Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Австрия композиторы (1885–1935)
Austrian composer (1885–1935)
Альбан Мария Йоханнес Берг (9 ақпан 1885 – 24 желтоқсан 1935) – Екінші Вена мектебінің австриялық композиторы. Оның шығармашылық стилі романтикалық лиризмді он екі тондық техникамен үйлестірді. Ол салыстырмалы түрде аз шығармалар қалдырғанмен, "эмоция мен құрылымның толық әлемін" қамтитын экспрессивті стилімен 20 ғасырдың ең маңызды композиторларының бірі ретінде танылды. Берг Венада дүниеге келіп, сонда өмір сүрді. Ол он бес жасында композиция жазуды бастады. 1904-1911 жылдар аралығында Арнольд Шенбергтен контрапункт, музыка теориясы және гармония сабақтарын алды, оның дамытушы вариациялар және он екі тондық техника принциптерін қабылдады. Бергтің маңызды туындыларына «Воццек» (1924) және «Лулу» (1935, композитор қайтыс болғаннан кейін аяқталды) опералары, «Лирикалық сюита» және «Камералық концерт» сияқты камералық шығармалар, сондай-ақ скрипкалық концерт кіреді. Ол сонымен қатар көптеген әндер (лидерлер) жазды. Ол он екі тондық жүйеге көбірек «адамдық құндылықтарды» әкелгені айтылады; оның шығармалары Шенбергтің шығармаларына қарағанда көбірек «эмоционалды» деп есептеледі. Оның музыкасының тартымдылығы оған Шенбергтің өзіне қарағанда көптеген жанкүйерлер әкелді. Берг 1935 жылы сепсистен қайтыс болды.
Alban Maria Johannes Berg (/b//ɛər//g/ BAIRG, ; 9 February 1885 – 24 December 1935) was an Austrian composer of the Second Viennese School. His compositional style combined Romantic lyricism with the twelve tone technique. Although he left a relatively small oeuvre, he is remembered as one of the most important composers of the 20th century for his expressive style encompassing "entire worlds of emotion and structure". Berg was born and lived in Vienna. He began to compose at the age of fifteen. He studied counterpoint, music theory and harmony with Arnold Schoenberg between 1904 and 1911, and adopted his principles of developing variation and the twelve tone technique. Berg's major works include the operas Wozzeck (1924) and Lulu (1935, finished posthumously), the chamber pieces Lyric Suite and Chamber Concerto, as well as a Violin Concerto. He also composed a number of songs (lieder). He is said to have brought more "human values" to the twelve tone system; his works are seen as more "emotional" than those of Schoenberg. His music had a surface glamour that won him admirers when Schoenberg himself had few. Berg died from sepsis in 1935.
Ерте өмір
Берг Венада, Йоханна мен Конрад Бергтің төрт баласының үшіншісі болып дүниеге келді. Оның әкесі табысты экспорттық бизнес жүргізді, ал отбасы Венада және елді мекендерде бірнеше жылжымайтын мүлікке ие болды. Конрад Бергтің 1900 жылы қайтыс болуынан кейін отбасының қаржылық жағдайы нашарлады, бұл жас Бергке ерекше әсер етті, ол емтиханды тапсыру үшін алтыншы және жетінші сыныпты қайта оқуға мәжбүр болды. Оның өмір бойына жақын достарының бірі және ертедегі биографы (Герман Херренрид псевдонімімен), архитектор Герман Ватзнауэр, Конрадтың өтініші бойынша (ішінара) Бергтен он жас үлкен әкелік тұлғаға айналды. Берг оған отыз бетке дейін созылатын хаттар жазды, көбінесе әсем, драмалық стильде және ерекше пунктуациямен. Берг бала кезінде музыкадан гөрі әдебиетке көбірек қызығушылық танытты және бірнеше рет жазушы мамандығын қарастырды, музыкаға ақырында және кейде Воццектің табысына дейін сенімсіз айналды. Ол он бес жасқа келгенде ғана композиция жазуды бастады, ол өздігінен музыка үйренді, бірақ әпкесінің үйінен сабақ алды. Каринтиядағы Бергхоф отбасылық үйіндегі қызметші, Мари Шойхлмен, өзінен он бес жас үлкен, 1902 жылдың 4 желтоқсанында Альбина есімді қыздың әкесі болды. 1906 жылы Берг бай отбасының қызы, әнші Хелен Бергпен (1885–1976) танысты (кейбір деректер бойынша, ол император Франц Иосиф I-нің Анна Наховскимен болған қарым-қатынасынан туған заңды емес қызы). Отбасының ашық қарсылығына қарамастан, жұп 1911 жылдың 3 мамырында үйленді, бірақ "оның әкесі ажырасуды жеңілдету үшін протестанттық рәсімге талап етті".
Berg was born in Vienna, the third of four children of Johanna and Konrad Berg. His father ran a successful export business, and the family owned several estates in Vienna and the countryside. The family's financial situation turned to the worse after the death of Konrad Berg in 1900, and it particularly affected young Berg, who had to repeat both his sixth and seventh grade to pass the exams. One of his closest lifelong friends and earliest biographer (under the pseudonym Hermann Herrenried), architect Hermann Watznauer, became a father figure (partly at Konrad's request), being ten years Berg's senior. Berg wrote him letters as long as thirty pages, often in florid, dramatic prose with idiosyncratic punctuation. Berg was more interested in literature than music as a child and would consider a career as a writer several times, turning to music slowly and at times unconfidently until the success of Wozzeck. He did not begin to compose until he was fifteen, when he started to teach himself music, although he did take piano lessons from his sister's governess. With Marie Scheuchl, a maid in the family estate of Berghof in Carinthia and fifteen years his senior, he fathered a daughter, Albine, born 4 December 1902. In 1906 Berg met the singer Helene Berg (1885–1976), daughter of a wealthy family (rumoured to be in fact the illegitimate daughter of Emperor Franz Joseph I from his liaison with Anna Nahowski). Despite the outward hostility of her family, the couple married on 3 May 1911, although "her father insisted on a Protestant ceremony to facilitate the divorce he foresaw as inevitable."
Алғашқы еңбектері (19071914)
Музыкалық білімі шамалы болған Берг 1904 жылғы қазан айында Арнольд Шенбергтің жетекшілігімен контрапункт, музыка теориясы және гармонияны оқуға кірісті. 1906 жылға қарай ол музыканы толық уақыт бойы оқыды, ал 1907 жылдан композиция сабақтарын бастады. Оның студенттік композицияларына фортепиано сонаталарының бес эскизі кірді. Ол сонымен қатар әндер де жазды, оның ішінде оның «Жеті ерте ән» (Sieben frühe Lieder) атты шығармасы бар, олардың үшеуі Бергтің алғаш рет көпшілік алдында орындалған туындысы болды. Бұл концертте Шенбергтің шәкірттерінің музыкасы таныстырылды. Алғашқы эскиздер ақырында 1910 жылы жарық көрген, ал 1908-1909 жылдары жазылған болуы мүмкін фортепиано сонатасы, Op. 1-ге айналды; ол ең қиын «алғашқы» туындылардың бірі деп сипатталды. Берг 1911 жылға дейін алты жыл Шенбергпен оқыды. Шенбергтің ұстанымдарының бірі – музыкалық композицияның бірлігі оның барлық аспектілерінің бір ғана негізгі идеядан туындауы керек деген пікір болды; бұл идея кейін дамып өзгеретін вариация ретінде танылды. Берг осыны шәкірттеріне жеткізді, олардың бірі, Теодор В. Адорно былай деді: «Оның басты қағидасы – вариация: барлық нәрсе басқа нәрседен дамуға тиіс, бірақ өзіндік ерекшеліктерімен көзге түсуі керек». Фортепиано сонатасы осыған дәлел – композицияның барлығы туындының бастапқы кварталдық жестінен және оның алғашқы фразасынан алынған. Берг сол кезеңде Венаның мәдени элитасының құрамына кірді. Оның айналасында музыканттар Александр фон Землинский мен Франц Шрекер, суретші Густав Климт, жазушы және сатирик Карл Краус, сәулетші Адольф Лоос және ақын Питер Альтенберг болды. 1913 жылы Бергтің 1912 жылғы «Альтенберг әндерінің» екеуі Венада Шенбергтің дирижерлік етуімен атақты «Скандалды концертте» (Skandalkonzert) тұңғыш рет орындалды. Афористикалық поэзиялық мәлімдемелерге жазылған әндерге өте ірі оркестр сүйемелдеді. Осы орындалу салдарынан дүрбелең туды және концерт тоқтатылды. Берг бұл туындыны кері қайтарып алды, және ол 1952 жылға дейін толық орындалмады. Толық ноталар жинағы 1966 жылға дейін жарияланбады. Берг 23 санына ерекше қызығушылық танытты, оны бірнеше туындының құрылымын құру үшін пайдаланды. Бұл қызығушылықтың себебіне қатысты түрлі ұсыныстар жасалды: ол оны Вильгельм Флисстің биоритмдер теориясынан алған болуы мүмкін, онда 23 күндік цикл маңызды деп есептеледі, немесе ол алғаш рет айдың 23-і күні астмадан зардап шеккен болуы мүмкін.
With little prior music education, Berg began studying counterpoint, music theory, and harmony under Arnold Schoenberg in October 1904. By 1906 he was studying music full time; by 1907 he began composition lessons. His student compositions included five drafts for piano sonatas. He also wrote songs, including his Seven Early Songs (Sieben frühe Lieder), three of which were Berg's first publicly performed work in a concert that featured the music of Schoenberg's pupils in Vienna that year. The early sketches eventually culminated in the Piano Sonata, Op. 1, published in 1910 and likely composed 19081909; it has been described as one of the most formidable "first" works ever written. Berg studied with Schoenberg for six years until 1911. Among Schoenberg's teachings was the idea that the unity of a musical composition depends upon all its aspects being derived from a single basic idea; this idea was later known as developing variation. Berg passed this on to his students, one of whom, Theodor W. Adorno, stated: "The main principle he conveyed was that of variation: everything was supposed to develop out of something else and yet be intrinsically different". The Piano Sonata is an example—the whole composition is derived from the work's opening quartal gesture and its opening phrase. Berg was a part of Vienna's cultural elite during the heady fin de siècle period. His circle included the musicians Alexander von Zemlinsky and Franz Schreker, the painter Gustav Klimt, the writer and satirist Karl Kraus, the architect Adolf Loos, and the poet Peter Altenberg. In 1913 two of Berg's Altenberg Lieder (1912) premiered in Vienna, conducted by Schoenberg in the infamous Skandalkonzert. Settings of aphoristic poetic utterances, the songs are accompanied by a very large orchestra. The performance caused a riot, and had to be halted. Berg effectively withdrew the work, and it was not performed in full until 1952. The full score remained unpublished until 1966. Berg had a particular interest in the number 23, using it to structure several works. Various suggestions have been made as to the reason for this interest: that he took it from the biorhythms theory of Wilhelm Fliess, in which a 23 day cycle is considered significant, or because he first suffered an asthma attack on the 23rd of the month.
Воззек (1917-1924) және Лулу (1928-1929)
1915 жылдан 1918 жылға дейін Берг Австрия-Мажарстан армиясында қызмет етті. 1917 жылы демалыста болған кезде ол өзінің алғашқы операсы – «Воццек» жұмысын жеделдетті. Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін ол Венаға қайта оралды, онда жеке оқушыларға сабақ берді. Ол сондай-ақ Шенбергке жеке музыкалық қойылымдар қоғамын басқаруға көмектесті, ол ашық репетициялар, қайталап орындау және кәсіби сыншыларды қатыстырмау арқылы жаңа, таныс емес музыканы зерттеу және бағалау үшін қолайлы жағдай жасауға тырысты. 1924 жылы «Воццек» операсынан үш үзінді орындалды, бұл Бергке алғашқы халыққа танылу жетістігін әкелді. Берг 1922 жылы аяқтаған опера алғаш рет 1925 жылдың 14 желтоқсанында Берлинде Эрих Клайбердің басқаруымен қойылды. Бүгінде «Воццек» ғасырдың ең маңызды туындыларының бірі саналады. Берг 1928 жылы үш актілі «Лулу» операсын жазуға кірісті, бірақ 1929 жылы сол жазда аяқтаған концерттік ариясы «Der Wein» үшін жұмысты тоқтатты. «Der Wein» вокал стилі, оркестрлеу, безендіру және мәтін сияқты көптеген жағынан «Лулу» операсын алдын ала болжады. Бергтің басқа да белгілі композициялары: 1926 жылғы «Лирикалық сюита», кейіннен құпия махаббатты құжаттау үшін күрделі шифрлар қолданған; Малерден кейінгі оркестрге арналған үш пьеса (1915 жылы аяқталған, бірақ «Воццек» қойылғанға дейін орындалмаған); және скрипка, фортепиано және 13 үрмелі аспапқа арналған «Каммерконцерт» (1923–1925): соңғысы соншалықты ұқыпты жазылғандықтан, Пьер Булез оны «Бергтің ең қатаң композициясы» деп атады, және ол да шифрлармен және қайтыс болғаннан кейін ашылған жасырын жоспарлармен сіңген. Осы кезде ол американдық авангард композиторы Генри Коуэллмен танысып, оның әсерімен туындыларында тондық кластерлерді қолдана бастады, олармен өмір бойы достық қарым-қатынас орнатты.
From 1915 to 1918 Berg served in the Austro Hungarian Army. During a period of leave in 1917 he accelerated work on his first opera, Wozzeck. After the end of World War I, he settled again in Vienna, where he taught private pupils. He also helped Schoenberg run his Society for Private Musical Performances, which sought to create the ideal environment for the exploration and appreciation of unfamiliar new music by means of open rehearsals, repeat performances, and the exclusion of professional critics. In 1924 three excerpts from Wozzeck were performed, which brought Berg his first public success. The opera, which Berg completed in 1922, was first performed on 14 December 1925, when Erich Kleiber conducted the first performance in Berlin. Today, Wozzeck is seen as one of the century's most important works. Berg made a start on his second opera, the three act Lulu, in 1928 but interrupted the work in 1929 for the concert aria Der Wein which he completed that summer. Der Wein presaged Lulu in a number of ways, including vocal style, orchestration, design and text. Other well known Berg compositions include the Lyric Suite (1926), which was later shown to employ elaborate cyphers to document a secret love affair; the post Mahlerian Three Pieces for Orchestra (completed in 1915 but not performed until after Wozzeck); and the Chamber Concerto (Kammerkonzert, 1923–25) for violin, piano, and 13 wind instruments: this latter is written so conscientiously that Pierre Boulez has called it "Berg's strictest composition" and it, too, is permeated by cyphers and posthumously disclosed hidden programs. It was at this time he began exhibiting tone clusters in his works after meeting with American avant garde composer Henry Cowell, with whom he would eventually form a lifelong friendship.
Соңғы жылдары (1930-1935 жж.)
1930 жылдары Вена мен Германияда антисемитизмнің күшеюі және қазіргі заманға қарсы бағытталған нацистік мәдени идеологияның салдарынан музыкалық әлем үшін жағдай қиын бола бастады. Кез келген евреймен байланысы болған жағдайда айыпталу мүмкін еді, ал Бергтің «қылмысы» – еврей композиторы Арнольд Шёнбергпен оқығандығы еді. Берг Германиядағы өзінің шығармаларын орындау мүмкіндігінің азайып бара жатқанын байқады, соңында оның музыкасына тыйым салынды және ол «бүлінген музыка» тізіміне енгізілді. 1932 жылы Берг және оның әйелі Каринтиядағы Шифлинг-ам-Зеге жақын жерде, Вёртерзее көлінің оңтүстік жағалауындағы Вальдхаус деген усақ үйді сатып алды, онда ол негізінен «Лулу» және скрипкалық концерт үстінде жеке жұмыс істей алды. 1934 жылдың соңында Берг Вена мемлекеттік операсының директоры лауазымына Клеменс Краустың орнын табуға байланысты саяси интригаларға қатысты. 1933 жылдың басында билікке келген нацистер Германиядағы оның шығармаларының көптеген қойылымдарын тоқтатқандықтан, ол жаңа директордың модернистік музыканы қолдайтынына көз жеткізуі керек болды. Алғашқыда «Лулудың» премьерасы Берлин мемлекеттік операсында жоспарланған, онда Эрих Клайбер оның музыкасын қолдауын жалғастырды және 1925 жылы «Воццек» премьерасын өткізді, бірақ қазір бұл перспектива күмәнді болып көрінді, ал «Лулу» 1934 жылдың көктемінде Берлин билігінен қабылданбады. Клайбердің 1934 жылдың 30 қарашасында Берлинде «Лулу» симфониялық сюитасын қоюы оның мәдениет пен саясаттың араласуына наразылық білдіріп отставкаға кетуіне де себеп болды. Венада да Вена мектебінің музыканттары үшін мүмкіндіктер азайып барады. Берг Лулудың оркестрлеуін күтпеген (және қаржылық жағынан өте қажет) ресейлік-американдық скрипкашы Луи Краснерден скрипкалық концерт (1935 ж.) туралы тапсырыс алғандықтан тоқтатты. Бұл терең ойлы, әдеттегіден жылдам жазылған және автор өлгеннен кейін тұсаукесерленген шығарма Бергтің ең танымал және сүйікті композициясына айналды. Оның көптеген ересек шығармалары сияқты, ол Шёнбергтің «додекафониялық» немесе он екі тондық техникасының ерекше бейімделуін қолданады, бұл композиторға тарихи тоналды музыкадан, мысалы Бахтың хоралы мен Каринтия халық әнінен үзінділерді қоса алғанда, тоналдылықты ашық еске түсіретін бөлімдерді жасауға мүмкіндік береді. Скрипкалық концерт «бір періште жадына» арналды, архитектор Вальтер Гропиус пен Альма Малердің қайтыс болған қызы Манон Гропиус.
Life for the musical world was becoming increasingly difficult in the 1930s both in Vienna and Germany due to the rising tide of antisemitism and the Nazi cultural ideology that denounced modernity. Even to have an association with someone who was Jewish could lead to denunciation, and Berg's "crime" was to have studied with the Jewish composer Arnold Schoenberg. Berg found that opportunities for his work to be performed in Germany were becoming rare, and eventually his music was proscribed and placed on the list of degenerate music. In 1932 Berg and his wife acquired an isolated lodge, the Waldhaus on the southern shore of the Wörthersee, near Schiefling am See in Carinthia, where he was able to work in seclusion, mainly on Lulu and the Violin Concerto. At the end of 1934, Berg became involved in the political intrigues around finding a replacement for Clemens Krauss as director of the Vienna State Opera. As more of the performances of his work in Germany were cancelled by the Nazis, who had come to power in early 1933, he needed to ensure the new director would be an advocate for modernist music. Originally, the premiere of Lulu had been planned for the Berlin State Opera, where Erich Kleiber continued to champion his music and had conducted the premiere of Wozzeck in 1925, but now this was looking increasingly uncertain, and Lulu was rejected by the Berlin authorities in the spring of 1934. Kleiber's production of the Lulu symphonic suite on 30 November 1934 in Berlin was also the occasion of his resignation in protest at the extent of conflation of culture with politics. Even in Vienna, the opportunities for the Vienna School of musicians were dwindling. Berg had interrupted the orchestration of Lulu because of an unexpected (and financially much needed) commission from the Russian American violinist Louis Krasner for a Violin Concerto (1935). This profoundly elegiac work, composed at unaccustomed speed and posthumously premiered, has become Berg's best known and most beloved composition. Like much of his mature work, it employs an idiosyncratic adaptation of Schoenberg's "dodecaphonic" or twelve tone technique, that enables the composer to produce passages openly evoking tonality, including quotations from historical tonal music, such as a Bach chorale and a Carinthian folk song. The Violin Concerto was dedicated "to the memory of an Angel", Manon Gropius, the deceased daughter of architect Walter Gropius and Alma Mahler.
Өлім
Берг 1935 жылы Рождество қарсаңында Венада 50 жасында, қараша айында жәндік шаққаннан пайда болған арқасындағы қабынудан туындаған қан улануынан қайтыс болды. Ол Венадағы Хиецинг зиратында жерленген. Өлер алдында Берг Лулу операсының үш актісінің тек бірінші екеуін ғана оркестрлеп бітірген. Аяқталған актілер 1937 жылы Цюрихте сәтті көрсетілді. Жеке себептерге байланысты Хелен Берг соңғы актіні "аяқтауға" тырысуға тыйым салды, дегенмен Берг оны қысқа нотацияда бұрыннан-ақ аяқтаған болатын. Сондықтан оркестрлеу Фридрих Серхаға құпия тапсырыспен берілді және Парижде (Пьер Булез басшылығымен) 1979 жылы, Хелен Бергтің өлімінен кейін ғана көрсетілді.
Berg died aged 50 in Vienna, on Christmas Eve 1935, from blood poisoning apparently caused by a furuncle on his back, induced by an insect sting that occurred in November. He was buried at the Hietzing Cemetery in Vienna. Before he died, Berg had completed the orchestration of only the first two of the three acts of Lulu. The completed acts were successfully premièred in Zürich in 1937. For personal reasons Helene Berg subsequently imposed a ban on any attempt to "complete" the final act, which Berg had in fact completed in short score. An orchestration was therefore commissioned in secret from Friedrich Cerha and premièred in Paris (under Pierre Boulez) only in 1979, soon after Helene Berg's own death.
Мұра
Берг ХХ ғасырдың ең маңызды композиторларының бірі және Екінші Вена мектебінің арасында ең көп қойылатын опера композиторы ретінде танылады. Ол он екі тондық жүйеге көбірек "адами құндылықтарды" енгізгені айтылады, ал оның шығармалары Шёнбергтікіне қарағанда "көбірек эмоцияға" толы деп есептеледі. Оның музыкасы Вена дәстүрін сақтап қалғандығы да айтылады. Бергті зерттеуші Дуглас Джарман "The New Grove Dictionary of Music and Musicians" кітабында былай деп жазады: "[ХХ] ғасыр аяқталғанда, "өткенге бет бұрған" Берг, [Джордж] Перленің айтуынша, кенеттен оның ең болашаққа бағытталған композиторындай көріне бастады". Композитордың жесірі 1969 жылы құрған Альбан Берг қоры композитордың есімін және шығармаларын дәріптеп, шәкіртақылар тағайындайды. 2016 жылы Вена мемлекеттік операсының қасында ашылған Альбан Берг ескерткішіне Қор қаржы жұмсады. Альбан Берг квартеті – 1971 жылдан 2008 жылға дейін өнер көрсеткен, оның атымен аталатын скрипкалық квартет. 1983 жылы ашылған 4528 Берг астероиді оның құрметіне аталған.
Berg is remembered as one of the most important composers of the 20th century and the most widely performed opera composer among the Second Viennese School. He is said to have brought more "human values" to the twelve tone system, his works seen as more "emotional" than Schoenberg's. Critically, he is seen as having preserved the Viennese tradition in his music. Berg scholar Douglas Jarman writes in The New Grove Dictionary of Music and Musicians that "[as] the 20th century closed, the 'backward looking' Berg suddenly came as [George] Perle remarked, to look like its most forward looking composer." The Alban Berg Foundation, founded by the composer's widow in 1969, cultivates the memory and works of the composer, and awards scholarships. The Alban Berg Monument, situated next to the Vienna State Opera and unveiled in 2016, was funded by the Foundation. The Alban Berg Quartett was a string quartet named after him, active from 1971 until 2008. The asteroid 4528 Berg is named after him (1983).