Кіріспе
Пол Скотттың 1968 жылғы кітабы "Ақтөбе күні" - Пол Скотттың 1968 жылғы "Радж квартеті" романы. Бұл фильм Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ағылшын ықпалының құлдырауы кезінде Үндістанда түсірілген. Романның басты тақырыбы - ежелгі Радж отбасы, Лейтондар, "Тақтың асыл тасы" романында айтылған Майапур оқиғасының салдары, Үндістанның саясаткері Мұхаммед Али Касим және Мират князьдік мемлекетіндегі оқиғалар.
The Day of the Scorpion is a 1968 novel by Paul Scott, the second in his Raj Quartet. It is set in India during World War II as the influence of the British erodes. The novel focuses on old Raj family, the Laytons, the aftermath of the Mayapore incident focused on in The Jewel in the Crown, the Indian politician Mohammed Ali Kasim, and events in the princely state of Mirat.
Сюжетке кіріспе
Роман 1940-шы жылдардағы Британдық Үндістанда орын алған. "Ақтөбе" кітабындағы оқиғадан басталады. Романның көп бөлігі сұхбаттар мен әңгімелесулер мен зерттеулер туралы баяндамалар түрінде жазылған. Басқа бөліктерінде бір кейіпкерден екіншісіне жіберілген хаттар немесе күнделіктер жазылған.
Орнату
Бұл оқиға 1942-1944 жылдар аралығында Үндістанның бірнеше жерінде, әсіресе солтүстік провинциясында орын алған. Облыс Пенджаб пен Біріккен провинциялармен ерекшеліктері бар. Жерлер мен адамдардың атаулары Бенгалиямен байланысты екенін көрсетеді; дегенмен, физикалық сипаттамалары солтүстік-шығыс Үндістан емес, солтүстік-орталық Үндістанда орналасқан. Облыстың солтүстігінде таулы аймақ, ал ауыл шаруашылығына арналған жазық жер бар. Облыстың астанасы Ранпур. Облыстың тағы бір ірі қаласы - Майапур, ол "Ақтөбедегі асыл тастан" басты орын алды. Мират княздік мемлекеті провинция ішіндегі номиналды егемендік енклав болып табылады. Панкот - провинциядағы "екінші сыныпты" төбе станциясы, ол Солтүстік Африкада Осестің қарсыластарына қарсы соғысқан Үндістан армиясының полкі 1-ші Панкот мылтығының штабы болып табылады. Салқын мезгілде полк даладағы Ранпурға көшіп келеді. Преманагарда британдықтар түрме ретінде пайдаланатын ескі бекініс бар. Музафирабадтың басқа бір қаласы - Музафирабад ("Муззи") Гидтерінің бас штабы, бұл Үндістан армиясының тағы бір полкы. Сундернагар - провинцияның "арғы теңіз қалашығы". Нанора тауларында тағы бір тау станциясы бар.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Бұл романда Лейтон отбасы Панкоттың басты кейіпкерлері ретінде таныстырылады. Солтүстік Африкадағы жорықта қызмет еткен полковник Лейтонды нацистер тұтқынға алады. Оның әйелі Милдред және оның қыздары (Сара мен Сьюзан) Панкотта тұрады, ал полковник Лейтонның үшеуі, Мейбл әпкесі, Роуз Коттедждегі отбасылық үйді иеленеді. Енді армия капитаны Рональд Меррик, төменгі орта таптың өзін-өзі жасақтаған адамы және Дафна Мэннерс ісіне жауапты бұрынғы полиция қызметкері, Лейтон отбасына өзін жасырын түрде енгізе бастайды. Лейтонның білмейтінін білеміз, ол тұтқында отырған Хари Кумарды Меррик қинаған және қорлаған. Сюзан, Лейтонның кіші қарындасы, өзінің ешнәрсе емес екенін сезініп, Тэдди Бингемге, беделді Муззи Гидтер полкінің түгі жоқ және дәстүрлі офицеріне үйленеді. Кездейсоқ Тедди мен Меррик бөлмедестер, ал оның тағайындалған шаһиты соңғы минутта ауырып қалады, Тедди Мерриктен шаһит болуды сұрайды. Той Наваб билеген жергілікті штаттағы Мират қаласында өтеді. Тойға бара жатқанда біреу Тедди мен Меррик отырған көлікке тас лақтырады. Тедди жараланды және оны жамау керек. Тойда Мираттың Навабы, үнді азаматы болғандықтан, оның меншігіне кіруіне тыйым салынған кезде, қауіпсіздіктің құрбаны болады. Жаңадан үйленген ерлі-зайыптылар теміржол вокзалында көріскенде, Шалини Гупта Сен пайда болады және Мерикке өзінің немере інісі Хари Кумардың қайда екенін ашуын сұрайды. Азаматтық қызметте қызмет ететін офицер Найджел Роуэн Леди Мэннерспен бірге Леди Мэннерстің немересі Дафниді зорлағаннан кейін азаптап, түрмеге жабылған және саяси қылмыстар үшін Үндістанды қорғау туралы заң бойынша бір жыл бойы түрмеде отырған Хари Кумардың жауап алуын бақылайды. Роуэн мен В.Р. Гопалды қамтитын алқа Мерриктің Хариге жасаған әрекеті туралы естігенде қорқады. Дегенмен, Хариге Дафнаның балалы болып, кейін қайтыс болғаны туралы ешкім айтпаған. Сұрақ қоюшылар Харидің мәлімдемесі Үндістанның осал саяси ахуалда тым қоздырғышты болатынын түсінеді. Олар сондай-ақ Харидің кінәсіз екенін біледі және болашақта ол тыныш түрде қамақтан босатылатын болады деп күдіктенді. Тедди мен Меррик Манипурдағы жапондықтарға және олардың орнына, Үнді ұлттық армиясына (британиялықтар арасында "Джифтер" деп аталады) қарсы майданға жіберіледі. Тедди Мерриктің ескертулеріне қарамастан, ИНА-ның тұзаққа түсіп, өз полкінен бас тартқандарды берілуге итермелеуге тырысады. Меррик Теддиді құтқару үшін бар күшін салады, бірақ сәттіліксіз, және қорқынышты түрде қираған күйде қалады. Тедди алға қарай барады, бұл оның Мерриктің жолдан тайғандармен айналысуы мүмкін әдістеріне алаңдаушылығын білдіреді. Сара Лейтон, үлкен әпке, отбасының ар-ұжданы ретінде алдыңғы қатарда тұр. Отбасының оның күш-жігеріне ризашылығын білдіру үшін Сара Калькуттадағы әскери ауруханада емделіп жатқан Меррикке барады. Меррик оған неге өзін Теддидің тағдырына ішінара жауапты деп санайтынын түсіндіреді. Ол оның мүсінінің бұзылуына қорқады және Мерриктің сол қолының көп бөлігін кесу керектігін біледі. Калькуттада Сара анасының кіші әпкесі Феннимен тұрады, ол Сараны жас жігітке үйлестіруге асығады. Фенни күйеуі, подполковник Артур Грейске бірнеше жас офицерлерін кешкі асқа шақырады. Әсіресе, ол Сараны Джимми Кларкпен таныстыруға құштар. Қаладағы сәтсіз кештен кейін Кларк Сараны Калькуттаның Үндістанға алып барады, онда олар бай қоғамның үйіндегі тойға қатысады. Сол жерде Кларк Сараны өмірдің дәмін татып көруге шақырады. Панкотқа қайтып бара жатқанда Сара Навабтың уазирі немесе бас кеңесшісі болған ақ рулық эмигрант граф Броновскиймен кездеседі. Оның қасында Найджел Роуэн бар. Олар сол жерде белгілі саясаткер Мұхаммед Әли Қасиммен кездеседі. Қасым кіші ұлы Ахмедтен оның үлкен ұлы Саидтың, Үндістан армиясының офицері, INA-ға қосылып, сатқындыққа кінәлі екенін біледі. Барби Батчелор Мейбел Лейтонның досы және қонағы болып, бір түнде екеуі де ұйықтай алмай жатқан кезде Мейбел мен Милдред арасындағы жаулықтың құпиясын біледі. Мейбл Барбиге өзі жерленгенге дейін Ранпурға ешқашан бармайтынын айтады, бұл Барби оны Ранпурдағы марқұм күйеуі Джеймс Лейтонның қабірінің қасына жерленгісі келетінін білдіреді. Сюзан Бингем, Теддидің жаңа тұрмысқа шыққан және жүкті қалыңдығы, Теддидің өлімі туралы хабар алғаннан кейін, ол өзінің Мейбл әпкесі өлімінің куәгері болған кезде, қатты күйзеліске ұшырайды. Сюзан өз рөлін және мінезін басқаларға жүктейді. Тедди өзінің жеке басын нығ...
Сыни қабылдау
1968 жылы "Kirkus Reviews" журналында жарияланған кітапқа анонимді сыншы романды "бай, күрделі роман" деп атады. Сараптамада Скотттың "адамдар мен ұлттардың жалған ізденістерін, мәдениет пен уақытты қайта құру қабілетін қарастырғаны оны маңызды романист ретінде белгілейді" деп қорытты.