Кіріспе
Неміс композиторы (1895–1963)
Пол Хиндемит (/'p//aʊ//l// //'h//ɪ//n//d//ə//m//ɪ//t/ POWL HINdəmit; 16 қараша 1895 – 28 желтоқсан 1963) – неміс және американдық композитор, музыка теориясының маманы, педагог, альтшы және дирижер. 1921 жылы «Амар» квартетін құрып, Еуропа бойынша кеңінен гастрольдеді. Композитор ретінде ол 1920-жылдары «Жаңа обьективтілік» (Neue Sachlichkeit) музыкалық стилінің жақтаушысы болды, оның ішінде «Камермузик» сияқты шығармалары, нео-Бах рухындағы альт және виола д’аморе үшін соло туындылары бар. Оның басқа да танымал шығармаларына «Das Marienleben» (1923), альт пен оркестрге арналған «Der Schwanendreher» (1935), «Mathis der Maler» операсы (1938), Карл Мария фон Вебердің тақырыптары бойынша «Симфониялық метаморфоза» (1943) және Уолт Уитменнің өлеңіне негізделген «When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd» ораториясы (1946) кіреді. Хиндемит әйелімен бірге Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Швейцарияға және АҚШ-қа көшіп кетті, себебі нацистік Германия режимімен қарым-қатынас нашарлаған. Өмірінің соңғы жылдарында ол өзінің көптеген шығармаларын дирижерлік етіп, жазды. Хиндемит композицияларының көпшілігі негізгі тонға негізделген, барокко және классикалық дәстүрлерге тән музыкалық формалар, контрапункт және каденцияларды қолданады. Оның гармониялық тілі заманауи, тоналдық шеңберіндегі хроматикалық гамманың барлық 12 нотасын еркін пайдаланады, бұл туралы оның үш томдық еңбегі «Музыкалық композиция шеберлігінде» егжей-тегжейлі сипатталған.
Өмір және мансап
Пол Хиндемит Франкфурт маңындағы Ханау қаласында дүниеге келді. Ол Төменгі Силезиядан шыққан суретші және сәндік дизайнер Роберт Хиндемит пен оның әйелі Мари Хиндемиттің үлкен баласы болды. 1914 жылдан бастап Ребнердің струнный квартетінде екінші скрипкада ойнады. Әкесінің 1915 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыста қаза тапқаннан кейін, 1917 жылдың қыркүйегінде Хиндемит Императорлық неміс армиясына шақырылып, 1918 жылдың қаңтарында Эльзастағы полкке жіберілді. Сол жерде ол полк тобында бас барабан ойнауға тағайындалды, сонымен қатар струнный квартет құрды. 1918 жылы мамыр айында ол Фландрия майданына жіберілді, онда күзетші болып қызмет етті; New Grove Dictionary бойынша, оның күнделігінде «жақсы сәттілікпен ғана граната шабуылынан аман қалғаны» жазылған. Композитор ретінде ол 1920 жылдары Neue Sachlichkeit (Жаңа Объективтілік) стилінің көрнекті жақтасы болды. Бахтың Бранденбург концерттерін еске түсіретін оның шығармалары нео-Бах рухында виола мен виола-д’аморе аспаптарын соло ретінде пайдаланды. 1922 жылы оның кейбір шығармалары Зальцбургте өткен Халықаралық қазіргі заманғы музыка фестивалінде орындалды, бұл оны халықаралық тыңдарман назарына түсірді. Келесі жылы ол Das Marienleben (Марияның өмірі) ән циклын жазды және Donaueschingen фестивалінің ұйымдастырушысы болып жұмыс істей бастады, онда Антон Веберн мен Арнольд Шенберг сияқты авангард композиторларының шығармаларын бағдарламалады. 1927 жылы ол Берлиндегі Berliner Hochschule für Musik университетінің профессоры болып тағайындалды. Хиндемит Ханс Рихтердің 1928 жылы түсірілген авангардтық «Таңғы аспанға дейін аянттар» (Vormittagsspuk) фильміне музыка жазды және фильмде де ойнады; алайда, музыка мен түпнұсқа фильм кейіннен нацистер тарапынан өртеліп жойылды. 1929 жылы Хиндемит Уильям Уолтонның виола концертінің премьерасында сололық бөлімді орындады, өйткені оған арналған Лионель Тертис оны орындаудан бас тартты. 1924 жылдың 15 мамырында Хиндемит актриса және әнші Гертруд (Жоханна Гертруд) Роттенбергке (1900–1967) үйленді. Некеде бала болмады. Нацистердің Хиндемит музыкасына қатысты көзқарасы күрделі болды. Кейбіреулер оның музыкасын «дегенеративті» деп айыптады (әсіресе оның Sancta Susanna сияқты ертедегі, сезімтал операларына негізделген). 1934 жылдың желтоқсан айында Берлин спорт сарайында сөйлеген сөзінде Германияның үгіт-насихат министрі Жозеф Геббельс Хиндемитті «атональды шушыл» деп атады. Алайда, нацистік Германиядағы басқа шенеуніктер ол Германияға қазіргі заманғы неміс композиторының үлгісін ұсына алады деп ойлады, өйткені ол сол кезде халық музыкасына жиі сілтеме жасай отырып, тональділікке негізделген музыка жазып жатқан еді. Дирижер Вильгельм Фуртвенглердің 1934 жылы жарық көрген Хиндемит қорғанысында осы пікір қолдау тапты. Оның туындыларына қатысты дау-дамай 1930 жылдар бойына жалғасты, Хиндемит нацистердің құрметіне ие болды да, одан кейін олардың ықыласын жоғалтты. 1930 жылдары Хиндемит Каирге және Анкараға бірнеше рет сапар шекті. 1935 жылы ол Түркия үкіметінің Анкарада музыка мектебін құруды қадағалауға шақыруын қабылдады, Геббельс оны Берлин академиясынан белгісіз мерзімге демалысқа шығуға мәжбүр еткеннен кейін. 1930 жылдардың соңында Хиндемит Америкада бірнеше гастрольдік сапарлар жасады. 1938 жылы ол Швейцарияға эмиграциялады, әйелінің жартылай еврей тегі болғандықтан. Музыкалық тілін қалыптастырумен қатар, Хиндемиттің оқыту және шығармашылық әрекеттері оның теорияларына әсер етті, деп мәлімдеді Эрнест Ансерме сияқты сыншылар. 1940 жылы АҚШ-қа келген ол негізінен Йель университетінде сабақ берді, онда ол Йель колледжінің музыкалық үйірмесін құрды. Осы кезеңде ол Гарвардта Чарльз Элиот Нортон лекцияларын оқыды, одан «Композитор әлемі» (1952) кітабы дайындалды. Хиндемит Эрих Кацпен ұзақ жылдар бойы дос болды, оның шығармаларына Хиндемит үлкен әсер етті. Хиндемит студенттерінің арасында болашақ ғалым Вернер фон Браун, композиторлар Франц Райзенштейн, Харальд Генцмер, Оскар Сала, Арнольд Кук, Роберт Страсбург және тағы да көптеген белгілі тұлғалар болды. 1946 жылы Хиндемит АҚШ азаматы болды, бірақ 1953 жылы Еуропаға оралды, Цюрихте тұрып, 1957 жылы оқытушылық қызметтен зейнеткерлікке шыққанға дейін сол жердегі университетте сабақ берді. Хиндемит 1955 жылы Вихури Сибелиус сыйлығын алды. Денсаулығының нашарлауына қарамастан, Хиндемит өмірінің соңына дейін шығармалар жазып тұрды. Ол 68 жасында Франкфуртта панкреатиттен қайтыс болды. Ол әйелімен бірге Швейцарияның Во кантонындағы Ла-Киесас қаласындағы Cimetière La Chiésaz бейістігіне жерленген. Бірақ ол Игорь Стравинскийдің осы атаумен белгіленген туындыларынан мүлдем өзгеше, Йоханн Себастьян Бах пен Макс Регердің контрапункттік тіліне, емес Моцарттың классикалық айқындығына жақын. Осы жаңа стильді 1922 жылдан 1927 жылға дейінгі Kammermusik (Камерлік музыка) атты туындылар сериясінде естіп көруге болады. Осы шығармалардың әрқайсысы әртүрлі шағын аспаптар тобы үшін жазылған, олардың көптегені өте ерекше. Мысалы, Kammermusik No. 6 виола-д’амореге арналған концерт, бұл аспап барокко дәуірінен бері кеңінен қолданылмаған, бірақ Хиндемит өзі орындаған. Ол өмірі бойына ерекше аспаптар тобы үшін шығармалар жазып, 1928 жылы виола, хеккельфон және фортепианоға арналған трио, 1930 жылы үш траутониумға арналған жеті трио, контрабасқа арналған соната және 1949 жылы труба, фагот және скрипкаларға арналған концерт жазды. 1930 жылдары Хиндемит камералық музыка топтары үшін аз шығармалар жазып, оркестрлік күштерге арналған шығармаларға көбірек назар аударды. Ол 1933–1935 жылдары суретші Маттиас Грюнвальдтың өміріне негізделген Mathis der Maler операсын жазды. Бұл опера сирек қойылады, алайда 1995 жылы Нью-Йорк қалалық операсы қойған қойылым ерекше көзге түсті. Ол бұрынғы туындыларының неоклассицизмін халық әндерімен үйлестірді. Осы операны жазуға дайындық кезеңінде Хиндемит Mathis der Maler деп аталатын таза аспаптық симфония жазды, ол оның ең көп орындалатын туындыларының бірі. Операда симфонияның кейбір бөлімдері аспаптық интерлюдия ретінде пайда болады, ал басқалары вокалдық сахналарда кеңейтілді. Хиндемит Gebrauchsmusik (Қолдануға арналған музыка) – әлеуметтік немесе саяси мақсаты бар және кейде әуесқойлар орындауына арналған туындылар жазды. Бұл идеяны Бертольт Брехт шабыттандырды. Мұның мысалы – Хиндемит 1936 жылдың қаңтарында жазған Trauermusik (Қоштасу музыкасы). Ол виола концерті Der Schwanendreherдің Лондондық премьерасын дайындап жатқанда, V Георгтың қайтыс болғаны туралы хабарды естіді. Ол қалыптасқан корольге құрмет көрсету үшін бір солист виола мен скрипкалар оркестріне арналған Trauermusik шығармасын жазды, ал премьера корольдің қайтысынан кейінгі күні өтті. Хиндемиттың Gebrauchsmusik мысалдарының арасында: 1932 жылғы Plöner Musiktage, Плён қаласындағы қоғамдық музыкалық шаралар күні үшін жазылған туындылар сериясы, соның ішінде гимназия оқушылары мен оқытушыларының кешкі концерті. 1934 жылы жазылған виола мен виолончельге арналған Scherzo, ол жазба сессиялары кезінде 78 айналымдық пластинканың бос жағын толтыру үшін бірнеше сағаттың ішінде жазылып, дайын болғаннан кейін бірден жазылған. «Біз қала салып жатырмыз» («Wir bauen eine Stadt») – сегіз жасар балаларға арналған опера (1930). Хиндемиттың ең танымал туындысы, жазбаларда да, концерт залында да, 1943 жылы жазылған Карл Мария фон Вебердің тақырыптарына арналған Симфониялық метаморфоза болып табылады. Ол Карл Мария фон Вебердің әртүрлі туындыларынан, негізінен фортепиано дуэттерінен, сондай-ақ оның Турандот операсының увертюрасынан (Op. 37/J. 75) мелодияларды алып, оларды өңдеп, бейімдеп, шығарманың әр бөлімі бір тақырыпқа негізделген. 1951 жылы Хиндемит B-flat тонындағы симфониясын аяқтады. Концерттік оркестр үшін жазылған бұл шығарма АҚШ армиясының «Першингтің өзі» тобы үшін жазылған. Хиндемит осы топпен 5 сәуірде осы шығарманың премьерасын өткізді. Оның екінші орындалуы Колорадо университетінің Болдер симфониялық тобының дирижері Хью Макмиллан басшылығымен өтті. Бұл шығарма Хиндемиттың соңғы туындыларын көрсетеді, күшті контрапункттік желілерді көрсетеді...
the Plöner Musiktage (1932), a series of pieces written for a day of community music making in the city of Plön, culminating in an evening concert by grammar school students and teachers. a Scherzo for viola and cello (1934), written in several hours during a series of recording sessions as a "filler" for an unexpected blank side of a 78 rpm album, and recorded immediately upon its completion. Wir bauen eine Stadt ("We're Building a City"), an opera for eight year olds (1930). Hindemith's most popular work, both on record and in the concert hall, is probably the Symphonic Metamorphosis of Themes by Carl Maria von Weber, written in 1943. It takes melodies from various works by Carl Maria von Weber, mainly piano duets, but also one from the overture to his incidental music for Turandot (Op. 37/J. 75), and transforms and adapts them so that each movement of the piece is based on one theme. In 1951, Hindemith completed his Symphony in B flat. Scored for concert band, it was written for the U. S. Army Band "Pershing's Own". Hindemith premiered it with that band on 5 April of that year. Its second performance took place under the baton of Hugh McMillan, conducting the Boulder Symphonic Band at the University of Colorado. The piece is representative of Hindemith's late works, exhibiting strong contrapuntal lines throughout, and is a cornerstone of the band repertoire. He recorded it in stereo with members of the Philharmonia Orchestra for EMI in 1956.
Музыкалық жүйе
Хиндемит музыкасының көп бөлігі тоналды, бірақ диатоникалық емес, ерекше жүйені қолданады, көбінесе дәстүрлі кілт таңбасысыз жазылады. Басқа тоналды музыка сияқты, ол тоникаға негізделген және бір тоналды орталықтан екіншісіне өтеді, бірақ "хроматикалық гамманың барлық он екі дыбысын еркін пайдалануға тырысады", диатоникалық гаммаға, олардың шектеулі жиынтығы ретінде сүйенудің орнына. Ол тіпті осы жүйені әзірлегеннен кейін өзінің кейбір шығармаларын қайта жазды. Хиндемит жүйесінің маңызды ерекшеліктерінің бірі – 12 тондық тең темперацияланған гамманың барлық музыкалық интервалдарын, ең үйлесімдісінен ең диссонантысына дейін ретке келтіру. Ол аккордтарды диссонанс деңгейіне, тритонның болуына және түбір немесе тоналды орталықты анық көрсететініне қарай алты санатқа бөледі. Оның философиясы мелодияны да қамтиды – ол мажор немесе минор третін анық көрсететін мелодияларға ұмтылды. 1930 жылдардың соңында Хиндемит үш томдық «Музыкалық композиция шеберлігі» атты оқулық жазды, онда бұл жүйе егжей-тегжейлі сипатталған. Ол сондай-ақ бұл жүйені басқа музыканың гармониялық құрылымын түсіну және талдау құралы ретінде жақтады, оның хордтарға қатысты дәстүрлі римдік сандық тәсілге қарағанда кең мүмкіндіктерге ие екенін (диатоникалық гаммалармен тығыз байланысты тәсіл) мәлімдеді. 1-томның соңғы тарауында Хиндемит жүйесінің кең ауқымды маңыздылығы мен қолданылуын көрсетуді көздейді, орта ғасырдан бастап қазіргі заманға дейінгі музыкалық мысалдарды талдайды. Бұл талдауларға ертедегі Грегориан әуені «Dies irae», Гийом де Машо, И.С. Бах, Рихард Вагнер, Игорь Стравинский, Арнольд Шёнберг және оның өзінің шығармалары кіреді. Хиндемиттің 1942 жылғы фортепианолық «Ludus Tonalis» шығармасында Иоганн Себастьян Бахтың үлгісімен, инверсия, азайту, көбейту, ретроградация, стретто сияқты дәстүрлі тәсілдерді пайдалана отырып, он екі фуга бар. Әр фуга келесісімен аралық бөлім арқылы байланыстырылады, оның барысында музыка соңғы фуганың тональдығынан келесісіне өтеді. Тональдықтардың реті Хиндемиттың C тональды орталыққа қатысты музыкалық интервалдардың ретіне сәйкес келеді. Хиндемит сақтайтын классикалық музыканың тағы бір дәстүрлі ерекшелігі – диссонанстың консонансқа айналу идеясы. Хиндемит музыкасының көп бөлігі үйлесімді аймақта басталады, диссонанттық кернеуге жетеді және толық, үйлесімді аккордтар мен каденцияларда аяқталады. Бұл оның 1930 жылғы «Струналы және жезді аспаптарға арналған концерттік музыка» шығармасында ерекше көзге түседі.
Another traditional aspect of classical music that Hindemith retains is the idea of dissonance resolving to consonance. Much of Hindemith's music begins in consonant territory, progresses into dissonant tension, and resolves in full, consonant chords and cadences. This is especially apparent in his Concert Music for Strings and Brass (1930).
Құрметті докторлық дәрежесі
Филадельфия музыка академиясы (1945) Ол EMI үшін Филармония оркестрімен және Deutsche Grammophon үшін Берлин филармониясы оркестрімен өзінің бірнеше музыкалық шығармаларын жазды. Бұл жазбалар цифрлық түрде жаңартылып, CD форматта шығарылды. Скрипкалық концерт Decca/London компаниясымен жазылды, онда композитор Лондон симфониялық оркестрін дирижерлік етіп, Дэвид Ойстрахты солист ретінде таңдады. "Everest Records" Хиндемиттің соғыстан кейінгі "When Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd" ("Біз жақсы көретіндерге арналған реквием") шығармасын LP тасбаға түсірді, дирижерлік жасаған – өзі Хиндемит. 1963 жылы "Columbia Records" үшін Хиндемит Нью-Йорк филармониялық оркестрімен реквиемнің стерео жазбасын жасады, онда Луиза Паркер мен Джордж Лондон солистер болды, және бұл жазба кейіннен CD-ге шығарылды. Ол сондай-ақ Чикаго симфониялық оркестрінің ұлттық синдикатталған "Music from Chicago" телесериясына қонақ дирижер ретінде қатысты; бұл өнерлеулер VAI компаниясымен үй бейнежазбасында жарық көрді. Хиндемиттің оркестрлік музыкасының толық жинағы неміс және австралиялық оркестрлермен жазылды, барлық жазбаларды Вернер Андреас Альберт дирижерлік етіп, "CPO" лейблінде шығарды.
Хиндемиттон фестивалі
2003 жылдан бастап кем дегенде 2017 жылға дейін Нью-Джерси штатының Уэйн қаласындағы Уильям Патерсон университетінде Хиндемит музыкасының жыл сайынғы фестивалі өтіп келді. Фестивальде студенттер, университет қызметкерлері және кәсіби музыканттар Хиндемиттің әртүрлі шығармаларын орындайды.