Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Карл Амадей Хартманн (2 тамыз 1905 – 5 желтоқсан 1963) – неміс композиторы. Кейде ол 20 ғасырдың ең ұлы неміс симфонисі деп есептеледі, бірақ қазір оны көбінесе, әсіресе ағылшын тілді елдерде, көпшілік назарынан тыс қалдырып жүр.
German composer
Karl Amadeus Hartmann (2 August 1905 – 5 December 1963) was a German composer. Sometimes described as the greatest German symphonist of the 20th century, he is now largely overlooked, particularly in English speaking countries.
Өмір
Мюнхенде туған, Фридрих Рихард Хартманның ұлы, төрт ағасының ең кішісі, үлкендері суретші болған, Хартман өзінің мансабының басында музыка мен бейнелеу өнері арасында қылыштан қалды. Оның саяси қалыптасуына Бавариядағы сәтсіз жұмысшы революциясының оқиғалары зор әсер етті, бұл оқиға Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңында Германия империясының құлауынан кейін болды (Бавария Кеңес Республикасы). Өмірінің соңына дейін ол идеалистік социалист болып қалды. 1920 жылдары Мюнхен академиясында Хартман Макс Регердің шәкірті болған Йозеф Хааспен оқыды, кейіннен ол Шенберг мектебінің жақтасы, дирижер Герман Шерхеннен интеллектуалдық жігерлену мен қолдау алды, оныңмен өмір бойына ұстаз бен шәкірт ретінде қарым-қатынаста болды. Нацистік кезеңде Германияда болып тұрса да, ол музыкалық өмірден толыққанды бас тартты және өзінің шығармаларын орындауға рұқсат бермеді. Оның алғашқы симфониялық поэмасы «Miserae» (1933–1934, алғаш рет Прагада орындалды, 1935) нацистік режим тарапынан айыпталып, бірақ оның шығармалары шетелде орындалып, оның даңқы арта түсті. Хартманның көптеген шығармалары саяси ахуалдың терең әсерін көрсетеді. Оның «Miserae» (1933–34) шығармасы «Мәңгілік ұйықтап жатқан достарыма, біз сізді ұмытпаймыз (Дахау, 1933–34)» деп арналған, ол Дахау концлагеріне сілтеме жасайды және нацистер тарапынан айыпталып, оның фортепианолық сонатасы 1945 жылғы 27 сәуірдегі оқиғаны бейнелейді, онда Хартман соғыс аясында Достасқан әскерлерден алып кететін Дахаудан 20 000 тұтқынды көрді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, тәжірибелі композитор болғанымен, Хартман Шенбергтің шәкірті Антон Веберннің Венадағы жеке сабағына қатысты (онымен ол жеке және саяси тұрғыдан жиі келіспейтін). Музыкалық стильдері ұқсаспаса да, ол Веберннің жоғары талапкерлігінен қажеттілік сезініп, пайда тапты. Адольф Гитлердің құлауынан кейін Хартман Бавариядағы аман қалған антифашистердің бірі болды, оны соғыстан кейінгі одақтас әкімшілігі жауапты лауазымға тағайындады. 1945 жылы ол Бавария мемлекеттік операсында драматург болып жұмыс істеді, және ол нацистік режиммен ынтымақтастықтан таза болған халықаралық деңгейде танымал тұлға ретінде (Батыс) Германияның музыкалық өмірін қайта құруда маңызды рөл атқарды. Оның ең маңызды жетістігі – өмірінің соңына дейін Мюнхенде құрған және басқарған «Musica Viva» концерттік сериясы болды. 1945 жылдың қарашасынан бастап концерттерде неміс тыңшыларына 1933 жылдан бері тыйым салынған 20 ғасыр репертуары қайтадан таныстырылды. Хартман 1940 жылдардың соңы мен 1950 жылдардың басында жас композиторлардың музыкасына мүмкіндік берді, Ханс Вернер Хенце, Луиджи Ноно, Луиджи Даллапикола, Карл Орф, Яннис Ксенакис, Оливье Мессиан, Лучано Берио, Бернд Алоис Циммерман және тағы да көптеген тұлғалардың қалыптасуына көмектесті. Хартман «Musica Viva» көрмелеріне Жан Кокто, Ле Корбюзье және Жоан Миро сияқты мүсіншілер мен суретшілерді де шақырды. Соғыстан кейін ол көптеген наградаларға ие болды, соның ішінде 1949 жылғы наурызда Мюнхен қаласының Музыкалық сыйлығы, 1950 жылғы Баварияның әдемі өнер академиясының «Kunstpreis» сыйлығы, 1954 жылғы IGNM-нің Арнольд Шёнберг медалі, 1957 жылғы Солтүстік Рейн-Вестфалия жерінің «Große Kunstpreis» сыйлығы, сондай-ақ Брауншвейг қаласының Людвиг Шпор сыйлығы, Швабинг «Kunstpreis» (1961) және Баварияның Еңбегіне сіңіргені үшін медалі (1959). Хартман Мюнхендегі (1952) және Берлиндегі (1955) Өнер академиясының мүшесі болды және Вашингтондағы Спокан консерваториясынан (1962) құрметті докторлық дәреже алды. Оның социалистік көзқарастары Кеңес Одағының коммунизміне қатысты емес, және 1950 жылдары ол Шығыс Германияға көшу ұсынысынан бас тартты. Хартман өмірінің соңына дейін Мюнхендегі қызметін жалғастырды, және оның әкімшілік міндеттері көп уақытын және күшін жұмсады. Бұл оның шығармашылыққа жұмсайтын уақытын азайтты, және соңғы жылдары ауыр науқасқа шалдықты. 1963 жылы 58 жасында асқазан рагынан қайтыс болды, өзінің соңғы жұмысын – Жан Жиродукстің «Содом мен Гоморра» апокалиптикалық драмасының сөздеріне негіделген дауысты және оркестрге арналған кеңейтілген симфониялық «Gesangsszene» шығармасын аяқталмаған күйде қалдырды.
Born in Munich, the son of Friedrich Richard Hartmann, and the youngest of four brothers of whom the elder three became painters, Hartmann was himself torn, early in his career, between music and the visual arts. He was much affected in his early political development by the events of the unsuccessful Workers’ Revolution in Bavaria that followed the collapse of the German empire at the end of World War I (see Bavarian Soviet Republic). He remained an idealistic socialist for the rest of his life. At the Munich Academy in the 1920s, Hartmann studied with Joseph Haas, a pupil of Max Reger, and later received intellectual stimulus and encouragement from the conductor Hermann Scherchen, an ally of the Schoenberg school, with whom he had a nearly lifelong mentor protégé relationship. He voluntarily withdrew completely from musical life in Germany during the Nazi era, while remaining in Germany, and refused to allow his works to be played there. An early symphonic poem, Miserae (1933–1934, first performed in Prague, 1935) was condemned by the Nazi regime but his work continued to be performed, and his fame grew, abroad. A number of Hartmann's compositions show the profound effect of the political climate. His Miserae (1933–34) was dedicated to his 'friends who sleep for all eternity; we do not forget you (Dachau, 1933–34)', referring to Dachau Concentration Camp, and was condemned by the Nazis. His piano sonata 27 April 1945 portrays 20,000 prisoners from Dachau whom Hartmann witnessed being led away from Allied forces at the end of the war. During World War II, though already an experienced composer, Hartmann submitted to a course of private tuition in Vienna by Schoenberg’s pupil Anton Webern (with whom he often disagreed on a personal and political level). Although stylistically their music had little in common, he clearly felt that he needed, and benefited from, Webern's acute perfectionism. After the fall of Adolf Hitler, Hartmann was one of the few prominent surviving anti fascists in Bavaria whom the postwar Allied administration could appoint to a position of responsibility. In 1945, he became a dramaturge at the Bavarian State Opera and there, as one of the few internationally recognized figures who had survived untainted by any collaboration with the Nazi regime, he became a vital figure in the rebuilding of (West) German musical life. Perhaps his most notable achievement was the Musica Viva concert series, which he founded and ran for the rest of his life in Munich. Beginning in November 1945, the concerts reintroduced the German public to 20th century repertoire, which had been banned since 1933 under National Socialist aesthetic policy. Hartmann also provided a platform for the music of young composers in the late 1940s and early 1950s, helping to establish such figures as Hans Werner Henze, Luigi Nono, Luigi Dallapiccola, Carl Orff, Iannis Xenakis, Olivier Messiaen, Luciano Berio, Bernd Alois Zimmermann and many others. Hartmann also involved sculptors and artists such as Jean Cocteau, Le Corbusier, and Joan Miró in exhibitions at Musica Viva. He was accorded numerous honours after the war, including the Musikpreis of the city of Munich in March 1949. This was followed by the Kunstpreis of the Bayerische Akademie der Schönen Künste (1950), the Arnold Schönberg Medal of the IGNM (1954), the Große Kunstpreis of the Land Nordrhein Westfalen (1957), as well as the Ludwig Spohr Award of the city of Braunschweig, the Schwabing Kunstpreis (1961) and the Bavarian Medal of Merit (1959). Hartmann became a member of the Academy of Arts in Munich (1952) and Berlin (1955) and received an honorary doctorate from Spokane Conservatory, Washington (1962). His socialist sympathies did not extend to the Soviet Union's variety of communism, and in the 1950s, he refused an offer to move to East Germany. Hartmann continued to base his activities in Munich for the remainder of his life, and his administrative duties came to absorb much of his time and energy. This reduced his time for composition, and his last years were dogged by serious illness. In 1963, he died of stomach cancer at the age of 58, leaving his last work – an extended symphonic Gesangsszene for voice and orchestra on words from Jean Giraudoux’s apocalyptic drama Sodom and Gomorrah – unfinished.
Шығарылым және стиль
Хартманн бірнеше шығарма жазды, олардың ең танымалдары сегіз симфония. Олардың біріншісі, және оның көптеген шығармаларының қиын тууының символы, – №1 симфония, «Реквиемге эссе» (Versuch eines Requiems). Ол 1936 жылы альт солисі мен оркестр үшін Уолт Уитменнің бірнеше өлеңдеріне негізделген кантата ретінде басталды. Көп ұзамай ол «Біздің өміріміз: Симфониялық фрагмент» (Unser Leben: Symphonisches Fragment) деп аталды және ерте нацистік режимдегі суретшілер мен либералды ойлы адамдардың жалпы алғанда қиын жағдайларына түсініктеме беру мақсатында жазылған. Екінші дүниежүзілік соғыста үшінші рейх жеңілгеннен кейін, режимнің нағыз құрбандары анық болды, және кантатаның атауы «Симфониялық фрагмент: Реквиемге талпыныс» деп өзгертілді, бұл Холокост құрбандарына арналған құрметті білдірді. Хартманн 1954–55 жылдары осы шығарманы өз симфониясы №1 ретінде қайта жазды және 1956 жылы жариялады. Осы мысалдан көрініп тұрғанындай, ол өзін-өзі қатаң сынаған композитор болды және оның көптеген шығармалары бірнеше қайта қарау сатыларынан өтті. Ол сондай-ақ 1930 жылдардың соңы мен соғыс жылдарындағы өзінің маңызды оркестрлік шығармаларының көп бөлігін жарияланбауға рұқсат берді немесе кейбір жағдайларда оларды өңдеді – немесе олардың бөліктерін – 1940 жылдардың соңы мен 1950 жылдардың басында жазған нөмірленген симфониялар сериясына енгізді. Оның симфонияларының ең көп орындалатындарының қатарында №4, скрипкаларға арналған, және №6 тұр. Оның ең танымал шығармасы, концерттер мен жазбалар арқылы, – екінші дүниежүзілік соғыстың басында жазылған скрипка мен скрипкаларға арналған «Аза тұту концерті», ол гусит хоралы мен 1905 жылғы орыс революциялық әнін пайдаланды. Хартманн музыкалық экспрессионизм және джаз стилизациясы сияқты әртүрлі стильдерді Брукнер мен Малер дәстүріндегі органикалық симфониялық формаларға біріктіруге тырысты. Оның ерте шығармалары сатиралық және саяси сипатқа ие. Бірақ ол И.С. Бахтың полифониялық шеберлігіне, Малердің терең экспрессивті ирониясына, Игорь Стравинский мен Пол Хиндемиттың неоклассицизміне қызығушылық танытты. 1930 жылдары ол Венгрияда Бела Барток пен Золтан Кодалымен жақын байланыс орнатты, және бұл оның музыкасында белгілі бір дәрежеде көрініс тапты. 1940 жылдары ол Шенбергтің он екі тондық техникасына қызығушылық таныта бастады; Вебернмен оқығанмен, оның жеке стилі Альбан Бергке жақын болды. 1950 жылдары Хартманн Борис Блэчер мен Эллиотт Картер бастаған метрикалық әдістерді зерттей бастады. Оның ең көп қолданылатын формалары – үш бөлімді адажио баяу бөлімдер, фугалар, вариациялар және токкаталар.
Hartmann completed a number of works, most notably eight symphonies. The first of these, and perhaps emblematic of the difficult genesis of many of his works, is Symphony No. 1, Essay for a Requiem (Versuch eines Requiems). It began in 1936 as a cantata for alto solo and orchestra loosely based on a few poems by Walt Whitman. It soon became known as Our Life: Symphonic Fragment (Unser Leben: Symphonisches Fragment) and was intended as a comment on the generally miserable conditions for artists and liberal minded people under the early Nazi regime. After the defeat of the Third Reich in World War II, the regime's real victims had become clear, and the cantata's title was changed to Symphonic Fragment: Attempt at a Requiem to honor the millions killed in the Holocaust. Hartmann revised the work in 1954–55 as his Symphony No. 1, and published it in 1956. As this example indicates, he was a highly self critical composer and many of his works went through successive stages of revision. He also suppressed most of his substantial orchestral works of the late 1930s and the war years, either allowing them to remain unpublished or, in several cases, reworking them – or portions of them – into the series of numbered symphonies that he produced in the late 1940s and early 1950s. Perhaps the most frequently performed of his symphonies are No. 4, for strings, and No. 6; probably his most widely known work, through performances and recordings, is his Concerto funebre for violin and strings, composed at the beginning of World War II and making use of a Hussite chorale and a Russian revolutionary song of 1905. Hartmann attempted a synthesis of many different idioms, including musical expressionism and jazz stylization, into organic symphonic forms in the tradition of Bruckner and Mahler. His early works are both satirical and politically engaged. But he admired the polyphonic mastery of J. S. Bach, the profound expressive irony of Mahler, and the neoclassicism of Igor Stravinsky and Paul Hindemith. In the 1930s he developed close ties with Béla Bartók and Zoltán Kodály in Hungary, and this is reflected in his music to some extent. In the 1940s, he began to take an interest in Schoenbergian twelve tone technique; though he studied with Webern his own idiom was closer to Alban Berg. In the 1950s, Hartmann started to explore the metrical techniques pioneered by Boris Blacher and Elliott Carter. Among his most used forms are three part adagio slow movements, fugues, variations and toccatas.