Адам Черняков (1880-1942) – Варшава геттосының еврей кеңесінің басшысы, поляк саяхатшысы. Екінші дүниежүзілік соғыстағы трагедия, өлім және құрбандық туралы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Польша саясаткері (1880–1942)
Polish politician (1880–1942)
Адам Черняков (30 қараша 1880 – 23 шілде 1942) – польшалық инженер және сенатор, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Варшава геттосының еврей кеңесінің (Judenrat) басшысы болған. 1942 жылғы 23 шілдеде, «Ірі акция Варшава» деп аталатын еврейлерді жаппай қыру науқаны басталғаннан кейін бір күн өткен соң, ол цианид таблеткасын жұтып өзіне қол жұмсады.
Adam Czerniaków (30 November 1880 – 23 July 1942) was a Polish engineer and senator who was head of the Warsaw Ghetto Jewish Council (Judenrat) during World War II. He committed suicide on 23 July 1942 by swallowing a cyanide pill, a day after the commencement of mass extermination of Jews known as the Grossaktion Warsaw.
Өмір және мансап
Черняков 1880 жылғы 30 қарашада Польшаның Варшава қаласында (сол кезде Польша Конгресінің құрамында) дүниеге келді. Ол Варшава мен Дрезденде инженерлік білім алды және Варшавадағы еврей қауымының кәсіптік-техникалық мектебінде сабақ берді. 1927 жылдан 1934 жылға дейін Варшава қалалық кеңесінің мүшесі болды, ал 1930 жылғы мамыр айында Польша Сенатына сайланды. 1939 жылғы 4 қазанда, Варшава нацистік Германияға тапсырылғаннан кейін бірнеше күн өткен соң, Черняков 24 мүшеден тұратын еврей кеңесінің (Judenrat) төрағасы болып тағайындалды, ол жаңа еврей геттосындағы неміс бұйрықтарын орындауға жауапты болды. Варшава геттосы 1940 жылғы 15 қарашада сыртқы әлемнен толығымен оқшауланды.
Czerniaków was born on 30 November 1880 in Warsaw, Poland (then part of the Congress Poland). He studied engineering in Warsaw and Dresden and taught in the Jewish community's vocational school in Warsaw. From 1927 to 1934 he served as member of the Warsaw Municipal Council, and in May 1930 was elected to the Polish Senate. On 4 October 1939, a few days after Warsaw surrendered to Nazi Germany, Czerniaków was made head of the 24 member Jewish Council (Judenrat), responsible for implementing German orders in the new Jewish ghetto. The Warsaw Ghetto was closed to the outside world on November 15, 1940.
Варшава геттосының депортациясы
1942 жылдың шілдесінде неміс билігі Варшава геттосынан жаңа салынған Треблинка жойқын лагеріне еврейлерді жаппай депортациялауға дайындала бастағанда, еврей кеңесінен еврейлердің тізімдерін және олардың тұратын жерлерінің карталарын ұсыну талап етілді. 1942 жылдың 22 шілдесінде Юденрат СС-тен Варшаваның барлық еврейлерін Шығысқа “қайта орналастыру” жөніндегі нұсқау алды. Нацистік Германияның фабрикаларында жұмыс істейтін еврейлерге, еврей ауруханаларының қызметкерлеріне, кеңес мүшелеріне және еврей геттосы полициясының отбасыларымен бірге ерекшеліктер жасалды. Күндізгі уақытта Черняков бірнеше адамды, оның ішінде санитарлық қызметкерлерді, фабрикада жұмыс істейтін әйелдердің күйеулерін және кейбір кәсіптік білім алушыларды босатуға қол жеткізді. Ол өтініш білдіргеніне қарамастан, Януш Корчак басқаратын жетімханадағы немесе басқа жетімханалардағы балалар үшін босату ала алмады. Бұйрықтарда депортациялар күніне 6000 адамнан бастап дереу жүзеге асырылатыны, оны еврей кеңесі мен гетто полициясы қамтамасыз етуі керектігі айтылды. Орындалмаған жағдайда кеңес қызметкерлері мен Черняковтың әйелі қоса алғанда 100 кепілдікке алынған адам атылады. Адам Черняков Варшавадағы Окопова көшесіндегі еврей зиратына жерленген. 2001 жылғы Warner Bros. туындысы “Көтеріліс” фильмінде актер Дональд Сазерленд Адам Черняковтың рөлін сомдады. Оның күнделігінен үзінділер 2010 жылғы “Аяқталмаған фильм” деректі фильмінде көрсетілді. “Холокост дауыстары” театр труппасы 2013–2014 жылдары Англияда Варшава геттосы көтерілісіне арналған “Нағыз от” пьесасымен гастрольдік сапарда болды, онда Черняковты бейнелейтін сахналар бар. 2015 жылы актер және драматург Тим Далглиш (“Холокост дауыстарының” бұрынғы мүшесі) Черняковтың күнделіктеріне негізделген “Адамның соңғы күндері: Адам Черняковтың шын тарихы” атты толыққанды пьеса жазды. Пьесада Черняков нацистердің ең жаман зұлмыларын азайту қажеттілігі мен оларды серіктес ретінде пайдалану қаупі арасында қырылысқа ұшыраған қайшылықты кейіпкер ретінде бейнеленген. Америка композиторы Арнольд Рознердің “Адам Черняковтың күнделіктерінен” (Op. 82) – 1986 жылы жазылған жарты сағаттық классикалық музыкалық туынды. Ол толық оркестр мен таңдалған күнделік жазбаларын оқитын баяндаушыға арналған. Бұл туынды дирижер Дэвид Амосқа тапсырылып, одан кейін жазылған. 2015 жылы жасалған туындының жалғыз коммерциялық жазбасына сәйкес, Черняковтың сөздерін ағылшын тіліне Рауль Хилберг пен Станислав Старон, Иерусалимдегі Яд Вашемнің Йозеф Кермицпен бірлесіп аударған.
As the German authorities began preparing for mass deportations of Jews from the Warsaw Ghetto to the newly built Treblinka extermination camp in July 1942, the Jewish Council was ordered to provide lists of Jews and maps of their residences. On 22 July 1942, the Judenrat received instructions from the SS that all Warsaw Jews were to be "resettled" to the East. Exceptions were made for Jews working in Nazi German factories, Jewish hospital staff, members of the council and the Jewish Ghetto Police with their families. Over the course of the day Czerniaków obtained exemptions for a handful of individuals, including sanitation workers, husbands of women working in factories, and some vocational students. Despite pleading he was unable to obtain an exemption for the children in Janusz Korczak's orphanage or other ghetto orphanages. The orders stated that deportations would begin immediately at the rate of 6,000 people per day, to be supplied by the Jewish Council and the Ghetto Police. Failure would result in the execution of 100 hostages, including council employees and Czerniaków's wife. Adam Czerniaków is interred in the Okopowa Street Jewish Cemetery in Warsaw. In the 2001 Warner Bros motion picture, Uprising, actor Donald Sutherland portrayed Adam Czerniaków. Excerpts of his diary are featured in the 2010 documentary film A Film Unfinished. The theatre company Voices of the Holocaust toured England during 2013–14 with the play Fragile Fire based on the Warsaw Ghetto uprising which featured scenes depicting Czerniaków. In 2015 the actor and writer Tim Dalgleish (formerly of Voices of the Holocaust) wrote a full length play based on Czerniaków's journals called The Last Days of Adam: The true story of Adam Czerniaków. The play depicted Czerniaków as a conflicted character, torn between the need to ameliorate the worst excesses of the Nazis and the danger of being manipulated into becoming a collaborator. American composer Arnold Rosner's From the Diaries of Adam Czerniaków, Op. 82 is a half hour classical music work composed in 1986 and scored for full orchestra and a narrator, who reads selected diary entries. The work was commissioned and later recorded by the conductor David Amos. According to the work's only commercial recording, made in 2015, the English translation of Czerniaków's words was made by Raul Hilberg and Stanislaw Staron, in collaboration with Josef Kermisz of Yad Vashem in Jerusalem.
Жеке өмір
Черняков 1912 жылғы 24 шілдеде Ниунияға (д-р Фелиция Чернякова) үйленді. Олардың Жас есімді ұлы болды, ол заңгер және экономист болды. Польшаға басып кіргеннен кейін Жас Кеңес үкіметі басып алған аймаққа қашып, Кеңес Одағының Орталық Азиядағы Қырғыз КСР-іне жер аударылды, ол 1942 жылғы 18 шілдеде қайтыс болды. Ниуния соғыстан аман қалды және 1950 жылы қайтыс болғанға дейін қиын жағдайда өмір сүрді. Ол күйеуінің қасына Варшавадағы Окопова көшесіндегі еврей зиратында жерленді.
Czerniaków was married to Niunia (dr Felicja Czerniakówa) on 24 July 1912. They had a son named Jas, who became a lawyer and economist. Following the invasion of Poland, Jas fled to Soviet occupied territory and was exiled to Kirghiz SSR in Soviet Central Asia, where he died on July 18, 1942. Niunia survived the war and lived in poor financial conditions till her death in 1950. She was buried next to her husband at the Okopowa Street Jewish Cemetery in Warsaw.