Кіріспе
Польша жазушысы Зофия Косак-Щуцка (сонымен қатар Косак-Шатковска); 10 тамыз 1889 – 9 сәуір 1968) – польшалық жазушы және Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңіндегі қарсылық күресшісі. Ол соғыс жылдарында екі польша ұйымын бірлесіп құрды: Польшаның жаңару фронты және Холокосттан қашуға көмектесу үшін құрылған Żegota. 1943 жылы немістер оны тұтқынға алып, Освенцим концлагеріне жіберді, бірақ соғыстан аман қалды.
Zofia Kossak Szczucka ( (also Kossak Szatkowska); 10 August 1889 – 9 April 1968) was a Polish writer and World War II resistance fighter. She co founded two wartime Polish organizations: Front for the Rebirth of Poland and Żegota, set up to assist Polish Jews to escape the Holocaust. In 1943, she was arrested by the Germans and sent to Auschwitz concentration camp, but survived the war.
Ерте өмір
Зофия Коссак – суретші Войцех Коссактың егіз інісі Тадеуш Коссақтың қызы және суретші Юлиус Коссақтың немересі. Ол екі рет үйленді. 1923 жылы Львов қаласында алғашқы күйеуі Стефан Щуцкий қайтыс болғаннан кейін, ол Цезшин Сілезиясындағы Горки-Велькие ауылына қоныс аударды, онда 1925 жылы Зигмунд Шатковскиге тұрмысқа шықты.
Белсенділік
Ол Чартак әдеби тобымен байланысты болды және көбінесе католик баспасөзі үшін жазды. Сол кезеңдегі ең белгілі туындысы – 1917 жылғы Ресей революциясы туралы естелік «Жалын». 1936 жылы ол Польша әдебиет академиясының құрметті Алтын лавр (Złoty Wawrzyn) сыйлығына ие болды. Коссак-Щуцканың тарихи романдары: Beatum scelus (1924), Złota wolność (Алтын бостандық, 1928), Legnickie pole (Легница алаңы, 1930), Trembowla (1939), Suknia Dejaniry (Нессустың киімі, 1939). Ең танымалдары – крест жорықтары мен кейіннен Франциск Ассизский туралы «Krzyżowcy» (Angels in The Dust, 1935), «Król trędowaty» (The Leper King, 1936) және «Bez oręża» (Blessed are The Meek, 1937) романдары, олар бірнеше тілге аударылды. Ол сонымен қатар діни тақырыптарда «Z miłości» (Сүйіспеншілік, 1926) және «Szaleńcy boży» (Құдайдың ділділері, 1929) еңбектерін жазды.
Баспасөз қызметі
Польшаны неміс оккупациялаған кезде ол жер асты баспасөзінде жұмыс істеді: 1939 жылдан 1941 жылға дейін «Польша өмір сүреді» (Polska żyje) атты жер асты газетін бірлесіп редакциялады. 1941 жылы ол «Польшаның қайта жаралуы үшін фронт» (Front Odrodzenia Polski) католик ұйымын құрды және оның «Ақиқат» (Prawda) газетін редакциялады. Жер асты қозғалысында ол «Вероника» атты кодовалық есімді пайдаланды.
"Бейбітшілік!"
1942 жылдың жазында Варшава геттосының жоюы басталғанда Косак Шчучка "Протест" атты үнқағаз жариялады, оның 5000 данасы басылды. Үнқағазда ол геттодағы жағдайды және сол кездегі депортациялардың қорқынышты жағдайларын жанды суреттеп көрсетті. "Барлығы қырылады – кедейлер де, байлар да, қарттар, әйелдер, ерлер, жастар, нәрестелер, Иса мен Марияның есімімен қайтыс болатын католиктер де, яһудилер де. Олардың жалғыз кінәсі – Гитлер тарапынан жоюға үкімделген яһуди ұлтына туылғандары ғана". Косак Шчучка жазғандай, әлем осы қасіретке үнсіз қалды. "Англия да, Америка да үндемейді, тіпті өз халқына қарсы жасалған кез келген құқық бұзушылыққа өте сезімтал болатын ықпалды халықаралық яһудилер де үнсіз. Польша үнсіз – өліп бара жатқан яһудилердің айналасында тек өздерін кінәсізмін деп қол жуған Пилаттардың тобы ғана тұр". Ол кісі өлтіруге үнсіздік танытқандардың қылмысқа серік екенін жазды. Косак Шчучка мұны көбінесе діни этика мәселесі деп қарастырды. "Біздің яһудилерге деген сезіміміз өзгерген жоқ", - деп жазды ол. "Біз оларды Польшаның саяси, экономикалық және идеологиялық жауы деп санауды тоқтатпаймыз". Бірақ, ол Польша католиктерінің өз елінде жасалып жатқан қылмыстарға қарсы тұру міндетінен босатылмайтынын жазды. Ол еврейлерге көмек көрсету жөніндегі Уақытша комитеттің (Tymczasowy Komitet Pomocy Żydom) құрылысына қатысты, кейіннен ол Żegota кодировкасымен белгіленген Еврейлерге көмек көрсету жөніндегі Кеңеске (Rada Pomocy Żydom) айналды, оның жалғыз мақсаты Польшадағы еврейлерді нацистік қырып-жоюдан құтқару болатын. 1985 жылы ол Yad Vashem-нің "Ұлттардың Адалдары" қатарына енгізілді. Косак Шчучканың "Протест" туралы Роберт Д. Черри мен Аннамария Орла Буковска "Поляктар мен яһудилерді қайта қарастыру" кітабының кіріспесінде былай деп жазды: "Ол құжаттағы өзінің антисемитизмін ақтамай, поляк католицизмі мен поляк патриотизмі атынан яһудилерге көмек көрсетуге белсенді түрде араласуға шақырды. Варшава геттосынан депортациялар оның сол жылы Żegota-ны құруына себеп болды – ол Польшаның астыртын мемлекетінің бір бөлігі болды, оның жалғыз мақсаты яһудилерді құтқару еді".
Тұтқындау
1943 жылғы 27 қыркүйекте Косак Шчучка Варшавада неміс көше патрулімен тұтқындалды. Немістер оның кім екенін білмегендіктен, оны алдымен Павиак түрмесіне, содан кейін Аушвиц II Биркенау концлагеріне жіберді. 1944 жылдың сәуірінде оның кім екені белгілі болған соң, оны Варшаваға тергеу үшін қайтаруға және өлім жазасына кесуге жіберді. 1944 жылдың шілдесінде Польша азаматтық қарсыласының күш-жігері арқасында босатылып, Варшава көтерілісіне қатысты.