Кіріспе

Итальяндық-американдық сәулетші (1919–2013)
Солери бірнеше кітаптың авторы, оның ішінде «Материя мен рух арасындағы көпір – материя рухқа айналу арқылы бой түзеді» және «Аркология – Адам бейнесіндегі қала».

Ерте өмір және білім

Солери Италияның Турин қаласында дүниеге келген. 1946 жылы «Politecnico di Torino» архитектура мамандығы бойынша «laurea» (магистр дәрежесі) алды. 1946 жылдың желтоқсан айында Америка Құрама Штаттарына сапар шегіп, Аризонадағы Талиэсин Вест және Висконсин штатындағы Спринг Гриндегі Талиэсинде Франк Ллойд Райтпен бір жарым жыл бірге жұмыс істеді. Осы кезеңде ол қазіргі заманғы өнер мұражайында көрсетілген көпір дизайны үшін халықаралық деңгейде танымал болды. 1950 жылы Солери әйелі Колли (туған аты Королин Вудс) екеуі Италияға оралды, онда оған Амальфи жағалауындағы Вьетриде үлкен керамика фабрикасын, «Ceramica Artistica Solimene» салу тапсырылды. Солери осы кезде керамика өнеркәсібінде алған тәжірибесін жүлделі дизайндарында, керамика мен қоладан жасалған жел шаңғырауында және саздан құйылған сәулеттік құрылыстарды өндіруде пайдаланды. 40 жылдан астам уақыт бойы жел шаңғырауларын сатудан түскен табыс оның теориялық жұмыстарын сынап көруге арналған құрылысқа қаржы табудың маңызды көзі болды. Аризонадағы Аркосанти мен Косантиде керамикалық және қола қоңыраулар әлі де өндіріліп, сатылуда. 1956 жылы Солери Колли және екі қызының үлкенімен бірге Скотсдейлге (Аризона штаты) қоныс аударды, ал кіші қызы Аризонада туды. 1970 жылы ол сәулет және дизайн студенттерінің көмегімен Аркосанти құрылысын бастады, оны қала құрылысы бойынша өз гипотезаларын сынау үшін арналған орын ретінде жоспарлады. Бұл «қалалық зертхана» (сол кезде «Нью-Йорк Таймс» газетінің сәулет сыншысы болған Ада Луиза Хакстебл осылай атады) халықаралық деңгейде танымал болды. 1970 жылы Вашингтондағы Коркоран өнер галереясы ұйымдастырған «Адам бейнесіндегі қала – Паоло Солеридің сәулеттік көріністері» көрмесі АҚШ және Канада бойынша кеңінен танылып, рекордтық санда көрермендерді тартты. «Two Suns Arcology, A Concept for Future Cities» 1976 жылы Нью-Йорк штатының Рочестер қаласындағы Xerox Square орталығында ашылды. 1989 жылы Нью-Йорк ғылым академиясында «Паоло Солеридің мекендері: Экологиялық егжей-тегжейлер» атты археология, ғарыш мекендері және көпірлер көрмесі ұйымдастырылды. Соңғы кезде «Солеридің қалалары, Жер планетасы және одан тыс сәулет» Скотсдейлдегі Скотсдейл өнер орталығында көрсетілді. Солери қоңырауы «Біз не білеміз?» фильмінде пайда болады. Оның туындылары бүкіл әлемде көрмелерге қойылды. 1976 жылы Паоло Солери БҰҰ-ның Адам қоныстары жөніндегі бірінші форумы – БҰҰ Хабитат І-нің маңызды қатысушысы болды, ол Ванкуверде, Британдық Колумбияда, Канадада, Солтүстік Америкада өтті. Солери сол жерде Бакминстер Фуллермен бірге болды. 1986 жылы, әйелі қатерлі ісіктен қайтыс болғаннан кейін төрт жыл өткен соң, Солери Аризона университетінің Аризона онкологиялық орталығының шіркеуін жобалауға шақырылды. Архитектуралық ерекшелігі – ботаникалық мотивтермен саздан құйылған бөшке тәрізді күмбезді төбе, мүсіндік элементтер және қоңырау жүйесі. 2010 жылдың 10 желтоқсанында Солери көпірі мен алаңы аяқталды. Құрылысты Скотсдейлдің қоғамдық өнер бөлімі тапсырған. Паоло Солеридің жобасына негізделген 130 фут (40 м) жаяу жүргіншілер көпірі Аризона каналының оңтүстік жағалауында орналасқан және Скотсдейл акваториясының дамыған сауда аймағын Скотсдейлдің ескі қаласымен байланыстырады. Көпір алаңға енгізілген, оның ішінде саздан құйылған өнер туындылары, сондай-ақ Паоло Солери жобалаған «Алтын су қоңырауы» деп аталатын үлкен қоңырау жинағы бар. «Паоло Солеридің көруі: Шөлдегі пайғамбар» (2013) деректі фильмінде Морли Сейфер, Пол Голдбергер, Кэтрин Хардвик, Уилл Брудер, Жан Мишель Кусто, Стивен Холл және Эрик Ллойд Райтпен сұхбаттар бар.

Аркосанти

Косанти қорының басты жобасы – Аркосанти. Аркосанти, Солеридің бастапқы жобалауынша, 5000 адамға арналған; ол 1970 жылдан бері салынып келеді. Кордс-Джанкшн маңында, Феникстен солтүстікке қарай 70 миль (113 км) жерде орналасқан және Аризона штатының орталық бөлігінде I 17 тас жолынан көрінетін бұл жобаның мақсаты – Солеридің «Аркология» концепциясын, экологиямен үйлесімді сәулет өнерін көрсете алатын үлгі жасау. Солери аркологияны жоғары тығыздықтағы қала ретінде көздеген, ол: ортақ, тиімді инфрақұрылымдық қызметтерге оңай қол жетімділікпен адамдар арасындағы өзара іс-қимылды барынша арттыруға; суды сақтау және кәрі суды азайтуға; энергияны, шикізатты және жерді үнемдеуге; қалдықтарды және қоршаған ортаның ластануын азайтуға; айналағы табиғи ортамен байланысты күшейтуге бағытталған. 2010 жылы Аркосантидің жылыжайлық Apron-ын аяқтау жұмыстары жүргізіліп жатты, бірақ бұл бастама 2013 жылы Солеридің қайтысынан кейін көп ұзамай тоқтатылды. Аркосанти – шөл аркологиясының прототипі. Солеридің басқа аркология жобаларында мұхит (Nova Noah) және т.б. сияқты жерлер қарастырылған. (Толығырақ: Аркология: Адам бейнесіндегі қала). 1970 жылдан бері Аркосанти құрылысына 7000-нан астам адам қатысқан. Олардың халықаралық ұйымы – Arcosanti Alumni Network.

Өлім

Солери 9 сәуірде 2013 жылы қайтыс болды және әйелінің қасында, Аркосантидегі жеке зиратқа жерленді.

Мұра

Паоло Солеридің архитектуралық және философиялық еңбектері сәулет, қала құрылысы және қоршаған ортаны жоспарлау салаларына ұзаққа созылатын әсер етті. Оның мұрасы мынадай түрлі жақтарынан көрініс табады:

Аркосанти және қалалық зертханалық тұжырымдамалар

Соллеридің эксперименталды қалалық зертханасы – Аркосанти, архитектура мен экологияны біріктіретін аркология тұжырымдамасына деген адалдығының куәсі. 1970 жылдан бері Аркосантидің үздіксіз дамуы Соллеридің ықшам, тұрақты қауымдастықтар құру арманына қызмет етеді.

Экологиялық сана

Солеридің еңбектері адамдардың қоныстануы мен табиғи ортаның үйлесімді болу қажеттілігін көрсетеді, бұл терең экологиялық сананың көрінісі. Оның теориялық негіздері тиімді жер пайдалану, ресурстарды сақтау және экологиялық тепе-теңдікті қолдау үшін қоғамдық нормаларды қайта қарастыруды ұсынды.

Қазіргі сәулетшілер мен қала құрылысы қызметкерлеріне әсері

Қазіргі заманғы көптеген сәулетшілер мен қала құрылысшылар Солеридің өз жұмысына тигізген әсерін мойындайды. Оның жаңашыл идеялары дизайнерлердің бір буынына экологиялық тұрғыдан жауапты сәулет туралы пікірталасқа үлес қосып, тұрақты және тиімді қалалық шешімдерді зерттеуге шабыт сыйлады.

Философиялық еңбектері

Солеридің еңбектері, оның ішінде "Аркология: Адам бейнесіндегі қала" атты маңызды еңбегі, қала тұрғын өмірінің болашағы және архитектура мен қоғам арасындағы байланыс туралы пікірсайыстарда жиі сілтеме ретінде қолданылады. Адам қоныстану үлгілерін түсінуге оның қосқан философиялық үлесі түрлі салалардың арасындағы диалогтар мен пікірталастарға жол ашты.

Марапаттаулар мен марапаттар

Солеридің әсері оның өмірінде алған көптеген марапаттар мен құрметтерінде айқын көрінеді, соның ішінде Америка сәулетшілер институтының алтын медалі (2010) – архитектураны экологиямен үйлесімді біріктіруге берілген тұрақты міндеті үшін. Паоло Солери мұрағаты, Солеридің суреттері мен жазбаларының жинағы Аркосантиде орналасқан. Бұл мұрағатты Сью Кирш басқарады. Жинақ көрмелер, жарияланымдар арқылы бөліседі және ғалымдар мен тарихшыларға қолжетімді. Паоло Солеридің аркологиялық көзқарасы мақтау мен сынға ұшырағанымен, оның мұрасы урбанизация және қоршаған ортаны қорғау сындықтарына инновациялық және тұрақты шешімдер іздеушілер үшін шабыт көзі болып қалады. Солеридің өмірі мен сәулеттік еңбектеріне арналған бірнеше фильмдер мен жазылған сұхбаттар бар: «Паоло Солери: Идеялар мен жұмыс» (1972), «Солеридің қалалары: Жер планетасы және одан тысқары сәулет» (1993), «Паоло Солери: Формадан әрі» (2013), «Паоло Солеридің көруі: Шөлдегі пайғамбар» (2013) және «Паоло Солери: Планета азаматы» (2016). Солеримен жасалған сұхбат экологиялық деректі фильм «The 11th Hour» (2007) ішінде көрсетілген.