Adalberto Libera

Кіріспе

Итальяндық сәулетші Адалберто Либера (16 шілде 1903 - 17 наурыз 1963) - итальяндық модерн қозғалысының ең танымал сәулетшілерінің бірі.

Өмірбаян

Адалберто Либера Италияның солтүстігіндегі Австрия-Мажарстанның Тироль графтығындағы (қазіргі Трентино) Вилла Лагарина қаласында дүниеге келген. 1925 жылы Парма өнер институтын бітірген, 1928 жылы Римдегі Scuola Superiore di Architettura-дан кейін ол фютуризммен өзінің Трентино Fortunato Depero арқылы танысты. Мектепті бітіргенге дейін М.И. негізін қалаушылардың бірі болды. А. Р. (Movimento Italiano per l'Architettura Razionale немесе Рақылға қонымды сәулет үшін итальяндық қозғалыс) және кейін оның хатшысы болды. MIAR Римде орналасқан, Милано мен Комода орналасқан Gruppo Sette-ге бәсекелес ұйым болды. Ол 1927 жылы Штутгарт көрмесіне (Deutscher Werkbund) Людвиг Мис ван дер Роэ шақырды. 1928 және 1931 жылдары ол Римде "Architettura Razionale" MIAR көрмелерін ұйымдастырды. MIAR кейін таратылды. Ол 1932 жылы Фашистік революция көрмесінде де еңбек етті. Ол рационализмге қарағанда футуризмнің ықпалында болған өте қабілетті және талантты шығармашылық сәулетші, сонымен қатар саяси тұрғыдан да ақылды болған. MIAR-дің құрылтайшысы және хатшысы ретінде оның қызметі оған Римдегі фашистік режимнің жоғары лауазымды адамдарымен тығыз жұмыс қарым-қатынасын орнатуға мүмкіндік берді, онда мемлекеттік құрылыс бағдарламаларын қаржыландыру туралы барлық маңызды шешімдер қабылданды және Муссолинидің жаңғырту бағдарламаларына қажетті жүздеген жаңа мемлекеттік ғимараттарды пайдалануға беру үшін жауапты болды. Осы байланыстардың арқасында ол фашистік режимде жемісті мансапқа ие болды және 1930 жылдары көптеген елеулі ғимараттарды жобалады, олардың кейбіреулері халықаралық заманауи қозғалыстың шедеврлері болып табылады. Ең маңыздыларының бірі - оның Римдегі EUR-дағы Palazzo dei Congressi (Конгресс сарайы). Бұл ғимарат Либераның модернизм мен неоклассицизмнің арасында тұрған екіжақты, метафизикалық тілмен дизайн жасау қабілетін көрсетеді. Оның осы ғимараттағы желкенді күмбездерді қолдануы инновациялық сәулеттік кеңістікті жасайды. Ол сондай-ақ Капри аралында Курцио Малапарте үшін Casa Malaparte-ді (1938 ж.) жобалаған, бірақ Либераның өзі негізгі дизайнер болған-болмағанына қатысты даулар жалғасуда. Фашистік кезеңде барлық сәулетшілер партияға заң жүзінде қосылуға мәжбүр болды, бірақ ең табыстылары одан әрі барып, маңызды партия мүшелері болды. Өзінің замандастары Джузеппе Пагано мен Джузеппе Террагни сияқты Либераның да осы кезеңдегі табысы оның партиялық байланыстарымен байланысты болды. Фашистік режим құлағаннан кейін және Екінші дүниежүзілік соғыста жеңілгеннен кейін Либера барлық басқалармен бірге жеке және кәсіби дағдарыс кезеңінен өтті, бірақ өзінің туған қаласы Трентода бірнеше жыл тыныш өмір сүргеннен кейін, ол қалпына келіп, көптеген жобаларда, соның ішінде қоғамдық тұрғын үйлер мен кеңсе ғимараттарында жұмыс істей бастады. Оның көптеген ірі жобалары осы соғыстан кейінгі кезеңнен бастау алады. 1954-1962 жылдары ол Трентодағы Трентино аймағы үшін өңірлік үкімет ғимаратын жобалап, салдырды.

Adalberto Libera was born in Villa Lagarina in the County of Tyrol of Austria Hungary (now in Trentino) in northern Italy. He graduated from Parma's Institute of Art in 1925 and then in 1928 from Rome's Scuola Superiore di Architettura he became acquainted with Futurism through his fellow Trentino Fortunato Depero. Even before graduating he was one of the founders of M. I. A. R. (Movimento Italiano per l'Architettura Razionale or “Italian Movement for Rational Architecture”) and later became its secretary. Based in Rome, MIAR was a rival organisation to Gruppo Sette, which was based in Milan and Como. He was invited by Ludwig Mies van der Rohe to the 1927 Stuttgart Exhibition (Deutscher Werkbund). In 1928 and 1931 he organised the MIAR exhibitions of "Architettura Razionale" in Rome. MIAR then dissolved. He also contributed to the 1932 Exhibition of the Fascist Revolution. An extremely able and talented creative architect more influenced by Futurism than Rationalism, he was also politically astute. His activity as founder and secretary of MIAR enabled him to establish a close working relationship with the high up officials of the Fascist regime in Rome, where all the big decisions were taken about funding public construction programmes, and who were responsible for commissioning the hundreds of new public buildings required for Mussolini's modernisation programmes. Thanks to these connections he had a prolific career throughout the Fascist regime and designed many notable buildings during the 1930s, some of which are masterpieces of the international modern movement. One of the most important is his Palazzo dei Congressi (Palace of Congress) at the EUR in Rome. This building shows Libera's great ability to design ambiguously in a spare, metaphysical language that sits on a knife edge between modernism and neo classicism. His use of sail vaults in this building creates an innovative architectural space. He also designed Casa Malaparte for Curzio Malaparte on the island of Capri (1938), although there is continuing controversy as to whether Libera himself was the main designer. During the Fascist period, all architects were legally forced to join the party; but the most successful went further and became important party members. Like his contemporaries Giuseppe Pagano and Giuseppe Terragni, Libera's good fortune in this period was due to his close party links. After the fall of the Fascist regime and its defeat in World War II, Libera along with everyone else underwent a period of personal and professional crisis, but after living quietly for several years in his home town of Trento, he recovered and began again to work on numerous projects, including public housing and office buildings, in a new style that turned its back on Fascistic modes of expression. Many of his greatest projects are from this postwar period. In 1954–1962 he designed and built the Regional Government building for the Trentino Region in Trento.