 жылдан бері оннан астам рет қар жауған. 1940 жылдардан бері қазірге дейін кем дегенде бес рет едәуір қар жауды. 1949 және 1956 жылдары ең төменгі температура түскенде қала бірнеше сантиметр қармен жабылды. Сондай-ақ 1981, 1986, 1999 және 2014 жылдары да қар жауды. Теңіздің жылдық орташа температурасы ақпан айында жоғары, ал тамыз айында жоғары. Қарашадан мамырға дейінгі кезеңде теңіздің орташа температурасы артық, ал маусымнан қазанға дейінгі кезеңде теңіздің орташа температурасы артық.

Топография

Палермо таулармен қоршалған, олар қаланың төңірегін айнала құрайды. Қаланың кейбір аудандары таулардың өзімен бөлінген. Тарихи тұрғыдан алғанда, таулардың кедергісінен қаладан Сицилияның ішкі бөлігіне жету қиын болды. Тау жотасының ең биік шыңы – Ла Пиццута. Дегенмен, тарихи маңызы жағынан ең маңызды тау – Монте-Пеллегрино, ол Тиррен теңізіне қарай жазықпен бөлініп, теңіз жағасында орналасқан. Монте-Пеллегриноның жартасы 19 ғасырда Иоганн Вольфганг фон Гёте "Италия саяхаты" атты эссесінде "дүниедегі ең әдемі жартас" деп сипаттаған.

Өзендер

Бүгінде Папирето өзені де, Кемония да ғимараттармен жабылып қалған. Дегенмен, бұрынғы су арналарының пішінін қазір де тануға болады, себебі олардың үстінен салынған көшелер сол пішінге сәйкес келеді. Бүгін қаланың орталық бөлігін батыс және индустриалдық аудандардан бөліп тұрған Орето өзені ғана әлі құрғатылмаған. Бірақ, бұрын бассейндерде көптеген маусымдық өзендер болған, олар батпақты жазықтардың қалыптасуына көмектескен, және олар тарихта мелиорацияланды; мұның жақсы мысалы Монделло ауданында кездеседі.

Аудандар

Муниципалдық аудандарI Кальса, Альбергерия, Сералькадио және Ла ЛоджиаII Сеттеканноли, Бранкаччо және Цякулли ОретоIII Виллагразия Фальсомиле және Стаццоне ОретоIV Монтеграппа, С. Розалия, Куба, Калафатими, Меццомонреал, Вилла Таска Алтарелло және БоккадифалькоV Зиза, Ноче, Удиторе Пассо ди Ригано және Борго НуовоVI Круиллас, С. Джованни Апостоло, Ресуттана және Сан ЛоренцоVII Паллавичино, Томмазо Натале, Сферакавалло, Партанна Монделло, Аренелла, Верджин Мария және Сан Филиппо Нери (бұрын ZEN деп аталған)VIII Политеама, Маласпина Палагония, Либерта және Монте Пеллегрино

Жоғарыда Палермоның отыз бес ауданы көрсетілген: бұл отыз бес аудан немесе "квартал" деп аталатын жерлер сегіз үкіметтік қауымдастық кеңесіне бөлінеді.

Көрнекті орындар

Палермода зор сәулеттік мұра бар және көптеген нормандық ғимараттарымен көзге түседі.

Площадьдар мен қоғамдық ескерткіштер

Квадро Канти – қаланы оның аудандарына (мандаменти) бөлетін ежелгі басты жолдардың (қазіргі: Corso Vittorio Emanuele және Via Maqueda) тоғысқан жеріндегі шағын алаң. Бұрыштағы ғимараттардың диагональды барокко стиліндегі қасбеттері болғандықтан, алаңның пішіні сегізбұрышқа жақын. Пьяцца Претория алаңы 16 ғасырда Квадро Кантидің жанында Франческо Камилианидің фонтаны – Фонтана Претория орналасатын жер ретінде жоспарланған. Болонья алаңында 1631 жылы орнатылған Карл V ескерткіші.

Қала қабырғалары

Палермода қала қабырғаларының екі сақинасы болды, олардың көп бөлігі бүгінге дейін сақталған. Бірінші сақина финикиялық қаланың ежелгі ядросын, Палеополис немесе Палеаполисті (Порта-Нуованың шығыс жағындағы) және Неаполисті қоршады. Виа Витторио Эмануэле – бұл ежелгі қабырғалы қала арқылы шығыстан батысқа қарай өтетін басты жол. Қаланың шығыс шеті Виа Ромада және Пиацца Марина маңындағы ежелгі портта орналасқан. Қабырғалар Porto Nuovo, Corso Alberti, Piazza Peranni, Via Isodoro, Via Candela, Via Venezia, Via Roma, Piazza Paninni, Via Biscottari, Via Del Bastione, Palazzo dei Normanni және қайта Porto Nuovo-ға дейін созылды. Қабырғалар қаланы қоршап тұрған Кемония және Папирето өзендерінің бағытымен жүріп, табиғи бекініс құрып, қаланың әскери қауіпсіздігін арттырды. Рим дәуірінде олар, әрине, салынған, өйткені Кесариялық Прокопийдің Палермоны басып алу туралы кейінгі баяндамасынан көрінеді [1].

Орта ғасырларда қала екінші қабырғамен кеңейтілді. Виа Витторио Эмануэле қабырғалы қала арқылы шығыстан батысқа қарай басты жол болып қала берді. Батыс қақпасы әлі де Порта Нуова болды, қабырғалар Corso Alberti-ге, Витторио Эммануэле Орландо алаңына дейін жалғасты, онда ол Вольтурно даңғылымен шығысқа қарай Верди алаңына және Кавур даңғылының бойымен бұрылды. Осы солтүстік-шығыс бұрышында Кастелло а Маре Ла Кала портын қорғады. Ла Каланы Санта-Мария-делла-Катенада (Жылбырдың қасиетті Мариясы) екінші ұшымен бөгеу үшін үлкен тізбек қолданылды. Теңіз жағындағы қабырға Foro Italico Umberto-ның батыс жағында орналасқан. Қабырға Виа Абрамо Линкольннің солтүстік жағымен батысқа бұрылып, Corso Tukory бойымен жалғасты. Қабырға шамамен Виа Бенедеттодан солтүстікке қарай, Палаццо деи Норманниге және Порта Нуоваға қайта бұрылды. Қала қабырғаларындағы бірнеше қақпалар сақталған.

Опера үйлері

ХХ ғасырдың басына дейін Палермо қаласында "магаццени" деп аталатын жүздеген шағын опера театрлары болған. Театро Массимо ("Ең үлкен театр") 1897 жылы ашылды. Ол Италиядағы ең ірісі және Еуропадағы ірі театрлардың бірі (Париж операсы мен Вена мемлекеттік операсынан кейін үшінші), тамаша акустикасымен әйгілі. Энрико Карузо ашылу маусымында "Ла Джоконда" операсында ән орындады және карьерасының соңында "Риголеттоға" қайта оралды. 1974 жылдан 1997 жылға дейін қайта жаңарту үшін жабылып, қазір толыққанды қалпына келтіріліп, тұрақты репертуарға ие. Театро Политеама 1867 және 1874 жылдар аралығында салынған.

Басқа көрікті жерлер

"Заңдық қабырғасы" (Il Muro Della Legalità) мафияға қарсы күреске көмектескен 38 маңызды тұлғаны бейнелейді. Көше суретшілігі жобасы 2022 жылдың шілдесінде ашылды және 19 суретшінің бірлескен еңбегі болып табылады. Оны Пьяцца дельи Арагонези алаңында табуға болады. Соборда 1690 жылға жататын гелиометр (күн обсерваториясы) бар, ол Италияда 17 және 18 ғасырларда салынған бірнеше обсерваторияның бірі. Құрылғының өзі өте қарапайым: кішкентай күмбездердің біріндегі кішкентай тесік камера ретінде әрекет етеді, күннің бейнесін күн ортасында (қыста сағат 12:00, жазда сағат 13:00) жерге түсіреді. Жерде дәл солтүстік-оңтүстік бағытында жүретін "Меридиана" деп аталатын қола сызық бар. Сызықтың соңғы нүктелері жазғы және қысқы күн тоқырауларының орнын көрсетеді, ал зодиак белгілері жыл бойындағы басқа да күндерді көрсетеді. Бұл құралдың мақсаты уақытты және күнтізбені стандарттау болды. Сицилиядағы дәстүр бойынша (24 сағаттық) күн таң атқан сәттен бастап есептелді, бұл әрине екі орынның уақыты бірдей болмайтынын және, ең бастысы, Римдегі Әулие Петр базиликасымен бірдей болмайтынын білдірді. Көктемгі күн мен түннің теңелуінің қашан болатынын білу де маңызды болды, себебі бұл Пасханың дұрыс күнін анықтауға көмектесті. 1785 жылы құрылған Палермо ботаникалық бағы (Orto botanico di Palermo) Италиядағы ең ірі ботаникалық бақ болып табылады. Қалаға жақын орналасқан Монте-Пеллегрино тауы қаланың, айналасындағы таулардың және теңіздің панорамалық көрінісін ұсынады. Монделло жағажайының жанындағы Монте-Галло мүйісі де керемет панорамалық көрініс береді. Piazza Marina алаңында 30 метрден астам айналымға және 32 метр биіктікке ие Moreton Bay фикус ағашы өседі. Бұл Ficus macrophylla Еуропадағы ең жуан ағаш болып саналады. Via Roma бульварының бойында орналасқан Palazzo delle Poste – Муссолини дәуірінде салынған, талғампаз классицизм стиліндегі Италия үкіметінің ресми ғимараты. Оны рационалист және кейін фашист үкіметінің архитекторы Анжиоло Маццони жобалаған. Оның ең танымал ерекшелігі – суретші Бенедетта Каппа салған "Sintesi delle Comunicazioni" (Коммуникациялар синтезі) атты футуристік стильдегі бес паннодан тұратын цикл.

The "Wall of Legality" ( Il Muro Della Legalità ) depicts 38 important persons who helped in fighting the mafia. The street art project was inaugurated in July 2022 and is a joint effort by 19 artists. It can be found at Piazza degli Aragonesi. The cathedral has a heliometer (solar observatory) dating to 1690, one of a number built in Italy in the 17th and 18th centuries. The device itself is quite simple: a tiny hole in one of the minor domes acts as pinhole camera, projecting an image of the sun onto the floor at solar noon (12:00 in winter, 13:00 in summer). There is a bronze line, la Meridiana, on the floor, running precisely north–south. The ends of the line mark the positions as at the summer and winter solstices; signs of the zodiac show the various other dates throughout the year. The purpose of the instrument was to standardise the measurement of time and the calendar. The convention in Sicily had been that the (24‑hour) day was measured from the moment of dawn, which of course meant that no two locations had the same time and, more importantly, did not have the same time as in St. Peter's Basilica in Rome. It was also important to know when the vernal equinox occurred, to provide the correct date for Easter. The Orto botanico di Palermo (Palermo Botanical Garden), founded in 1785, is the largest in Italy with a surface of
One site of interest is the Capuchin Catacombs, with many mummified corpses in varying degrees of preservation. Close to the city is the Monte Pellegrino, offering a panorama of the city, its surrounding mountains and the sea. Another good panoramic viewpoint is the promontory of Monte Gallo , near Mondello Beach. Moreton Bay fig of >30 m girth and of 32m height can be found on the Piazza Marina. This Ficus macrophylla is most probably the thickest tree in Europe. On the boulevard Via Roma is the Palazzo delle Poste, an official Italian government building created during the Mussolini era in the stripped classicism architectural style. It was designed by the rationalist and later fascist government architect, Angiolo Mazzoni. Perhaps its most famous feature is the five mural cycle in the Futurist style painted by the artist Benedetta Cappa titled "Sintesi delle Comunicazioni" (Synthesis of Communication).

ЮНЕСКО-ның дүниежүзілік мұра орындары

ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне Палаццо Реале және Каппелла Палатина, Сан-Джованни дельи Эремити шіркеуі, Санта-Мария делл’Аммираллио шіркеуі, Сан-Катальдо шіркеуі, Палермо соборы, Палаццо делла Зиза және Аммираллио көпірі кіреді, бұл Италияны ЮНЕСКО-ның ең көп дүниежүзілік мұра орындарына ие елі ретінде тізімге қосады.

Ерте тарих

Қазіргі Палермо деп аталатын аймақта адам қонысының іздері кем дегенде мезолит дәуіріне дейін, шамамен б.з.д. 8000 жылға дейін жетеді, сол кезден жақын жердегі Аддаурадағы тас суреттері табылды. Алғашқы тұрғындары сикан халқы болған, олар, Фукидидтің сөзіне сүйенсек, Пиреней түбегінен (әлде Каталониядан) келген.

Ежелгі дәуір

8 ғасырда б.з.д. финикиялықтар Палермоның табиғи портында шағын елді мекен құрды, ол Зиз деп аталды. Ол Мотия мен Солунтуммен бірге Сицилияның үш негізгі финикиялық колониясының бірі болды. Алғашқы қоныстанған жер кейін "Ескі қала" деген мағынаны білдіретін Палеаполис деп аталды. Финикиялықтар таңдаған жерді таулармен байланыстыратын екі жол болды, бұл жолдар бүгінде Via Cappuccini және Corso Pisani болып табылады. Неаполис немесе "Жаңа қала", отардың кейінгі кеңеюінің ядросы, көп ұзамай Палеаполис пен порт арасындағы аймақта дамыды. Жаңа аудан қарқынды түрде кеңейіп, ескі ауданның көлемін асып түсті және көп ұзамай базарларға, қолөнершілер мен сауда орындарына айналды. Қабырғалар жаңа қала периметрін қамту үшін кеңейтілді, екі жаңа қақпа салынды, ал порттағы ескі қақпа жаңа ғимараттарға орын беру үшін жылжытылды. Барлығы 4 қақпа болды, қаланың әр жағында біреуден. Қабырғалар қаланы қоршап тұрған Кемония және Папирето өзендерінің бағытын ұстанды, табиғи ор қалыптастырып, қаланың әскери қауіпсіздігін арттырды. Рим дәуірінде олар нығайтылды. Кассаро ауданы, мүмкін, қабырғалардың құрметіне аталған; "Кассаро" сөзі араб тіліндегі al qaṣr (қалъа, бекініс, сондай-ақ алказарды қараңыз) сөзінен шыққан. Колония орталық көше (декуманус) – қазіргі Corso Vittorio Emanuele айналасында дамыды. Финикиялықтар тұсында Карфаген Палермоның маңызды сауда серігі болды және қала осы кезеңде ұзақ бейбітшілікке ие болды. Палермо б.з.д. 6-5 ғасырларда ежелгі гректермен байланысқа түсті, бұл Сицилия соғыстарына дейін болды – Сиракуза гректері мен карфагендіктер арасында Сицилия аралы үшін болған қақтығыс. Осы соғыс кезінде гректер елді мекенді Паннормос немесе "кең шабу" деп атады, өйткені оның үлкен тіректей алатын теңіз жағасы болды, содан қаланың қазіргі атауы пайда болды. Карфагендіктер б.з.д. 5 ғасырдан бастап қаланың монеталарында грек атауын қолдана бастады. Хамилкар I флоты (Химера шайқасында жеңілген) осы Палермодан іске қосылды. 409 ж.б.з. қала Сиракузаның Гермократынан тоналды. Сицилия соғыстары б.з.д. 265 ж. Сиракуза Италияның римдіктерімен одақтасып, Бірінші Пуникалық соғыс кезінде карфагендіктерді аралдан ығыстырғанда аяқталды. 276 ж.б.з. Пирр соғысы кезінде Панормос қысқа мерзімге Епирдің Пиррінің басып алуынан кейін грек колониясына айналды, бірақ 275 ж.б.з. Финикиялық Карфагенге қайтып оралды. 254 ж.б.з. Панормос римдіктермен қоршалып алынып, басып алынды. Карфаген 250 ж.б.з. Панормус шайқасында Панормосты қайта басып алуға тырысты, бірақ сәтсіз аяқталды. Рим дәуірінде сәнді резиденциялар салынды және бірнеше жерлерде (Сетт'Анжели алаңы, Склафани сарайы, Виттория алаңы) табылған.

In the 8th c. BC the Phoenicians built a small settlement on the natural harbour of Palermo, which became known as Ziz (, ). It became one of the three main Phoenician colonies of Sicily, along with Motya and Soluntum. The first settlement was later known as Paleapolis meaning "Old City". The site chosen by the Phoenicians was connected to the mountains with two roads that today have become Via Cappuccini and Corso Pisani. The Neapolis or "New City", the nucleus of the subsequent expansion of the colony, soon developed in the area between the Paleapolis and the port. The new district expanded rapidly, exceeding the size of the old quarter, and soon became the site of markets, artisan and commercial activities. The walls were extended to embrace the new urban perimeter and two new gates ere made, while the old gate at the port was moved to make room for the new buildings. In total there were 4 gates, one on each side of the city. The walls followed the course of the two rivers that surround the city, the Kemonia and the Papireto, creating a natural moat and improving the military security of the city. During the Roman era they were reinforced. The Cassaro district was probably named after the walls themselves; the word Cassaro deriving from the Arab al qaṣr (castle, stronghold, see also alcázar). The colony developed around a central street (decumanus) now the Corso Vittorio Emanuele. Carthage was Palermo's major trading partner under the Phoenicians and the city enjoyed a prolonged peace during this period. Palermo came into contact with the Ancient Greeks between the 6th and the 5th centuries BC which preceded the Sicilian Wars, a conflict fought between the Greeks of Syracuse and the Carthaginians for control over the island of Sicily. During this war the Greeks named the settlement Pánormos or 'wide haven' due to its large anchorage, from which the present name of the city developed. The Carthaginians began using the Greek name on the city's coinage from the 5th centuryBC. It was from Palermo that Hamilcar I's fleet (which was defeated at the Battle of Himera) was launched. In 409 BC the city was looted by Hermocrates of Syracuse. The Sicilian Wars ended in 265 BC when Syracuse allied with the Romans of Italy and pushed the Carthaginians off of the island during the First Punic War. In 276 BC, during the Pyrrhic War, Panormos briefly became a Greek colony after being conquered by Pyrrhus of Epirus, but returned to Phoenician Carthage in 275 BC. In 254 BC Panormos was besieged and conquered by the Romans. Carthage attempted to reconquer Panormus in the battle of Panormus 250 BC but failed. In Roman times luxurious residences were built and have been found in several locations (piazza Sett'Angeli, Palazzo Sclafani, piazza della Vittoria).

Орта ғасырлар

Рим империясы құлдыраған кезде Палермо бірнеше герман тайпаларының бақылауына өтті. Біріншілері – 440 жылы патшалары Гейзерих басқарған вандалдар. 455 жылға қарай вандалдар Солтүстік Африкадағы барлық рим провинцияларын жаулап алып, өзін маңызды күш ретінде орнықтырды. Олар одан кейін Корсика, Сардиния және Сицилияны иеленді. Бірақ жаңадан бағындырған осы жерлерін көп ұзамай остготтарға жоғалтты. Теодорих Ұлы басқарған остготтардың жаулауы 488 жылы басталды; Теодорих герман готтарынан өзгеше, рим мәдениеті мен үкіметін қолдады. Готика соғысы остготтар мен Шығыс Рим империясы, сондай-ақ Византия империясы арасында өтті. Сицилия – Шығыс императорының бұйрығымен генерал Белисарий бақылауына алған Италияның алғашқы бөлігі болды. 535 жылдың соңында оның 7 500–9 000 сарбаздан тұратын византия армиясы мен флоты Панорм қаласын қоршауға алды, ол Сицилиядағы басқа остгот қалаларынан айырмашылығы, қарсылық көрсетіп, берілмеді және соңында жеңіске жетті. Юстиниан I келесі жылдары билігін нығайтты. 831 жылы арабтар Палермо мен Сицилияның көп бөлігін басып алды, Сицилия әмірлігі құрылды, бірақ басқа қалалар 965 жылға дейін византиялық бекіністер ретінде сақталды. Палермодағы мұсылман үкімдігі шамамен 240 жылға созылды. Палермо (араб үкімдігі кезінде Бальхарм) Сиракузаны Сицилияның астанасы ретінде ығыстырды. Ол сол кезде маңыздылығы мен сәнімен Кордова мен Қайырмен бәсекелесе бастады. Палермо жүз жылдан астам уақыт бойы гүлденген әмірліктің астанасы болды. Арабтар көптеген егіс дақылдарын енгізді, олар бүгінгі күнге дейін сицилиялық асүйдің негізгі бөлігі болып табылады. Қаланы христиан дініне қайтарған отбасы Гаутвильдер деп аталды, олардың ішінде Роберт Гискард пен оның армиясы бар, ол жергілікті тұрғындар үшін батыр саналады. Оның жүйесі Рожер II Сицилиядағы нормандық иеліктерін және Италия түбегінің оңтүстік бөлігін Сицилия графтығынан Сицилия Корольдігіне дейін көтерді. Корольдіктің астанасы Палермо болды, король сарайы Палаццо деи Норманниде орналасты. Осы кезеңде Палермо соборының құрылысы сияқты көптеген құрылыс жұмыстары жүргізілді. Сицилия Корольдігі Еуропадағы ең бай мемлекеттердің біріне айналды. Сицилия королевасы Констанция мен Рим императоры Генрих VI-нің некесі арқасында Палермо мен бүкіл Сицилия олардың ұлы Фридрих II-ге мұра болып өтті, ол 1198 жылы Сицилия королі және 1220 жылы Рим императоры болды. Палермо император Фридрих II-нің алып империясының астанасы және оның сүйікті қаласы болды. Фридрих билігінде Палермо мұсылмандары эмиграцияға кетті немесе қуылды. Анжу билігінің аралығынан кейін (1266–1282), Сицилия Арагон және Барселона әулеттерінің бақылауына өтті. 1330 жылға қарай Палермо халқы 51 000-ға дейін азайды.

As the Roman Empire was falling apart, Palermo fell under the control of several Germanic tribes. The first were the Vandals in 440 AD under the rule of their king Geiseric. The Vandals had occupied all the Roman provinces in North Africa by 455 establishing themselves as a significant force. They acquired Corsica, Sardinia and Sicily shortly afterwards. However, they soon lost these newly acquired possessions to the Ostrogoths. The Ostrogothic conquest under Theodoric the Great began in 488; Theodoric supported Roman culture and government unlike the Germanic Goths. The Gothic War took place between the Ostrogoths and the Eastern Roman Empire, also known as the Byzantine Empire. Sicily was the first part of Italy to be taken under control of General Belisarius who was commissioned by the Eastern Emperor. In late 535 his Byzantine army of 7,500–9,000 and a fleet laid siege to the city in the Siege of Panormus, which had refused to surrender unlike all the other Ostrogothic held cities in Sicily, and eventually prevailed. Justinian I solidified his rule in the following years. The Arabs took control of Palermo and most of Sicily in 831, and the Emirate of Sicily was established, though other cities persisted as Byzantine holdouts until as late as 965. Muslim rule in Palermo lasted for about 240 years. Palermo (Bal'harm during Arab rule) displaced Syracuse as the capital of Sicily. It was said to have then begun to compete with Córdoba and Cairo in terms of importance and splendor. For more than a hundred years Palermo was the capital of a flourishing emirate. The Arabs also introduced many agricultural crops which remain a mainstay of Sicilian cuisine. The family who returned the city to Christianity were called the Hautevilles, including Robert Guiscard and his army, who is regarded as a hero by the natives. It was under his nephew Roger II of Sicily that Norman holdings in Sicily and the southern part of the Italian Peninsula were promoted from the County of Sicily into the Kingdom of Sicily. The kingdom's capital was Palermo, with the King's Court held at the Palazzo dei Normanni. Much construction was undertaken during this period, such as the building of Palermo Cathedral. The Kingdom of Sicily became one of the wealthiest states in Europe. Thanks to the marriage between Constance, Queen of Sicily, and Henry VI, Holy Roman Emperor, Palermo and the whole Sicily was inherited by their son Frederick II, who became King of Sicily in 1198 and Holy Roman Emperor in 1220. Palermo was the capital of Emperor Frederick II’s vast empire and also his favorite city. Muslims of Palermo emigrated or were expelled during Frederick's rule. After an interval of Angevin rule (1266–1282), Sicily came under control of the Aragon and Barcelona dynasties. By 1330, Palermo's population had declined to 51,000.

Ерте заманауи дәуір

1479 жылдан 1713 жылға дейін Палермо Испания Корольдігінің билігінде болды, және 1717 мен 1718 жылдары қайтадан. Утрехт шартының нәтижесінде Палермо 1713–1717 жылдары және 1718–1720 жылдары Савойяның бақылауында болды. 1720–1734 жылдары ол Австрияның билігінде болды.

Екі Сицилия

Утрехт келісімінен кейін (1713 ж.) Сицилия Савой үйіне берілді, бірақ 1734 жылға қарай ол Бурбонның иелігіне өтті. Карл III Сицилия королі ретінде тәж кию үшін Палермоны таңдады. Карл халық санының өсуіне байланысты жаңа үйлер салдырды, сонымен қатар сауда мен өнеркәсіп дамыды. Дегенмен, корольдік сарай Неапольде орналасқандықтан Палермо қарапайым провинциялық қалаға айналды. Карлдың ұлы Фердинанд, халықтан ұнатпаса да, 1798 жылы Франция революциясынан кейін Палермода пана тапты. Оның ұлы Альберто Палермоға жолда қайтыс болып, қалаға жерленді. Екі Сицилия Корольдігі құрылғанда, бастапқы астана Палермо болды (1816), бірақ бір жылдан кейін Неапольге көшірілді. 1820 жылдан 1848 жылға дейін Сицилияда дүрбелеңдер болды, олардың шегі 12 қаңтар 1848 жылы Джузеппе Ла Маса басқарған халық көтерілісімен келді, ол сол жылы Еуропадағы бірінші көтеріліс болды. Парламент және конституция жарияланды. Алғашқы президент – Руджеро Сетимо. Бурбондар 1849 жылы Палермоны қайта басып алды, және ол Джузеппе Гарибальди бастаған «Мың экспедициясы» 1860 жылдың мамырында Палермоны қоршаудан кейін жаулап алғанға дейін олардың билігінде қалды. Сол жылғы плебисциттен кейін Палермо, Сицилияның қалған бөлігімен бірге, жаңа Италия Корольдігінің құрамына кірді (1861).

Италияның бірігуі

Сицилиялықтардың көпшілігі Савойя патшалығына қосылудың орнына тәуелсіздікті қалаған; 1866 жылы Палермо бір аптаға созылған халық көтерілісінің орталығы болды, ол әскери жағдай режимі жарияланғаннан кейін басылды. Италия үкіметі көтеріліске анархистерді және шіркеуді, әсіресе Палермо архиепископын кінәлады және сицилиялықтарға және дін қызметкерлеріне қарсы шаралар қолдана бастады. Әуе шабуылдарының басты нысаны болған порт және оның төңірегіндегі аудандар, сондай-ақ қаланың үлкен бөлігі қиратылды, көптеген бейбіт тұрғындар қаза тапты. Сицилиялықтарға деген жат көзқарас фашистік режимнің идеологиясының бір бөлігі болды және Италияның, әсіресе солтүстігіндегі фашистік газеттер тарапынан қолдау тапты.

Италия Республикасы мен бүгінгі күн

1946 жылы қала облыстық парламенттің ордасы деп жарияланды, ал 1947 жылы Палаццо деи Норманниде орналасқан арнайы мәртебелі аймақтың астанасы атанды. Қазіргі заманғы қаланың басты тақырыбы – Сицилия мафиясы, Қызыл бригадалар және көршілес Монтелепре аймағын бақылаған Сальваторе Джулиано сияқты заңнан тыс элементтерге қарсы күрес болды. Италия мемлекеті экономикалық және әкімшілік тұрғыдан аймақты басқаруды мафиямен бөлісуге мәжбүр болды. "Палермо тонауы" осы мәселенің ауыр салдарының бірі еді. Бұл кең таралған термин 1950-1980 жылдар аралығында көптеген тарихи ғимараттар мен жасыл жеңілдіктердің қирауына әкелген, сапасыз құрылыстардың пайда болуына себеп болған алыпсатарлық құрылыс тәжірибесін білдіреді. Сицилия экономикасындағы ауыл шаруашылығының маңызы төмендегені қалаларға, әсіресе Палермоға, үлкен көші-қон толқынына әкелді, бұл солтүстікке қарай қарқынды кеңеюге ұласты. Бұл даму кезеңінде кеңейту жоспарлары көбінесе назардан тыс қалды. Жаңа аудандар көшпенділердің орнынан пайда болды, бірақ оларда парктері, мектептері, қоғамдық ғимараттары, сапалы жолдары және қазіргі қаланың негізгі белгілеріне жататын басқа да инфрақұрылымдар болған жоқ. Коза Ностра дәстүрлі түрде Палермодағы ең беделді ұйым болып табылады. 2019 жылдың шілдесінде CNN жариялаған мақала Палермодағы Сицилия мафиясының қызметінің ерекше белсенділігін Пасо Ригано ауданында көрсетті. "Италия полициясының мәліметінше, мафия онда тек қорқытып алумен ғана шектелмейді, сонымен қатар қаланың заңды экономикасында да маңызды рөл атқарады – азық-түлікпен жапсыру, онлайн ставкалары және құмар ойындары сияқты бизнеске қатысады". Сол кездегі полиция тергеуі Палермо аймағындағы мафия мен американдық ұйымдасқан қылмыс, әсіресе Гамбино қылмыстық отбасы арасындағы тығыз байланысты растады. La Repubblica басылымының хабарлауынша, "Олар Пасо ди Ригано, Боккадифалько, Торретта көшелерімен, сонымен бірге Бруклин, Стейтен Айленд, Нью-Джерси арқылы өтеді. Өйткені Сицилиядан АҚШ-қа дейін ескі мафия қайта келді".

In 1946 the city was declared the seat of the Regional Parliament, as capital of a Special Status Region (1947) whose seat is in the Palazzo dei Normanni. A theme in the city's modern age has been the struggle against the Sicilian Mafia, Red Brigades and outlaws such as Salvatore Giuliano, who controlled the neighbouring area of Montelepre. The Italian state effectively has had to share control of the territory, economically and administratively, with the Mafia. The "Sack of Palermo" was one of the dramatic consequences of this problem. This popular term refers to the speculative building practices that resulted in the destruction of a great number of historical buildings and green areas in favour of poor buildings, mainly between the 1950s and the 1980s. The reduced importance of agriculture in the Sicilian economy has led to a massive migration to the cities, especially Palermo, which swelled in size, leading to rapid expansion towards the north. The regulatory plans for expansion was largely ignored in the boom. New parts of town appeared almost out of nowhere, but without parks, schools, public buildings, proper roads and the other amenities that characterise a modern city. The Cosa Nostra has traditionally been the most powerful group in Palermo. A CNN article in July 2019 indicated that Sicilian Mafia activity in Palermo was particularly notorious in one area: the town of Passo Rigano. "According to Italian police, the Mafia not only engages in extortion there, but also has a large role in the town's legal economy – with its involvement in business such as wholesale food supplies, online betting and gambling." The police investigation at the time also confirmed strong links between the Palermo area mafia and American organized crime, particularly the Gambino crime family. According to La Repubblica, "Off they go, through the streets of Passo di Rigano, Boccadifalco, Torretta and at the same time, Brooklyn, Staten Island, New Jersey. Because from Sicily to the US, the old mafia has returned".

Қамқоршы қасиеттілер

Палермоның қамқоршысы – киелі Розалия, ол кеңінен құрметтеледі. 14 шілдеде Палермо тұрғындары жыл сайынғы Фестино мерекесін тойлайды, бұл жылдың ең маңызды діни оқиғасы. Фестино – бұл Палермоның басты көшесі арқылы өтетін шеру, ол 1624 жылы қаланы "Қара өлімнен" құтқарып, керемет жасаған деп сенетін киелі Розалияның есін сақтау үшін ұйымдастырылады. Оның қабір қалдықтары Монте-Пеллегринодағы үңгірде табылды, және оның қабір қалдықтары үш рет қала бойынша айналып, обаны жойды. Оның қабір қалдықтары табылған жерде ғибадатхана орналасқан, оған қаладан көрікті автобуспен баруға болады. 1624 жылға дейін Палермода төрт қамқоршы қасиетті болған, олар қаланың төрт негізгі бөлігінің әрқайсысы үшін тағайындалған. Олар – киелі Агата, киелі Кристина, киелі Нимфа және киелі Оливия. 13 желтоқсанда Палермо тұрғындары ұннан жасалған ештеңе жемейді, бірақ бидайды табиғи күйінде қайнатады және одан куксия деп аталатын арнайы тағам дайындайды. Бұл киелі Люсияға байланысты қаланы аштықтан құтқару кереметін еске түсіреді; астықпен толы кеме құпия түрде қаланың портына келді, ал аш халық ұн жасауға асықпай, келген астықты жеді. Мовр әулиесі Бенедикт Палермо қаласының аспан қорғаушысы. Қаланың ежелгі қамқоршысы Палермоның генийі болды, ол осы жердің гений лоци және номен қорғаушысы ретінде қазіргі Палермоның зайырлы қамқоршысына айналды.

Спорт

Палермода кәсіби футбол командасы, «Палермо футбол клубы», көбінесе жай ғана «Палермо» деп аталады, 2022 жылдан бастап «Серия B» турнирінде өнер көрсетеді, ал 2018–2019 маусымынан кейін «Серия B»-дан шығарылған. 2019 жылдың жазында банкроттық жағдай туғаннан кейін «Hera Hora Srl» компаниясы жаңа клуб құрды. «Targa Florio» – Палермоның жанында өткізілетін ашық жолдағы төзімділік автокөлік жарысы. 1906 жылы құрылған, ол қауіпсіздік мәселелеріне байланысты 1977 жылы тоқтатылған, бірақ содан бері ралли жарысы ретінде жалғасуда. 2008 жылғы «Италия айналымы» («Giro d'Italia») Палермодан басталды. Алғашқы кезең – командалық уақытқа қарсы жарыс (TTT). «Internazionali Femminili di Palermo» – қалада жыл сайын өткізілетін әйелдер теннисінің кәсіби турнирі, ол WTA турының бөлігі. «Eagles United Palermo» америкалық футбол командасы Карини стадионында ойнайды.

Ту

Палермоның туы Сицилия автономиялық аймағының туына ұқсас, бірақ түстердің орналасуы басқаша. Қалалық әкімшілік орналасқан Палаццо Преториодағы тудың гербі жоқ. Дегенмен, ортасында әртүрлі гербтері бар нұсқалары кездеседі; мысалы, 1950-ші немесе 1960-шы жылдары туда «Il Blasone in Sicilia» форматындағы қалалық герб бейнеленген.

Елтаңба

Герб қызыл түсті қалқаннан тұрады, оның үстінде қаланың тәжі бар. Ортасында қанаттары жайылған, алтын түсті бүркіт бейнеленген, тырнақтарында "S. P. Q. P." әріптері жазылған жазуды ұстап тұр.

Экономика және инфрақұрылым

Сицилияның әкімшілік астанасы ретінде Палермо аймақтың қаржы, туризм және сауда орталығы болып табылады. Қалада қазіргі уақытта халықаралық әуежай орналасқан, ал Палермоның жылдар бойындағы экономикалық өсуі көптеген жаңа бизнестердің ашылуына мүмкіндік берді. Экономика негізінен туризм мен қызмет көрсетуге, сондай-ақ сауда, кеме жасау және ауыл шаруашылығына сүйенген. Алайда, қалада жұмыссыздық деңгейі жоғары, сыбайлас жемқорлық кең таралған және ірі қара нарық белсенді (Палермо – Сицилия мафиясының отаны).

Қоғамдық көлік

Палермо қаласында "Палермо метрополитендік теміржол қызметі" деп аталатын жергілікті теміржол желісі бар.

Автобустар

Палермо қаласының қоғамдық автобус жүйесін AMAT компаниясы басқарады, ол шамамен 90 түрлі маршрут арқылы қаланың кез келген жеріне жетеді.

Бапкерлер

Жергілікті автобу тасымалдау компаниясы AST, 35 бағыттан тұратын автобус паркімен Палермоны Сицилияның барлық маңызды қалаларымен байланыстырады.

Палермоның қоғамдық көлік статистикасы

Палермода қоғамдық көлікпен, мысалы, жұмысқа барып-қайту үшін апта ішіндегі орташа уақыт 63 минутты құрайды. Қоғамдық көлікпен жүретіндердің 14%-ы күн сайын 2 сағаттан аса уақыт жол жүреді. Адамдар қоғамдық көлік аялдамасында немесе станциясында күтетін орташа уақыт 23 минут, ал жолаушылардың 48%-ы күн сайын орташа есеппен 20 минуттан астам күтеді. Қоғамдық көлікпен бір жолға орташа есеппен 4,4 км жүріледі, ал 3%-ы бір бағытта 12 км-ден аса қашықтыққа саяхаттайды.

Жолдар

Палермо – Сицилия жол желісінің маңызды торабы, ол шығысқа қарай Trapani қаласына баратын A19 тас жолы, оңтүстік-шығысқа қарай әуежай мен Mazara del Vallo қаласына, ал оңтүстік-батысқа қарай Catania және Messina қалаларына баратын A19 және A20 тас жолдарының түйіскен жері. Палермо – Еуропалық E90 бағытындағы маңызды қалалардың бірі. Палермодан басталатын үш негізгі республикалық жол – SS113, SS121, SS186 және SS624.

Әуежайлар

Палермо халықаралық әуежайы, Фальконе Борселлино әуежайы (бұрынғы Пунта Раиси әуежайы) ретінде танымал, Палермо қаласының батысында орналасқан. Ол 1990 жылдардың басында мафия тарапынан өлтірілген екі антимафиялық судья – Джованни Фальконе мен Паоло Борселлиноға арналған. Әуежайдағы теміржол станциясы, Пунта Раиси теміржол станциясы деп аталады, оған Палермо Централе, Палермо Нотарбартоло және Палермо Франсия теміржол станцияларынан барып жетесіз. Палермо Боккадафалко әуежайы – қаланың екінші әуежайы.

Порт

Финикиялықтар 2700 жылдан астам бұрын құрған Палермо порты, Мессина портымен бірге, Сицилияның негізгі порты болып табылады. Осы жерден Палермодан Кальяри, Генуя, Ливорно, Неаполь, Тунис және басқа да қалаларға бағытталған паромдар жыл сайын шамамен 2 миллион жолаушыны тасымалдайды. Бұл порт круиздік кемелер үшін де маңызды. Жыл сайын шамамен жүк пен 80 000 TEU тасымалданады. Порт сонымен қатар Сицилияның кіші аралдарымен, мысалы, Устика және Эол аралдарымен (жазда Кефалу арқылы) байланысқа ие. Палермо портының ішінде желкенді қайықтар мен катамарандарға арналған "туристік марина" деп аталатын аймақ бар.

Ұлттық темір жол

Палермоның басты теміржол станциясы – Палермо Централе, ол Сицилияның басқа қалаларымен, оның ішінде Агридженто, Трапани және Катаниямен байланыстырады, ал Мессина және бұғаз арқылы – Италияның қалған бөлігімен жалғасады. Теміржол желілері Палермо әуежайымен да байланысқан, сондай-ақ әр отыз минут сайын рейстер жөнелтіледі.

Білім

Жергілікті университет – Палермо университеті, аралдағы екінші ескі университет. Ол 1806 жылы ресми түрде құрылған, алайда тарихи жазбалар медицина және құқық 15 ғасырдың соңынан бері оқытылғанын көрсетеді. Палермо ботаникалық бағы (Orto botanico di Palermo) университеттің Ботаника кафедрасының орналасқан жері болып табылады және ол келушілерге де ашық.