Кіріспе
Италиялық сәулетші (туған 1937)
Ренцо Пиано (ˈrɛntso ˈpjaːno; 14 қыркүйек 1937 жылы туған) – итальяндық сәулетші. Оның ең танымал ғимараттарының қатарында Париждегі Жорж Помпиду орталығы (Ричард Роджерспен бірлесіп, 1977), Лондондағы The Shard (2012), Нью-Йорктегі Америка өнері Уитни мұражайы (2015), Стамбулдағы «Истанбул Модерн» (2022) және Афиныдағы Ставрос Ниархос қорының мәдени орталығы (2016) бар. 1998 жылы ол «Прицкер» сәулет сыйлығына ие болды. Пиано 2013 жылдан бері Италия Сенатының өмір бойына тағайындалған сенаторы.
Ерте өмір және алғашқы ғимараттар
Пиано Италияның Генуя қаласында құрылысшылар отбасында дүниеге келіп өскен. Оның әкесі Карло Пиано және оның үш ағасы атасы құрған тас қалау кәсіпорнын Fratelli Piano фирмасына дейін кеңейтті. Фирма Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін дамып, үйлер мен зауыттар салып, құрылыс материалдарын сата бастады. Әкесі зейнеткерлікке шыққаннан кейін, кәсіпорынды Генуя университетінде инженерлік мамандықты оқыған Ренцоның ағасы Эрманно басқарды. Ренцо Флоренция университетінде және Милан политехникалық университетінде сәулет өнерін оқыды. Ол 1964 жылы Джузеппе Сирибинидің жетекшілігімен модульдік координация (coordinazione modulare) тақырыбында диссертация қорғап бітірді және эксперименталды жеңіл конструкциялармен және қарапайым жайлармен жұмыс істей бастады. Пиано 1965 жылдан 1968 жылға дейін политехникалық университеттің профессоры болды, ал Филадельфиядағы модернист сәулетші Луи Кан және Лондондағы поляк инженері Зигмунт Станислав Маковски сияқты екі ірі халықаралық фирмада жұмыс істеу арқылы өзінің көкжиегін және техникалық біліктілігін кеңейтті. Ол 1968 жылы Генуядағы IPE фабрикасын, болаттан және арматураланған полиэстерден жасалған шатырымен аяқтады, сондай-ақ сол жылы Милан триенналесіндегі павильонды жабу үшін үздіксіз мембрана жасады. 1970 жылы ол Осакадағы Expo 70 көрмесі үшін Италия индустриясының павильонына алғашқы халықаралық тапсырысын алды. Ол ағасы Эрманномен және құрылысты жүзеге асырған отбасылық фирмамен бірлесіп жұмыс істеді. Бұл конструкция жеңіл және өте ерекше болып, болаттан және арматураланған полиэстерден жасалған, сонымен қатар көркемдік және өнеркәсіптік сипатқа ие болды. 1970 жылғы Осака құрылысы британдық сәулетші Ричард Роджерске үлкен әсер етті, ал 1971 жылы екеуі өз фирмаларын – Пиано мен Роджерс – ашуға келісті, олар 1971 жылдан 1977 жылға дейін бірге жұмыс істеді. Фирманың алғашқы жобасы Италияның Комо қаласындағы Новедратеде орналасқан B&B Italia итальяндық жиһаз компаниясының әкімшілік ғимараты болды. Бұл дизайн аспалы контейнерлер мен ашық тіреу құрылымын, жылыту және су жүргізу құбырларын жарқын түстермен (көк, қызыл және сары) сыртқа бояуды қамтыды. Бұл ерекше ерекшеліктер сәулет әлемінде көп назар аударды және Помпиду орталығын жобалауға Пиано мен Роджерсті таңдаған қазылар алқасының шешіміне әсер етті.
Помпиду орталығы (1973-1977)
1971 жылы отыз төрт жасар Пиано мен отыз сегіз жасар Ричард Роджерс, итальяндық архитектор Джанфранко Франчинимен бірлесіп, АҚШ және Еуропаның ірі сәулет фирмаларымен бәсекелесіп, Париждегі ең беделді жобаға – Бобурда орналасқан XX ғасыр өнерінің жаңа француз ұлттық мұражайына тапсырыс алды. Бұл жүлде сәулет әлемін таң қалдырды, себебі екеуі де жақсы танылмаған және мұражайлар немесе басқа да ірі құрылыстармен тәжірибесі болмаған. "Нью-Йорк Таймс" газеті олардың жобасын "архитектура әлемін айналдырып тастады" деп жариялады. Шындығында, ол архитектураны іштен сыртқа шығарды, себебі жаңа мұражайда ғимараттың сыртқы құрылымдық бөліктері мен жылу және ауа баптау жүйелері ашық түстермен сыртқа шығарылған еді. Көшпелі баспалдақ ғимараттың қасбетімен диагональ бойынша мөлдір түтікше арқылы өтеді. Ғимарат үлкен табысқа жетті, Париждегі Маре маңындағы тоқыраған коммерциялық аймақтың мінезін толығымен өзгертті және Пианоны әлемдегі ең танымал сәулетшілердің біріне айналдырды. Бұқаралық ақпарат құралдары ғимарат стилін "жоғары технологиялық" деп атады, бірақ бұл кейінірек Пиано тарапынан жоққа шығарылды. "Бейбоург, – деді ол, – қуанышпен толған қалалық машина, Жюль Верн романынан шыққандай жаратылыс, құрғақ доктағы ерекше қайық. Бұл қос шақыру; академияға қарсы наразылық, сонымен қатар біздің заманымыздың технологиялық бейнесінің пародисі. Оны жоғары технологиялық нысан деп санау – қателік."
Менил жинағы (19811987)
1977 жылы Пиано Роджерспен ынтымақтастығын аяқтап, Помпиду орталығының жобасына көмектескен инженер Питер Райспен жаңа ынтымақтастыққа кірісті. Олар Генуяда кеңселерiн ашты. Олардың алғашқы жобаларының бiрi – Отранто қаласының ескі портын өнеркәсiптiк аймақтан коммерциялық және туризмдік орталыққа айналдыру жоспары (1977). Олардың алғашқы iрi құрылысы – өнер жинаушы Доминик де Менильге арналған Мениль коллекциясы, көркем өнер музейi. Бұл ғимараттың иесiнiң басты талабы – интерьерде табиғи жарықты барынша пайдалану болды. Пиано: «Қайшылыққа толысымен, Мениль коллекциясы, өз тыныштығымен, салмақтығымен және қарапайымдығымен, ғылыми тұрғыдан алғанда Бобурдан әлдеқайда заманауи», – деп жазды. Мениль коллекциясы ғимаратының қарапайым сұр және ақ кубтәрізді формалары Помпиду орталығының стильдік қарсы тұруын көрсетеді. Технологиялық инновациялар фасадта емес, жоғары технологиялық, бірақ көзге түспейтін жалюзилер, экрандар және кондиционерлер жүйесiнде көрініс тапты, олар Техас штатының күшті қызығып тұрған ыстығы мен күн сәулесiнен қорғай отырып, максималды жарық беруге мүмкдiк бердi.
Генуяның ескі порты (1985-2001) және Туриндағы лингот фабрикасы (1983-2003)
1980 жылдардың ортасында Пиано мен оның фирмасы қолжетімді ең озық технологияны пайдалана отырып, алуан түрлі жобаларды жүзеге асырды, бірақ Помпиду орталығына қарағанда, мүмкіндігінше жайлы әрі көзге түсінбес етіп. IBM үшін жасаған портативті павильоны (1983–1986) – Питер Райспен бірлесіп жасалған, көрмелер үшін жеңіл, көшпелі туннельдің бір мысалы. Ол ағаш қаңқаға тірелген поликарбонаттан жасалған пирамидалар тізбегінен тұрады және жүк көлігімен тасымалдауға болатын. Павильон сыртқы пейзаждың ішкі экспозицияларға интеграциялануын қамтамасыз ету үшін жобаланған. Солтүстік Италияда екі ірі қайта құру жобасын жүзеге асырды: туған қаласы Генуяның ескі портын қайта жандандыру және Италияның Турин қаласындағы Fiat зауытының тарихи кешенін жаңғырту. Fiat Lingotto зауыты үшін, ғимараттың ішіндегі автомобильдерді сынауға арналған әйгілі овалды трассаны қоса, орасан зор негізгі құрылымын сақтап қалды, сонымен қатар ғимараттың астында концерт залы, тікұшақ алаңы және шатырындағы шыны күмбезді конференц-орталық сияқты жаңа құрылымдарды қосты. Ол ғимараттың тарихи ядросын бұзбай, екі онжылдық бойында өзгерістер мен толықтыруларын жалғастырды. Соңғы жобасы – Fiat басшысы Джованни Аньеллидің өнер коллекциясы үшін мұражай, ол шатырда орналасқан әсем шыны мен болаттан жасалған қорапта орналасқан, көтеріліп ұшуға дайын тұрғандай көрінеді; оған «Ұшатын қазына сақтаушысы» деген лақап ат қойылды. Пиано Генуяның ескі портын жаңғырту бойынша ірі бағдарламаны да жүзеге асырды, оның мақсаты – тоқыраған өнеркәсіптік аймақты мәдени орталыққа және туристік орталыққа айналдыру. Ол портқа қол жеткізу үшін көшелерді ұзартты, ескі порттық ғимараттарды мәдени және коммерциялық ғимараттарға айналдырды, кітапхана, аквариум, аудитория, шыны күмбездегі ботаникалық бақ және порттың ескі крандарының үлгісі бойынша жасалған көп қарулы алып кранды қосты, ол порттың панорамалық көрінісі үшін келушілерді биікке көтереді. Сонымен қатар, ол фирмасының жаңа кеңсесін – Ренцо Пиано құрылыс шеберханасын (1989–1991) қаланың батысынан Жерорта теңізіне қарай тіктеп салынған сатылы террасалар сериясында жобалады. Ғимаратқа дөңгелекті жолмен жоғары және төмен жылдамдықпен қозғалатын сегіз орындық фуникулер вагоны арқылы кіруге болады.
Париж "Балта" сауда орталығы Берси 2 (1990)
"The Whale" Bercy 2 – 70 дүкені мен 36 000 м² аумағы бар Париж Шарентонда, Сена өзенінің жағасында және "Périphérique" айналма жолы бойында орналасқан сауда орталығы. 1990 жылдың 24 сәуірінде ашылған бұл ғимарат сәулетшінің Помпиду орталығынан кейінгі үшінші туындысы. 27 000 сатиндік тот баспайтын болаттан жасалған және жоғарыдан жарық түсуі үшін люктермен тесілген алып ағаш конструкциясы толығымен жаңашыл. Оның айналма жолдағы пандустың қисынына сәйкес келетін иілімі үлкен дирижабльді еске түсіреді, сондықтан оған "Зеппелин" немесе "Кіт" деген есімдер берілген.
Crown класты круиздік кемелер (1989-1991)
1980 жылдардың ортасында Sitmar Cruises Солтүстік Америка нарығы үшін қарқынды кеме құрылысы кестесін бастады. Осы кезде бір кеме – "Ситмар Фейрмейсти" француздық Chantiers de l'Antlantique кеме құрылыс шеберханасына тапсырыс берілді. Италия үкіметі Fincantieri арқылы келесі Sitmar кемелерінің Италияда салынуын қалады. Пианоға кемелерді жобалау жұмысы тапсырылды. Пиано кемелердің сыртқы түрін дельфинге ұқсатып жасады. "Crown Princess" кемесі 1990 жылы Princess Cruises компаниясына, ал "Regal Princess" бір жыл өткен соң, 1991 жылы тапсырылды.
Кансай халықаралық әуежайы (19911994)
1988 жылы Пиано мен Райс Жапонияның Осака портындағы жасанды аралда салынатын жаңа әуежай жобасы бойынша халықаралық конкурста жеңіске жетті. Ол жобалаған негізгі терминал өте ұзын және төмен профильді болғандықтан, бақылау мұнарасындағы диспетчерлер ұшақтарды ұшу-қону жолақтарында әрқашан көре алатын. Жапон аралдарында жиі болатын жер сілкіністеріне байланысты арнайы құрылыс технологиялары қажет болды; құрылыс гидравликалық біліктіктерге орнатылды, олар жердің қозғалысына бейімделеді. Ұзын, иісті шатыр 82 000 тот баспайтын болат панельдермен жабылған, ол күн сәулесін шағылыстырады және кеңдік сезімін тудыратын ұзын аркалармен сүйеніп тұр.
Бейлер қоры (1991-1997)
Бейлер қоры – Швейцарияның Базель қаласына жақын Риен қаласында орналасқан жеке өнер мұражайы. Ол Эрнст Бейлердің өнер жинағы үшін салынған. Ол Франк Геридің Гюггенхайм Билбао мұражайымен бір жылы ашылса да, оның идеясы мүлдем басқаша болды. Негізін қалаушының тілегі бойынша, мұражай ақ қабырғаларымен, жарық түсті ағаш едендерімен және табиғи жарықпен тыныштық сезімін тудыратындай етіп жобаланды. Мұражай мен көршілес жолды бөлетін қабырға Патагониядан әкелінген порфир тасынан тұрғызылған, және бұл тас мұражайдың басқа да бөліктерінде қолданылған.
Жан-Мари Тжибау Мәдениет орталығы, Нумеа, Жаңа Каледония (1991-1998)
Жаңа Каледонияның Нумеа қаласындағы Жан-Мари Тжибау мәдени орталығы (1991–1998) Пианоның ең ерекше жұмыстарының бірі болып табылады. Жаңа Каледония және Франция үкіметінің бірлескен жобасы, ол канак халқының мәдениетін көрсетуге арналған. Жобада дәстүрлі және заманауи материалдардың үйлесімі қолданылған: жергілікті ағаш, сонымен қатар шыны және алюминий. Кешен желдің күшті соққысына ұшырайтын лагунадағы тар мүйісте орналасқан. Пиано экспозициялық құрылыстарды қорғау үшін биік қисық ағаш экрандарды, содан кейін үш "ауылды" құрылыстарды жобалады: біреуі – қабылдау және көрмелер үшін, біреуі – аудитория және медиа орталығы үшін, ал үшіншісі – қызметтік функциялар үшін. Жергілікті сәулеттен шабыттанған иілген ағаш павильондары екі қабатты ағаш қабықшасымен жабдықталған, ол ауа райынан қорғайды, сонымен қатар күн сәулесін өткізеді. Бұл орталық жергілікті мәдениетке арналған болғанымен, кейбір ғимараттар, әсіресе иілген қабырғалары мен ағаш мұнаралары бар биік қабылдау орталығы, постмодернизм стилінде ерекше көзге түседі. 1990 жылдары басталған басқа жобаларының ішінде Амстердамдағы Жаңа Метрополис мұражайы бар, ол кейіннен ғылым және технология мұражайы NEMO (1992–1997) атанды, ол портың шетінде орналасқан және алып кеме корпусын еске түсіреді; Римдегі Parco della Musica, музыкалық қойылымдар өткізетін залдар кешені (1994–2002). Олардың әрқайсысы бірін-бірінен мүлдем өзгеше болды, ал осы кезеңде оның архитектурасын анықтайтын нақты элементті немесе стильді анықтау қиын болды, егжей-тегжейге назар аудару мен шеберліктерден басқа.
Потсдамер-плац, Берлин (19922000)
Потсдам Плац – Германияның Берлин қаласының орталығында орналасқан тарихи үшбұрыш. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол көп бөлігімен қиратылып, кейін Берлин қабырғасымен Шығыс және Батыс Берлинге бөлінді. 1990 жылы ірі қайта құрылыс басталғанда, Пьяно жобаның он бес учаскесінің бесеуіндегі жаңа ғимараттарды жобалауға таңдалды. Ғимараттардың шатыры мыстан, ал қасбеттері мөлдір шыныдан және қызыл топырақ түсіндегі материалдардан жасалуы тиіс болды. Бұл ауқымды жобаға Рафаэль Монео, Арата Изозаки және оның бұрынғы серіктесі Ричард Роджерс сияқты сәулетшілер де қатысты. Пьяноның жобасының орталық бөлігі – әртүрлі өлшемдегі, бірақ бір стильдегі төрт ғимараттан тұратын Дебис ғимараты. Ерекше элементтері – биік атриум және 21 қабатты мұнара, оның шығыс, оңтүстік және батыс қасбеттері шыныдан жасалған қос қабырғамен жабылған, бұл ауаны кондициялау және жылыту қажеттілігін азайтты. Кешенде сонымен қатар IMAX кинотеатры, мейрамхана және дүкендер де болды. IMAX кинотеатрының күмбезі қашықтықтан да, көшеден де, қасбеттің мөлдір шынысы арқылы да көрінетін. Пиано "Архитектордың мойынсұнбауы" (2004) кітабында қаланың мінез-қалпына сәйкес архитектура жасауға тырысқанын жазды. "Берлин тұрғындары ашық ауада өмір сүруге және белгілі бір жандаруға үйренген". Жаңа Потсдам алаңы берлиндіктердің "қуаныш сезіміне, юмор сезіміне" лайықты болу үшін жобаланды. "Неліктен қала адамды көңілсіздендіруі керек? Қаланың ең әдемі жағы – ол кездесулер мен жаңалықтар орыны".
Аврора Плейс, Сидней, Австралия (19962000)
Австралияның Сидней қаласындағы Аврора Плейс (1996–2009) екі мұнарадан тұрады: он сегіз қабатты тұрғын үй және қырық бір қабатты кеңсе ғимараты. Фасадтары әртүрлі болғанымен, екеуінің де шатырында металл мен шыныдан жасалған күннен қорғайтын жалюзилер орнатылған. Төменгі мұнара – ірі қалалардың орталығындағы белгілі сәулетшілер салған сәнді, биік тұрғын үйлердің ерте мысалы. Бұл үлгі 21-ші ғасырдың басында кең таралды. Кеңсе мұнарасының ерекше пішіні бар: шығыс жағы негізінен сәл иіліп, жоғарғы қабаттарында ең кеңейіп тұрады. Шығыс жақтың қисық және бұрылып тұрған пішіні, порттағы Сидней опера үйінің сымбатын еске түсіреді. Сыртқы шыны қабырғасы негізгі каркастан тысқары созылып, қабырға ғимараттан бөлек сияқты көрінеді. Сыртқы жақтаулары желдету үшін ашылады, ал Piano күн сәулесінің күшін бақылап тұру үшін шыны мен керамикадан жасалған сыртқы қабықшаны жобалады. Кеңсе ғимаратының әр қабатында қыстақ бақтары бар, ал ғимараттың сыртқы жағына жердің түсіне ұқсас керамикалық плиткалар қосылып, оған әсемдік сыйлайды.
Николо Паганини аудиториясы (1997-2001)
Николо Паганини аудиториясы – Италияның Парма қаласының тарихи орталығында бұрынғы қант фабрикасының ішінде салынған концерт залы. Театр сахнаны барынша жақсы көру үшін еңіс бойына орналасқан 780 орындыққа ие. Пиано негізгі ғимараттың бастапқы сыртқы қабырғаларын сақтап қалды, бірақ көлденең ішкі қабырғаларды алып тастап, олардың орнына шыны қабырғалар қойды, соның арқасында бүкіл ішкі кеңістік сырттан көрінеді, ал ішінде отырғандар театр сыртындағы паркті көре алады.
Hermès үйі (1998-2001)
Токионың Гинза сауда ауданындағы Maison Hermès – француздық сәнді брендтің Жапониядағы бас дүкені. Ғимараттың биіктігі он қабат, үш қабаты жер астында орналасқан, және көрмелер өткізуге арналған алаң мен фирма тарихына арналған шағын мұражай бар. Ғимараттың архитектурасы жоғары геометриялық дәлдікпен жасалған, ал фасады 13 000 әр түрлі мөлшердегі шыныдан тұрады. Шыны панельдер Италияның Флоренция қаласында жасалып, Швейцарияда құрастырылған металл конструкцияларға орнатылды, содан кейін Жапонияда жинастырылды. Фасадтың әрбір бөлігі жер сілкінісіне төтеп беру үшін қозғала алады. Түнде жарықтандырылғанда ғимарат "сиқырлы шам" секілді көрінуі тиіс.
Parco della Musica аудиториясы (1994-2002)
Parco della Musica – 1960 жылғы жазғы Олимпиада ойындарын қабылдаған Рим ауданында орналасқан музыкалық ғимараттар кешені. Паркте үш театр бар, ең ірісі 2800 орындық; құрылысы аяқталған кезде ол Еуропадағы ең үлкен симфониялық концерт залы болды. Пиано интерьерлік жоспарға шабытандығы Ханс Шаронның Берлин филармониясындағы оркестр төңірегіне орналасқан жүзімдік қатары сияқты нәрсе екенін мойындады. Үш кірпіштен тұрғызылған концерт залы "Нью-Йорк Таймс" газетінің сыншысы Сэм Любеллдің айтуынша, "қорқынышты армадилло сияқты тозығы жеткен металл қабықтарымен" жабылған, фотосуреттерде олар қауіпті көрінгенімен, көзбен көргенде "әдемі" еді; сондай-ақ театрлардың "ішінде ағаш, маталар және Пианоға тән әсемдік көп" екенін атап өтті. Ол бүкіл кешенді "сырттан қарапайым, бірақ іштей ойлы" деп сипаттады.
Нэшер мүсіндер орталығы (1999-2003)
ХХІ ғасырдың алғашқы онжылдығында бай өнер меценаттарының коллекцияларын сақтау үшін жаңа өнер музейлері немесе музейлік бөлімдер салынды. 1977 жылдан бері өнер музейлерін салған Пиано осы жаңа ғимараттардың ең белсенді және шығармашылық дизайнерлерінің бірі болды; талаптар мен коллекциялар көбінесе ұқсас болғанымен, ол әр музейге ерекше сыртқы көрініс және мінез беруде көбінесе сәттілікке жетті. Техас штатының Даллас қаласындағы Нэшер мүсіндер орталығын сауда орталықтарын дамыту арқылы байлыққа ие болған Реймонд Нэшер 60 миллион долларға қаржыландырып, Огюст Роден, Жоан Миро, Анри Матисс және Альберто Джакометтидің туындыларын қоса алған заманауи мүсіндер коллекциясын көрсетуге арнады. Ғимараттың пішіні өте қарапайым, оның бұрынғы Хьюстон қаласындағы Менил жинағы сияқты, және ішкі мүсіндерге назар бөлмейді; жарықты сүзгіден өткізетін шыны төбелі травертин мәрмәрінен жасалған алты қабырға бес ұзын галереяны құрайды, ал сыртында көше деңгейінен төмен орналасқан, шудан қорғалған, көгалды археологиялық қазба сияқты көрінетін суға батқан мүсін бағы бар.
Орталық Пол Кли (1999-2005)
Берн қаласына жақын орналасқан Пол Клее орталығы (1999–2005 жж.) оның әрқайсысы ерекшеленетін өнер музейлері сериясын жалғастырды. Ол, негізінен, Пол Клее-нің нәзік суреттерін күн сәулесінен қорғау мақсатымен салынды. Орталықта Швейцарияның төбелі ландшафтына ұқсас бірнеше галерея орналасқан. Пиано галереялардың пішіні кеме жасау өнерінен және кемелердің корпустарынан шабыттанғанын, олардың толқындарға бейімделуі сияқты, оның ғимараты да ландшафтқа бейімделгенін түсіндірді.
Жоғары өнер мұражайының кеңейтілуі (19992005)
1983 жылы ашылған Атланта қаласындағы (Джорджия штаты) Жоғары өнер мұражайының түпкілікті ғимараты Ричард Мейердің жобалауымен салынды және Фрэнк Ллойд Райттың Нью-Йорктегі Гуггенхайм мұражайының пішімінен шабыттанды. Пианоның жобасы төрт жаңа құрылысты қосты: көрмелерге арналған павильон, ерекше коллекциялар галереясы, кеңселер ғимараты және Атланта өнер колледжі үшін жатақхана, бұл қосымша кеңістік құруға мүмкіндік берді. Жаңа да, бастапқы ғимарат та сұлу ақ түсті. Басты павильонды мұражайдың бастапқы бөлігімен екі қабатты шыны көпір жалғастырады. Сыртқы жарықты тиянақты басқару – Пианоның ғимараттарының ерекшелігі; Жоғары өнер мұражайының кеңейтілген бөлігінің қасбетінде және ішкі төбесінде орналасқан иілген, жапсырма тәрізді панельдер қатары күн сәулесін сүзіп таратады. Сыртқы алаңнан қарағанда, ғимараттың ақ қасбеті салмағы жоқ сияқты әсер қалдырады.
Морган кітапханасының жаңартылуы мен кеңейтілуі (20002006)
Нью-Йорк қаласындағы Морган кітапханасының кеңейтілуі түпнұсқа кітапхананың қасында орналасқан, ол Макким, Мид және Уайт (1903) жасаған сәндік өнер сәулетінің ескерткіші, бірнеше рет кеңейтілген болатын. Пиано бұрынғы құрылыстарды кеңінен жөндеп, тарихи ғимараттың биіктігімен бірдей жаңа ғимарат салды, оның қарапайым тіктөртбұрышты фасады оны толықтыра түсті. Ол сондай-ақ кішкентай көрме алаңы ретінде кубты, 199 орындық жер асты аудиториясын және барлық бөліктерді – ескі және жаңа – біріктіретін шыны қабырғалы атриумды қосты. «Нью-Йорк Таймс» газетінің сәулет сыншысы Николай Урусов: «Нәтижесінде тарихтың салмағы мен бұлттардың жеңілдігін сезіндіретін кеңістік пайда болды, бұл сәулетшінің жарыққа деген құштарлығының керемет көрінісі» деп жазды.
Нью-Йорк Таймс ғимараты (20002007)
Нью-Йорк Таймс ғимаратының дизайны Норман Фостер, Франк Гери және Сезар Пелли жобаларының арасында өткен конкурс нәтижесінде таңдалды. Конкурс ережелері газет пен қала арасындағы байланысты символдайтын, мүмкіндігінше ашық және түсінікті ғимаратты талап етті. Бірінші алты қабатты мейрамханалар, дүкендер және конференц-орталық орналасқан атриум алып жатыр. Мұнараның ерекшелігі – қасбеттің сыртындағы, қасбеттен биікке көтерілетін мөлдір шыныдан жасалған қабырға. Бұл қабырға мөлдір шыныдан және фасадтан ілінген керамикалық түтіктерден тұрады; ол күннен қорғайды, сондықтан реңді немесе күйдірілген шыны қажеттігі туындамайды.
Калифорния ғылым академиясының жаңарту және кеңейтуі, Сан-Франциско (20002008)
1989 жылы ескі мұражай ғимараттары жер сілкінісінен зақымданғаннан кейін Калифорния ғылым академиясының қамқоршылары Сан-Францискодағы Голден Гейт паркінде орналасқан аквариум, планетарий және Табиғат тарихы мұражайын қоса алғанда, он екі ғимараттан тұратын бүкіл кешенді қайта жаңартуға шешім қабылдады. Пианоның жоспары "бір шатырдың астындағы бірнеше көлемдер, шамамен бір ауыл сияқты" деп сипатталды. 1,5 гектар аумақты қамтитын шатыр өсімдіктермен жабылған және айналағы саябақпен үйлеседі. Ғимараттың фасады да парктің ерекше белгісі болып табылатын ғасыр басындағы жылыжаймен үйлесімді. Үш күмбез биік шатырдың астына орналастырылған, олардың шатырындағы дөңгелек терезелер арқылы табиғи жарық түседі; олар кіреберіс зал, ботаникалық бақ және планетарийді қамтиды. "Нью-Йорк Таймс" газеті Пианоның жаңа ғимарат дизайнын "барбарлық заманда ұлы өнердің өркениеттік қызметін жұбатумен еске түсіретін" деп сипаттады.
Чикаго өнер институтының заманауи қанаты (20002009)
2000 жылы Чикаго қаласы Миллениум паркінде жаңа концерт залы мен Чикаго өнер институтының көркем өнер ғимаратының жаңа қанатын салу арқылы мәдени ғимараттардың ауқымды бағдарламасын бастады. Шыны, болат және ақ тастан тұрғызылған жаңа қанат ескі құрылыспен мұқият үйлесімді, және оның басқа өнер музейлері сияқты, табиғи жарықты барынша пайдаланады. Шатырдағы көлденең күн сәулесінен қорғайтын қондырғы, «ұшақ кілем» деп аталды, бұл Туриндегі Линготто фабрикасындағы шатырдағы өнер мұражайының көркем жаңартылуы болып табылады. Ол сондай-ақ мұражайдың мүсіндер террасасын Миллениум паркімен байланыстыратын 189 метрлік минималистік болат көпірді жобалады. «Нью-Йорк Таймс» газетінің сыншысы Николай Урусссов ғимараттың кейбір аспектілерінің мансабының көп бөлігін Чикагода өткізген Людвиг Мис ван дер Рогедің жұмыстарын еске түсіретінін атап өтті. «Жығылған формалар мен нақты егжей-тегжейлер, өнеркәсіптік эстетиканы өнер деңгейіне көтеру – бәрі Мистің жұмысының айқын белгілері». Бірақ ол әсіресе Пьяноның ғимарат ішіндегі жарықты шебер басқаруын ерекше атап өтті: «Көпшілік көбінесе жарыққа назар аударады. Жоғарғы қабаттардың шыны жабыны нәзік болат фермаларымен демеленген. Фермалардың үстіне күшті оңтүстік жарығын сүзу үшін ақ жапырақтар орналасқан; жұқа мата панельдері төменнен көріністі жұмсартады. Ашық күні сіз құрылымдық қаңқа арқылы жоғарыдағы бұлттардың әлсіз көрінісін көре аласыз. Бірақ көбінесе өнер орталыққа шығып, қалғандары тыныш түрде фонға сіңіп кетеді. Осы мінездік жетілдіру Пьяноның ең үздік архитектурасын өнер деңгейіне көтереді».
The Shard, Лондон (20002010)
Лондон көпірінің метро станциясының үстінде салынған Шардтың биіктігі алпыс алты қабатты құрайды, ол 2012 жылы аяқталған кезде Еуропадағы ең биік көкжиек болды. Ішінде сәнді тұрғын үйлер мен қонақ үй, сондай-ақ кеңселер, дүкендер, мейрамханалар мен мәдени орталықтар бар. Оның кең негізі және екіге бөлінген шыңы бар, ол бұлттарда жоғалып кеткендей көрінеді, Пианоның айтуынша, "16 ғасырдағы қоңырау мұнарасы немесе үлкен кеме мачтасы". Көбінесе биіктігі үлкен ғимараттар күш пен өзімшілдіктің агрессивті және тәкаппар символы болып табылады, бірақ Шард "Лондонның қалалық панорамасындағы өткір және жеңіл болуын білдіру үшін" жасалған. Оның басқа биік ғимараттары сияқты, сыртқы жағындағы шыны күннен қорғайтын экран ғимараттың үстіне сәл көтеріліп, жоғарғы жағында жарылып кеткендей көрінеді. Мұнараға қатысты сын пікірлер күтілгендей әртүрлі болды. Лондонның Guardian газетінен Саймон Дженкинс оны Лондонның дәстүрлі аспан сызығы мен ескерткіштеріне жасалған шетелдік шабуыл ретінде қарастырды: "Бұл мұнара – анархия. Ол ешқандай жоспарлау саясатына сәйкес келмейді, архитектуралық назар ошағын немесе айналымдық жолды көрсетпейді. Ол қоғамдық форум немесе функция ұсынбайды, тек сәнді пәтерлер мен қонақ үйлер ғана бар. Ол қалалық кластерден бөлек тұр және масштаб, материалдар немесе жердегі орналасуы бойынша айналағы ортаға ешқандай назар бермейді. Ол Дубайден Канарь-Уорфқа дейін жолын жоғалтқандай көрінеді. Шард Лондонның бетін мәңгілікке қиып тастады". Алайда, Лондон телеграфындағы Джонатан Гланси Пианоның ғимаратын қорғады: "Пианоға тасталған сын, ежелгі британдықтардың өркениетті римдіктерге қарсы соғысқан найзалары сияқты, менің ойымша, біздің төмен дизайн стандарттарымызға және Сент-Пол айналасына көптеген нашар биік ғимараттардың салынуына мүмкіндік берген жусан саясатына жасалған жасырылған шабуыл. Шард, кемшіліктеріне қарамастан – және оның көптеген қабаттарына қарамастан – астындағы көптеген ғимараттардың көпшілігінен әлдеқайда жақсы ғимарат".
Сент-Джайлз орталығы, Лондон (20022010)
Сент-Джайлз биік көшесі мен Нью-Оксфорд көшесі арасындағы Сент-Джайлз орталық ауданы (2002–2010 жж.) – 56 сәнді пәтерден, 53 әлеуметтік жалдамаға берілген пәтерден және сауда және тағамдық дүкендері бар қоғамдық алаң төңірегіндегі кеңселерден тұратын кешен. Бұл жерде бұрын Қорғаныс министрлігінің ғимараты орналасқан, сондай-ақ ортағасырлық жалған жұқпалы аурулар колониясы – Сент-Джайлз ауруханасының орны да болған. 109 пәтерден тұратын блок 11 қабатқа дейін көтеріледі және шығысқа қарай 11 қабатқа дейін созылатын кеңселермен қатар орналасқан. Ғимараттардың ерекшелігі – уақыт өте келе өзгере қоймайтын жарқын, біртекті түстер. Олар үлкен пеште күйдірілген керамикалық панельдермен жабылып, жапырақ жасыл, апельсин, лайм жасыл, ақ сұр және сары түстерде безендірілген. «Қалалар көңілсіз және бір-бірінен ешқандай айырмашылығы жоқ болмауы керек», – деді Пиано. «Олардың бізге әдемі және қызықты болып көрінуінің себебі – олардың күтпеген нәрселерге толы болуында, тіпті түстердің өзі де қуанышты жаңалық сыйлайды».
Лос-Анджелес округінің өнер мұражайы (BCAM және Resnick павильоны), Лос-Анджелес (20032010)
Лос-Анджелес округінің өнер мұражайының "өзгерту" жобасын жүктеген Пиано жаңа ғимаратты жобалады, LACMA (BCAM) қазіргі заманғы өнер мұражайы (2008), сондай-ақ BP Grand Entrance, кіреберіс павильоны және Lynda және Stewart Resnick көрме павильоны (2010). BCAM қасбеті кремді түсті итальяндық травертин плиткаларымен жабылған бетоннан тұрады, бұл мұражай кешенінің ескі ғимараттарымен үйлесімді, бірақ Пианоның ерекше ерекшеліктері бар; шатырдағы күн сәулесін жұмсартатын қанат тәрізді ақ күн сәулесінен қорғайтын жалюзилер, негізгі қасбеттің сыртындағы қызыл эскалатор және екінші қасбеттегі қызыл кабельдерге ілінген баспалдақ, бұл Помпиду орталығын еске түсіреді. BCAM-ның солтүстігінде орналасқан Ресник павильоны шығыс және батыс жағында травертинмен қапталған қабырғалары, солтүстік және оңтүстік жағында шыны қабырғалары және аспанға ашылатын тік шыны жалюзилері бар шатыры бар. Бұл жобаны сипаттап, Пиано былай деп жазды: "Жарық ғана кемелді болу жеткіліксіз. Тыныштық, сергелек және өнер туындысын тамашалаумен байланысты құштарлық сезімі де қажет". The New York Times газетінің сәулет сыншысы Николай Орусов BCAM-ның ішкі бөлігіне риза болды, бірақ сыртқы түрі оны қызықтырмады: "Қаланың сәулеттік мұрасының негізіндегі формальды еркіндік аз; сондай-ақ, мырза Пианоның ең жақсы туындыларында күтетін құрылымдық жетілдірудің көптеген дәлелі жоқ. Музейдің монументалды травертин пішіні және қызыл сыртқы баспалдақтары – өршілдік пен поп-мәдениеттің ерекше қоспасы. Бұл – сенімсіздікке толы сәулет".
Astrup Fearnley Қазіргі заманғы өнер мұражайы, Осло, Норвегия (20062012)
Норвегияның Осло қаласындағы Astrup Fearnley Modern Art мұражайы (2006–2012) Осло қаласының оңтүстік-батысындағы ескі порт және өнеркәсіптік аймақты өнер мұражайы мен кеңселермен қайта жаңғырту және көркем фьордтың жағасындағы тартымды орын құру мақсатымен жобаланған. Жобада үш ғимарат бар: екі мұражай ғимараты және бір кеңсе ғимараты, олардың барлығы біртұтас шыны шатырмен жабылған. Құрылыс материалдарына болат және ағаш арқалықтар кіреді. Арна мен жаяу жол мұражайды жақын маңдағы дамып жатқан аумақпен байланыстырады, ал мұражай мен жаяу жолдан фьорд пен Осло орталығының әсем көріністері ашылады. Мұражай мен судың арасында Аниш Капур, Луиза Буржуа және тағы басқа белгілі мүсіншілердің туындыларынан құралған мүсіндер паркі орналасқан. Арнаның бір жағындағы мұражай ғимаратында тұрақты көрмелер, ал екінші жағындағы ғимаратта уақытша көрмелер ұйымдастырылады. Арна үстінен көпір екі мұражай ғимаратын жалғастырады. Құрылыс материалдары болат, шыны және ағаш арқалықтарды қамтиды, ал шыныдан жасалмаған қасбеттер скандинавиялық архитектура дәстүрінде сапалы өңделген, ауа райына төзімді панельдермен жабылған.
Кимбелл өнер мұражайының кеңейтілуі, Форт-Уорт, Техас (20072013)
Форт-Уорт, Техас штатындағы Кимбелл өнер мұражайының кеңейтілуі (2007–2013) – модернист архитектор Луис Канның жобалаған, ал Пиано карьерасының басында оның жұмысында болған мұражайға жасалған қосымша, ол 1972 жылы аяқталған. Ғимарат Форт-Уорт қаласындағы заманауи өнер мұражайына қарап тұр, оны Тадао Андо (2002) жобалаған. Жаңа галереяның ауданы Кан ғимаратының ауданымен салыстырғанда шамамен алғанда , ал құны 135 миллион долларға жетті. Пиано мұражай үшін керемет жаңа кіреберіс жасады, онда ішіндегі ақ түсті қабырғаларға қарсы жарқыраған қызыл жиһазды көрсететін үлкен терезелер бар. Жаңа мұражайда қолданылған материалдарға Кан ғимаратымен үйлесетін ашық түсті бетон, Дуглас шыршасының арқалықтары мен төбелері, ақ еменнен жасалған едендер және көп мөлшерде қос қабатты, фриттелген шыны кірді. Мұражайда сонымен қатар қазіргі заманғы экологиялық мүмкіндіктер де бар, оларға өсімдіктермен жабылған шатыр, шатырдағы фотоэлектрлік жасушалар, геотермальдық құдықтар және LED шамдары кіреді. Пиано былай деп жазды: «Біздің ғимарат биіктігімен, масштабымен және жалпы жоспарымен Кан ғимаратын қайталайды, бірақ біздің ғимараттың мінезі көбірек ашық және кеңірек. Жайпақ, көзге түспейтін (бетінің жартысы жер астында), ол өзінің ерекше мінезіне ие және ескі мен жаңаның арасында диалог құрайды». Дегенмен, мұражай сыншылардың да назарына ілікті, олар оның жеткіліксіз амбициялы екенін айтты. «Даллас Морнинг Ньюс» газетінің архитектура сыншысы Марк Ламстер былай деп жазды: «Титанмен өңделген бетоннан жасалған, өте тегіс қабырғалары мен төртбұрышты бағаналары бар Пианоның алдыңғы фасады клиникалық, стоикалық мінсіздікті көрсетеді. Жалпы алғанда, бұл құрылыстың керемет жетістігі. Ең әсерлісі – бұл арқалықтар: Канададан жүк көлігімен жеткізілген 100 футтық қабатталған Дуглас шыршасынан жасалған балкалар. Бірақ барлық техникалық шеберлігіне қарамастан, ол Канның ғимаратының салтанатты күшіне жете алмайды. Ол өте құрметпен қарауға бейім».
Уитни американдық өнер мұражайы, Нью-Йорк (2007 2015)
Уитнидің американдық өнер мұражайы 1966 жылы Марсель Брюер салған, Мэдисон даңғылындағы бастапқы ғимаратынан Манхэттендегі Гансвуорт және Вашингтон көшелерінің қиылысына, бұрын ет өңдеуші зауыттары болған, High Line өзен жағалауындағы жол мен саябақтың жанындағы жаңа орынға көшуді шешті. Мұражай тоғыз қабаттан тұрады және ауданың архитектурасына үйлесетін асимметриялық индустриалды стильде салынған. Ішкі галереяларынан өзге, ғимараттың бір бөлігіндегі үлкен террасада ашық ауадағы көрме алаңы бар. Ол болаттан, бетоннан және тастан, сондай-ақ бұрын бұзылған зауыттардан қайта пайдаланған қарағай ағашы және басқа материалдардан салынған. The Wall Street Journal газетінің архитектура сыншысы Джуль Айовин оны "ашық, өзгермелі кеңістіктерінің" арқасында "қонақжай, шығармашылық машина" деп атады, ал New York Times газетінің сыншысы Майкл Киммелман оны "көрінуге және көрілуге арналған ашық тұрақ" деп сипаттады. Архитектураға кеңдік пен жомарттық тән, өнердің қаламен байланысы және керісінше сезімі бар.
Гарвард өнер мұражайлары, Кембридж, Массачусетс (2008 2014)
2008 жылдан бастап Пиано Гарвард университетіне қарасты үш өнер мұражайының жинақтарын біріктіретін Гарвард өнер мұражайларын орналастыру үшін бұрынғы ғимаратты қайта жаңарту жұмыстарын жүргізді. Жаңа мұражай 1925 жылғы Фог мұражайының (1925) әдемі кірпіштен тұрған Ivy League фасадын сақтап қалды, бірақ аулаға пирамида пішіндес шыны шатыры бар жаңа кеңістік қосты, бұл галерея ауданын 40 пайызға арттырды. Жаңарту нәтижесінде алты қабаттан тұратын галереялар, сыныптар, лекция залдары және жаңа оқу орталықтары ашылды, олар мұражайлардың 250 000 экспонаттан тұратын жинағының бір бөлігіне қол жеткізуге мүмкіндік береді. Жаңа ғимарат 2014 жылдың қараша айында көпшілікке ашылды.
Валеттаның қалалық қақпасы мен Парламент үйі, Мальта (20112015)
Мальтадағы Валлетта қаласындағы "City Gate" жобасы – Мальта астанасы Валлеттаға кіретін басты қақпаның толыққанды қайта ұйымдастырылуы болды. Оған 16 ғасырлық қала қабырғалары арқылы салынған алып қала қақпасы, бұрынғы Корольдік опера театрының қираған жеріндегі ашық аспан астындағы театр "машинасы" және жаңа Парламент ғимаратының құрылысы кірді. Қақпа жобасы қырқыс дау тудырды, бірақ оның орнына салынған ескі қақпа 1960 жылдары ғана итальяндық рационалистік стильде салынған еді. "Театр машинасы" ерекше көзге түседі; бастапқы идея бойынша, жаз айларында 19 ғасырлық опера үйінің екінші дүниежүзілік соғыста қираған қалдықтарына сахнасы мен қанаттары бар, мың орындық көшпелі темір театр орнатылуы тиіс болған. Ол өзінің сахналық жабдықтарымен және дәстүрлі опера театрының акустикасын қайта жаңғырту технологияларымен жабдықталған. Көрсетілімдер өткізілмейтін кезде, "машина" қоғамдық алаңға айналып, адамдар жиналатын орынға ұсынылған. Парламент ғимараты (2011–2015 жж.) – қаланың ескі қабырғаларының массивті тас көрнісімен үйлесім тапқан, заманауи техника мен технологияның үйлесімі.
Ботин өнер орталығы, Сантандер, Испания (20122017)
Испанияның Сантандер қаласында орналасқан Ботин орталығы – Fundación Botín қорының жеке қаржыландырылатын жобасы. Оның мақсаты – музей және зерттеу орталығы ретінде мәдениетті дамытуға арналған орталық болу. Ол Сантандер шығанағының теңіз жағасындағы бағаналардың үстінде орналасқан екі ғимараттан тұрады. Батыс ғимаратта көрме алаңы орналасқан, ал шығыс ғимарат зерттеулерге арналған, онда аудитория, оқу бөлмелері және басқа да жабдықтар бар. Екеуі де "пачинко" деп аталатын аспалы алаңша және баспалдақтар мен платформалар жиынтығымен байланысқан. Бұл Пианоның Испаниядағы тұңғыш жобасы болды және оның орналасқан жеріне қатысты пікір таласы туды. Сыншылар ғимаратты жарық, көріністер мен дизайнның керемет үйлесімділігіне байланысты таңғажайып әрі әсерлі деп сипаттайды.
Ставрос Ниархос Қоры Мәдениет орталығы, Афина, Грекия (2016)
Афинадағы Ставрос Ниархос қорының мәдени орталығы (SNFCC) – Пианоның ең әсерлі жобаларының бірі. 2004 жылғы жазғы Олимпиада ойындары үшін автотұрақ қызметін атқарған жерде, Калитеядағы Фалирио шығанағының жанында, ежелгі грек портының оңтүстігінде орналасқан. Ол Грекия Ұлттық кітапханасын және Грекия Ұлттық операсының жаңа опера үйін, сондай-ақ Ставрос Ниархос паркін біріктіреді – жасанды төбесі бар қалалық парк. Ғимаратты көтеріп, жақын теңізге көрініс ашу үшін жасанды төбе құрылды. Опера үйінде 1400 орындық негізгі театр және 400 орындық кішкентай "қара жәшік" театры бар. Опера үйінің үстінде төртбұрышты көлденең шыны қорап орналасқан, ол "Фарос" (Маяк) деп аталады және Туриндегі Lingotto зауытының үстіндегі өнер мұражайының тұғырына ұқсас. Бүкіл құрылыс бір жалпақ шатырмен жабылған, ол көлеңке береді және 1,5 мегаватт электр энергиясын өндіретін фотоэлектрлік панельдермен жабылған, бұл ғимараттың жұмыс уақытында энергиямен өзін қамтамасыз етуі үшін жасалған. Жобаның құны 588 миллион долларды құрады.
Крауз Гейтвей орталығы, Де-Мойн, Айова (2019)
Айова штатының Де-Мойн қаласының орталығында, Вестерн Гейтвей паркіне іргелес орналасқан Крауз Гейтвей орталығы – Кум & Го компаниясының бас компаниясы Крауз тобының бас кеңсесі. Архитектурасы ұзын шатырларымен және үлкен шыны панельдерімен ерекшеленеді.
Академиялық кино мұражайы, Лос-Анджелес, Калифорния (2021)
Лос-Анджелестегі Academy Museum of Motion Pictures – 1939 жылы салынған, 2021 жылы ашылған бұрынғы May Company универмагының (бөлімдік дүкенінің) қайта жаңартылған нысаны, архитектуралық ескерткіш – арт-деко стиліндегі ғимарат.
Құрмет пен марапаттар
1998 жылы Пьяно архитектура саласындағы Нобель сыйлығы деп есептелетін Прицкер сыйлығын жеңіп алды. Төрешілер алқасы Пианоны Микеланджело мен да Винчиге теңеп, оған "қазіргі және постмодернистік архитектураны жаңаша анықтаған" деп баға берді. 2006 жылы TIME журналы Пьяноны әлемдегі ең беделді 100 адамның қатарына қосты. Ол "Өнер мен ойын-сауық" санатындағы ең беделді он адамның бірі болып таңдалды. 2008 жылдың 18 наурызында Пьяно Босния және Герцеговинаның Сараево қаласының құрметті азаматы атанды. 2013 жылдың тамызында Италия президенті Джорджо Наполитано оны Сенаттың өмір бойына толыққанды сенаторы қызметіне тағайындады.
Кәсіби және жеке өмірі
Пиано 1981 жылы Ренцо Пиано құрылыс шеберханасын (RPBW) құрды. 2017 жылы Парижде, Генуяда және Нью-Йорктегі кеңселерде 150 серіктесі жұмыс істеді. 2004 жылы ол сәулет өнерін дамытуға арналған Ренцо Пиано қорының төрағасы болды. 2008 жылдың маусымынан бастап кеңсесі Генуяның жанындағы Пунта-Наведеде орналасқан. 2013 жылы Италия президентінің арнайы құрметімен, өмір бойына сенатор атанды. Осы мәртебе тек бес адамға ғана беріледі. Сенаторлық лауазымға тағайындалғаннан кейін Ренцо Пиано G124 деп аталатын жас архитекторлар тобын құрды, олардың мақсаты Италияның ірі қалаларының шет елді мекендерін жаңаруына көмектесу. Топ мүшелеріне Ренцо Пианоның сенаторлық жалақысы төленіп, жыл сайын ашық конкурс арқылы жаңа мүшелер таңдалады. Жобалар Турин, Милан, Падуа, Венеция және Рим қалаларында жүзеге асырылды. Пиано екінші әйелі Милли және төрт баласы – Карло, Маттео, Лия (бірінші әйелінен) және Джорджиомен бірге Парижде тұрады. 2023 жылдың сәуірінен бастап Аньелли қорының директорлар кеңесіне мүше болып кірді.