Кіріспе
Варшава геттосының көтерілісі ардагері Симча Ротем (туған Simcha (Szymon) Rathajzer, сонымен қатар өзінің nom de guerre Kazik; 24 ақпан 1924 22 желтоқсан 2018) Варшавадағы еврей жер астының мүшесі болған және нацистерге қарсы Варшава геттосының көтерілісін жоспарлап, жүзеге асырған еврей күресу ұйымының (ŻOB) бас курьеры болған поляк-израиль ардагері. Ол Варшава көтерілісінің соңғы екі аман қалған еврей жауынгерлерінің бірі және 1943 жылғы Варшава гетто көтерілісінің соңғы аман қалған жауынгері болды.
Simcha Rotem (born Simcha (Szymon) Rathajzer, also known by his nom de guerre Kazik; 24 February 1924 – 22 December 2018) was a Polish Israeli veteran who was a member of the Jewish underground in Warsaw and served as the head courier of the Jewish Fighting Organization (ŻOB), which planned and executed the Warsaw Ghetto Uprising against the Nazis. He was one of the last two surviving Jewish fighters in the Warsaw uprising and the last surviving fighter from the 1943 Warsaw Ghetto Uprising.
Ерте өмір
Ротем 1924 жылы Польшаның Варшава қаласында дүниеге келген. Ол өмірінің алғашқы жылдары антисемитизмге ұшырап, Акива сионисттік жастар қозғалысының мүшесі болды.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Ротем неміс бомбалау науқанында жараланды, ол оның отбасылық үйіне соқтығысты. Оның ағасы және бірнеше отбасы мүшелері қаза тапты. Ол басқа ұлттар тарапынан ŻOB командирі Ицхак Цукерманға тікелей есеп беретін бас курьер болды. ŻOB-тың бас қолбасшысы Мордехай Аниелевич болды. Неміс жауынгерлері жеңіске жететіні анық болған кезде, ол Варшаваның басқа ұлт адамдарынан тұратын жағына құпия жолмен жіберілді. Ол жерде ол Цукерманмен кездесіп, ұрысшылар үшін қашуды ұйымдастырды. Алайда нацистер бұл жолды тауып алды. Қайта оралуға мүмкіндігі болмағандықтан, ол Цукерманмен бірге бейіттер жағында қамалып қалды, ал ұрыстар қызып, гетто өртенді. Жолдастарына жетуге тырысқан Ротем бірнеше рет кенелер арқылы геттоға кіруге тырысты, бірақ ақыры сәттілікке жетті. Ол жерде ол гетто көтерілісінің соңғы тірі қалған көшбасшыларының бірі Зивия Любеткинмен кездесті және оны 80 жауынгерден тұратын тобымен канализация арқылы басқа ұлттарға, содан кейін қала сыртындағы ормандарға алып барды. Соғыстың қалған кезеңінде ол қарсылықпен жер астындағы қызметін жалғастырды, әсіресе Варшавада әлі де жасырынған бірнеше мың яһудиге қамқорлық жасауға көмектесті. 1944 жылдың тамызында ол Польшаның Варшава көтерілісіне қатысты. 1945 жылдың шілдесінде Симча Ротем еврей жер астынан аман қалған басқа адамдармен бірге Варшава Мила 18 командалық бункерінің үстіндегі қираған жерлерді аралады.
Соғыстан кейінгі өмір
Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Ротем Накам тобына қосылды. Ол Дахау маңындағы неміс тұтқындарын улау үшін америкалық лагерьдің нан пісіруханасына кірді. Ол нан пісіру залында жұмыс істейтін поляктармен достасып, менеджерді мас қылып, кілттердің көшірмелерін жасап, ол айыққанша қайтарып береді. Көп ұзамай Лангвасер лагерінде жүргізілген іс-шараларды бұзбау үшін, жоспар тоқтатылды. Ол сондай-ақ британдық мандаттық саясаттың шектеулеріне қарамастан, Еуропалық еврейлерге Палестинаға көшіп келуіне көмектескен Бериха ұйымына қатысты. Оның он екі жасар әпкесі геттодағы көтерілісте қаза тапса да, оның ата-анасы мен тағы бір әпкесі жасырынып аман қалды және 1947 жылы ол және оның отбасының аман қалған мүшелері Палестинаға көшіп кетті. Ол Иерусалимде тұратын. 2018 жылы ол Варшава геттосының көтерілісінен аман қалған екі адамның бірі болды. 2001 жылы шыққан Uprising телесериалда оның рөлін актер Стивен Мойер ойнады. 2018 жылдың сәуірінде Ротем Польша президенті Анджей Дуданы қатаң сынап, былай деп жазды: "Мен Польша нацистік Германияға тиесілі болғаннан кейін Польша халқының азап шегуі арасындағы негізгі айырмашылықты жүйелі түрде елемеуіңізден қатты ренжідім, ал таң қалдым, мен оны кемсітпеймін және нацистік неміс құрту машинасы Польшаның еврей азаматтары, менің бауырларым мен апаларымның әділ геноцидін елемейтін, бұл құрту машинасының көптеген поляк серіктестері болғандығын елемейтін". Ротем сонымен қатар "Мен поляк ұлтын ұжым ретінде кінәламаймын және Польшаның мыңдаған халықтары арасындағы әділдердің және соғыста еврейлерді құтқару үшін жасаған көптеген поляктар туралы жақсы білемін" және "поляк қоғамы ащы тарихи шындықпен бетпе-бет келгенде ғана, оның ауқымы мен ауырлығын ашып, сол қорқынышты қайталанбайтын мүмкіндік болады. Сондықтан мен Польшада жақында қабылданған заңға қарсымын, ол поляктардың еврей халқына қарсы жасаған зұлым істерін тарихтан алып тастау үшін жасалды".