Кіріспе

Италиялық сәулетші (1931–1997)
музыкант

Алдо Росси (3 мамыр 1931 – 4 қыркүйек 1997) – төрт сала бойынша халықаралық деңгейде танылған итальяндық сәулетші және дизайнер: сәулет теориясы, сурет салу және дизайн, сондай-ақ өнім дизайны. Ол постмодернизм қозғалысының негізгі идеологтарының бірі болды. Сәулет саласында Прицкер сыйлығын алған алғашқы итальяндық болды.

Ерте өмір

Ол Италияның Милан қаласында дүниеге келген. Алғашқы білімін Сомаскан діни орденінен, содан кейін 1949 жылы Леккодағы Алессандро Вольта колледжінде алғаннан кейін, Милан политехникалық университетінің сәулет мектебінде оқыды. Дипломдық жұмысының жетекшісі Пьеро Порталуппи болды және ол 1958 жылы бітірді. 1955 жылы ол жазуды бастады, ал 1959 жылдан бастап бас редакторы Эрнесто Натан Роджерспен бірге «Casabella Continuità» архитектуралық журналының редакторларының бірі болды. Росси 1964 жылы бас редакторлық қызметке Жан Антонио Бернаскони тағайындалғанда журналдан кетті. Одан кейін «Società» және «Il contemporaneo» журналдарында жұмыс істеді, бұл оны сол кездегі белсенді мәдени пікірталасқа ең көп қатысқандардың бірі етті. Оның алғашқы мақалаларында Алессандро Антонелли, Марио Ридольфи, Огюст Перре және Эмиль Кауфман сияқты сәулетшілер туралы жазбалар бар. Осы материалдың көп бөлігі оның екінші кітабы «Scritti scelti sull'architettura e la città 1956–1972» (1956–1972 жылдардағы архитектура мен қала туралы таңдамалы жазбалар) құрамына енді. Ол швейцариялық актриса Соня Гесснерге үйленді, ол оны кино және театр әлемімен таныстырды. Мәдениет және отбасы оның өмірінің маңызды бөлігіне айналды. Оның ұлы Фаусто кино өндірісіне камера алдында да, артында да белсенді қатысты. Оның қызы Вера театрмен айналысты.

Мансап

Кәсіби жолын 1956 жылы Игнацио Гарделла студиясында бастады, кейін Марко Занузо студиясына ауысты. 1963 жылы ол оқытушылық қызметті бастады, алдымен Ареццодағы қала құрылысы мектебінде Людовико Куаронидің (1963) ассистенті, содан кейін Венециядағы Архитектура институтында Карло Аймониноның көмекшісі болды. 1965 жылы Милан политехникалық университетінің оқытушысы болып тағайындалды, ал келесі жылы ол "Қаланың сәулеті" атты еңбегін жариялады, ол көп ұзамай сәулет әдебиетінің классигіне айналды. Бастапқыда сәулет теориясы мен шағын құрылыс жұмыстарына арналған кәсіби мансабы Аймонино Россиге Миланның Галларатесе ауданындағы Монте-Амиата кешенінің бір бөлігін жобалауға рұқсат берген кезде үлкен серпін берді. 1971 жылы ол Моденадағы Сан-Катальдо зиратының кеңейту жобасының конкурсында жеңімпаз атанды, бұл оны халықаралық деңгейде танымал етті. Саяси қиындықтар кезінде Италияда оқытудан шеттетілгеннен кейін ол Цюрихтің ЭТХ-ға көшіп, 1971 жылдан 1975 жылға дейін сәулет дизайны кафедрасын басқарды. 1973 жылы ол XV Миланның сәндік өнер және заманауи сәулет өнері үшжылдық көрмесінде Халықаралық сәулет секциясының директоры болды, онда ол басқалармен бірге өзінің студенті Ардуино Кантафораны ұсынды. Россидің көрменің дизайны туралы идеясы Халықаралық сәулет каталогында және Луиджи Дюриссидің режиссерлігімен, Джанни Брагиери мен Франко Раггимен бірге түсірілген 16 мм деректі фильмде түсіндіріледі. 1975 жылы Росси Италияға мұғалімдік мамандыққа оралды, Венецияда сәулеттік композициядан сабақ берді. 1979 жылы ол абыройлы Санкт-Лука академиясының мүшесі болды. Осы уақытта оның шеберлігіне халықаралық қызығушылық туды. Ол АҚШ-тың бірнеше университеттерінде, соның ішінде Нью-Йорктегі Купер Юнион және Итакадағы Корнелл университетінде (Нью-Йорк штаты) сабақ берді. Корнеллде ол Нью-Йорктегі Заманауи өнер мұражайымен Архитектура және қала құрылысы институтының бірлескен кәсіпорнына қатысып, Қытай мен Гонконгқа сапар шегіп, Оңтүстік Америкадағы конференцияларға қатысты. 1981 жылы "Ғылыми өмірбаян" атты автобиографиясын жариялады. Бұл шығармада автор "тақырыбы бұзылып", естеліктер, заттар, жерлер, нысандар, әдебиет жазбалары, цитаталар мен түсініктерді еске түсіреді және "бұларды немесе әсерлерді қайта қарауға, сипаттауға немесе сипаттаудың жолдарын іздеуге" тырысады. Сол жылы ол Берлиннің орталығында Кохштрассе мен Вильгельмштрассе бұрышында орналасқан пәтер блогының дизайны бойынша халықаралық конкурста бірінші орынды иеленді. 1984 жылы Игнацио Гарделла мен Фабио Рейнхартпен бірге Генуядағы Театро Карло Феличе театрын қайта жаңарту конкурсында жеңімпаз атанды, ол 1991 жылға дейін толық аяқталмаған. 1985 және 1986 жылдары Росси Венеция биенналесінде 3-ші (келесі кезекпен 4-ші) Халықаралық сәулет көрмесінің директоры болды, оның ішінде Санта-Мария-ди-Саладағы Вилла Фарсетти сияқты көрмелер кеңістігі болды. 1987 жылы ол екі халықаралық конкурста жеңімпаз атанды: бірі Париждегі Парк де ла Виллетте, екіншісі Берлиндегі Неміс тарихи мұражайына арналған, ол ешқашан жүзеге асырылмаған. 1989 жылы Unifor (қазір Molteni Furniture компаниясының бір бөлігі) және Alessi компаниясында өнім дизайны бойынша жұмысын жалғастырды. Оның Alessi үшін жасалған La Cupola эспрессо машинасы 1988 жылы шыққан. 1990 жылы ол Прицкер сыйлығын алды. Жапонияның Фукуока қаласы оны қонақ үй кешені The Palace-дегі жұмысы үшін құрметтеп, ол 1991 жылы Америка сәулетшілер институтының қоғамдық сәулет саласындағы Томас Джефферсон медалімен марапатталды. Осы беделді марапаттардан кейін Париждегі Жорж Помпиду орталығында, Амстердамдағы Берс ван Берлажда, Берлиндегі Берлин галереясында және Бельгияның Гент қаласындағы Қазіргі заманғы өнер мұражайында көрмелер ұйымдастырылды. 1996 жылы ол Америка өнер және әдебиет академиясының құрметті мүшесі болды, ал келесі жылы сәулет және дизайн саласындағы ерекше мәдени сыйлығын алды. 1997 жылы 4 қыркүйекте Миланда жол апатынан қайтыс болды. Ол қалалық зерттеулерге қосқан үлесі үшін Torre Guinigi сыйлығын және Флоридадағы Seaside институтының Seaside сыйлығын алды, онда ол 1995 жылы жеке отбасылық үй салды. Апелляциялық шағым бойынша оның ұсыныстары 1999 жылы Венециядағы Ла Фениче театрын қалпына келтіру конкурсында жеңіп алды және ол 2004 жылы қайта ашылды. 1999 жылы Болонья университетінің архитектура факультетіне оның есімі берілді.

Жұмыс

1960 жылдардағы оның алғашқы жұмыстары көбінесе теориялық сипатта болды және 1920 жылдардағы итальяндық модернизмнің (Гузеппе Террагниді қараңыз), австриялық архитектор Адольф Лоостың классицизм әсері және суретші Джорджо де Чириконың ой-пікірлерінің бірдей ықпалын көрсетті. Сталиндік архитектураны зерттеу үшін Совет Одағына жасаған сапары да терең із қалдырды. Росси өз жазбаларында қазіргі архитектуралық тәжірибеде қала туралы түсініксіздікке сын көтерді. Ол қаланың уақыт өте келе қалыптасқан нәрсе ретінде зерттелуі және бағалануы керек екенін айтты; ерекше қызығушылық тудыратыны – уақыттың сынағынан өткен қалалық артефакттар. Росси қаланың өзінің өткенін (біздің "ұжымдық жадымызды") сақтайтынына және біз сол жадыны ескерткіштер арқылы пайдаланатынына сенді; яғни ескерткіштер қалаға құрылым береді. Еуропаның ежелгі қалаларының беріктігінен шабыттанған Росси, уақыттың өтуімен ескірмейтін ұқсас құрылымдар жасауға ұмтылды. 1970-1980 жылдары оның салынған жұмыстары кеңейді, ал оның теориялары "Қала архитектурасы" (L'architettura della città, 1966) және "Ғылыми өмірбаян" (Autobiografia scientifica, 1981) кітаптарында жарияланды. Россидің ауқымы жағынан ең ірі жобасы – 1971 жылы басталып, бірақ әлі аяқталмаған Италияның Модена қаласындағы Сан-Катальдо зираты. Росси оны "өлгендер қаласы" деп атады. Оның ғимараттарының ерекше дербестігі Росси жобалаған өнімдердің шағын архитектурасында көрінеді. 1980 жылдары Росси Alessi, Pirelli және басқа компаниялар үшін тот баспайтын болаттан жасалған кофеқайнатқыштар мен басқа да өнімдерді жобалады.

Көрмелер

1979 жылы Венеция биенналесі үшін Росси 250 адам отыра алатын жүзбелі Театро дель Мондоны жобалады. 1984 жылы Венеция биенналесі үшін ол көрме алаңына кіреберістегі триумф аркасын жобалады. 2006 жылы Маастрихттегі Боннефантен мұражайының алдында Дельфт архитектуралық фирмасы Ufo Architecten Альдо Россидің 1989 жылғы түпнұсқа дизайны негізінде екі пилон орнатты. 2021 жылы Римдегі MAXXI мұражайы «Алдо Росси, сәулетші және қалалар» атты ретроспективті көрме ұйымдастырды.

Марапаттар

Алдо Росси 1990 жылы архитектура саласындағы беделді Прицкер сыйлығына ие болды. Архитектуралық сыншы және Прицкер сыйлығының төрешісі Ада Луиза Хакстебл Россиді "архитектор болған ақын" деп сипаттады.

Жарияланымдар

L'architettura della città (Қаланың сәулет өнері), Падуа: Марсилио 1966. Scritti scelti sull'architettura e la città: 1956 1972 (Сәулет және қала туралы таңдалған жазбалар: 1956-1972), Р. Боникальци құрастырған, Милан: ULC, 1975. Autobiografia scientifica (Ғылыми өмірбаян), Парма: Практика, 1990.