Кіріспе

Неміс композиторы (1900–1950) Курт Джулиан Вайл (2 наурыз 1900 – 3 сәуір 1950) – 1920 жылдары өз Отанында, ал кейінгі жылдары АҚШ-та белсенді қызмет еткен неміс-американдық композитор. Ол, ең алдымен, Бертольд Брехтпен жемісті ынтымақтастығымен танымал сахна композиторы болды. Брехтпен бірлесіп, ол өзінің ең танымал туындысы – «Үш тиындық опера» (The Threepenny Opera) сияқты қойылымдарды жасады, оның құрамында «Mack the Knife» балладасы бар. Вайл әлеуметтік тұрғыдан пайдалы музыка жазу идеясын ұстанып, «Gebrauchsmusik» деп атады. Ол концерт залы үшін де бірнеше шығармалар мен еврей тақырыбындағы туындылар жазды. 1943 жылы АҚШ азаматы атанды.

Отбасы және балалық шағы

Вейл 1900 жылдың 2 наурызында Альберт Вейлдің (1867–1950) және Эмма Вейлдің (қызметтес аты Акерман; 1872–1955) төрт баласының үшіншісі болып дүниеге келді. Ол діни еврей отбасында Саксониядағы Дессаудағы еврей кварталында, "Сандворштадт" та, әкесі кантор болған жерде өсті. Он екі жасында Вейл фортепиано сабақтарын бастады және музыка жазуға алғашқы тынысын жасады; оның сақталған ең ерте композициясы 1913 жылы жазылған және "Ми Аддир: еврей үйлену әні" деп аталады. 1915 жылы Вейл "Herzogliches Hoftheater zu Dessau" капельмейстері Альберт Бингпен жеке сабақтарды бастады, ол оған фортепиано, композиция, музыка теориясы және дирижерлеуді үйретті. Вейл 1915 жылы алғаш рет пианинода аккомпаниатор және солист ретінде өнер көрсетті. Келесі жылдары ол Джозеф фон Эйхендорф, Арно Хольц және Анна Риттер сияқты ақындардың сөздеріне көптеген лирикалық әндер жазды, сондай-ақ Ехуда Халеви мәтінінің неміс тіліне аудармасы бойынша бес әннен тұратын "Ofrahs Lieder" циклын жазды. 1918 жылы Дессаудағы Oberrealschule-ден Abitur дипломын алып, 18 жасында Берлин музыка мектебіне композицияны оқуға түсті, онда ол Энгельберт Хумпердинк, Никос Скалкоттас және Эстер Цвейгпен оқыды. Аррау, Абаванель және Жоллес одан кейін Вейлдің достарының шеңберіне кірді, ал Жоллестің 1933 жылы нацистік режимнің билікке келуінен бұрын жазылған жалғыз композициясы – ол және Вейлдің төрт фортепианоға арналған шығармасының фрагменті. 1924 жылдың ақпан айында дирижер Фриц Буш оны драматург Георг Кайзермен таныстырды, онымен Вейл ұзақ мерзімді шығармашылық серіктестікке түсті, нәтижесінде бірнеше опералар жарық көрді. 1924 жылдың жазында Вейл Кайзердің Грунхайдедегі үйінде әнші және актриса Лотте Леньямен алғаш рет кездесті. Олар екі рет үйленді: 1926 жылы және 1937 жылы (1933 жылы ажырасқаннан кейін). Ол Вейлдің жұмысын қолдауға көп көңіл бөлді, ал ол қайтыс болғаннан кейін оның музыкасын насирәттеуді өз міндеті деп санады, соның нәтижесінде Курт Вейл қоры құрылды. 1924 жылдың қарашасынан 1929 жылдың мамырына дейін Вейл ықпалды және жан-жақты радио бағдарламалық нұсқаулық "Der deutsche Rundfunk" үшін жүздеген рецензия жазды; Ханс Зиберт фон Хейстер Вайлмен қараша тобында жұмыс істеген және бас редактор болғаннан кейін көп ұзамай Вайлға жұмыс ұсынды. Ол өзінің алғашқы жетістіктерін сахналық емес шығармаларымен (мысалы, Струнный квартет, Op. 8, скрипка мен желді оркестрге арналған концерт, Op. 12) көрсетті, бұл шығармалар Густав Малер, Арнольд Шёнберг және Игорь Стравинскийдің ықпалында болды, бірақ Вейл вокалдық музыка мен музыкалық театрға көбірек бейімделді. Оның музыкалық театрлық шығармалары мен әндері 1920 жылдардың соңы мен 1930 жылдардың басында Германияда өте танымал болды. Вейлдің музыкасын Альбан Берг, Александр фон Землинский, Дариус Мийо және Стравинский сияқты композиторлар бағалады, бірақ оны басқалар да сынға алды: кейіннен пікірін өзгерткен Шёнберг және Антон Веберн. Оның ең танымал шығармасы – "Үш тиындық опера" (1928), Джон Гейдің "Кедей операсының" қайта өңдеуі, бұл шығарманы ол Бертольд Брехтпен бірлесіп жазды. Энгель 1928 жылы "Үш тиындық операның" алғашқы қойылымын жүргізді. Онда Вейлдің ең танымал әні "Мак-қанақшы" ("Die Moritat von Mackie Messer") бар. Бірақ Вейл үшін, музыкалық тұрғыдан алғанда, бұл басқа нәрсе болды: "Бұл бізге операны театр кешіндегі тақырыпқа айналдыруға мүмкіндік береді", бұл Вейлдің операны заманауи сахнаға "реформалау" үшін өмір бойына атқаратын процесінің бір бөлігі деп есептегені. Сахнадағы сәттілік Г. В. Пабстпен екі тілде фильмге түсірілді: "Die 3 Groschen Oper" және "L'opéra de quat' sous". Вейл мен Брехт фильмнің экранизациясын тоқтатуға тырысты, бұл жақсы жарияланған сот ісі арқылы болды, онда Вейл жеңіске жетті, ал Брехт жеңіліске ұшырады. Вейл Брехтпен "Хэппи Энд" (1929) мюзиклінде жұмысын жалғастырды, бұл мюзикл "Сарабай Джонни", "Билбао әні" және "Моряк тангосы" әндерімен танымал; балалар операсы "Дер Джасагер" (1930); және опера "Махагонни қаласының көтерілуі мен құлдырауы" (1930), "Алабама әнімен" (кейін The Doors тобы жазды, басқалардың арасында) танымал. Вейлдің Брехтпен жұмысы сәтті болғанымен, 1930 жылы саяси келіспеушіліктерге байланысты аяқталды. Вейл социализммен байланысты болғанымен, Брехт олардың жұмысын одан да солға қарай жылжытуға тырысқаннан кейін, Вейлдің әйелі Лотте Леньяның айтуынша, ол "Коммунистік манифесті музыкаға келтіре алмады". 1930 жылдардың басында Германияда болған кезде Вейл американдық виртуоз банжошы Майк Данцимен оның операсының алғашқы қойылымында жұмыс істеді "Махагонни қаласының көтерілуі мен құлдырауы". Бір репетиция кезінде Вейл Данциді оның партитурасындағы акордтарды дәл түсінуі үшін құттықтады, сонымен қатар басқа банжошылар олардың банжо үшін жазылмағанын айтқан.

Курт Вейл орталығы

Курт Вейл орталығы (Kurt Weill Zentrum) 1993 жылы Десау қаласында құрылды. Ол мұражай, кітапхана, мұрағат және медиа орталығын қамтамасыз етеді, сондай-ақ композитордың шығармашылығына арналған жыл сайынғы фестиваль ұйымдастырады. Орталық архитектор Уолтер Гропиус жобалаған және бастапқыда суретші Лионель Фейнингер тұрған Фейнингер үйінде орналасқан. Бұл мүлік Баухаус және оның Веймар, Дессау және Бернаудағы нысандары – Дүниежүзілік мұра тізіміне енген. Веилл туралы материалдар жинағы бар орталық ұлттық маңызы бар мәдени ескерткіш ретінде тіркелген. Орталық Германияның жаңа штаттарындағы (бұрынғы Шығыс Германия аумағы) мәдени мекемелер одағы – "Konferenz Nationaler Kultureinrichtungen" (Ұлттық мәдени мекемелер конференциясы) ұйымының "жарық сәулесі" болып саналады.

Курт Вейлдің музыка қоры

1962 жылы Лотте Ленья құрған коммерциялық емес, жеке қор Вейлдің өмірі мен шығармаларын кеңінен тануға, сондай-ақ Вейл мен Леньяның мұраларын сақтауға бағытталған. Қор халықаралық деңгейде танымал Лотте Ленья атындағы конкурсты, гранттар бағдарламасын, түрлі демеушіліктер мен стипендияларды, Weill Lenya Research Center-ді және Kurt Weill сыйлығын ұйымдастырады, сонымен қатар Kurt Weill Edition мен Kurt Weill Newsletter-ді жариялайды. Нью-Йорк негізделген ұйымның қамқоршылар кеңесіне Гарольд Принс, Виктория Кларк, Жанин Тесори, Тейзвелл Томпсон және Тереза Стратас кіреді.

Туыстары

Вайлдың әжесі Баден-Вюртембергтегі Лидольсхаймнан Жаннет Хохстеттер болды. Вайл музыка және әдебиет саласында көзге түскен Хохстеттер отбасының төрт мүшесінің бірі еді. Оның алыс туысы Цезарь Хохстеттер (12 қаңтар 1863 жылы Ладенбургта, Мангеймнің маңында туған – қайтыс болған күні мен орны белгісіз, бірақ бұл, әдетте, Холокост кезінде болған), композитор және аранжировщик, ол Макс Регермен бірлесіп жұмыс істеді және өзінің «Акварельдер», Op. 25 шығармасын оған арнады. Цезарьдың кіші інісі Густав Хохстеттер (12 мамыр 1873 жылы Мангеймде туған, 1942 жылы Терезиенштадт концлагерінде қайтыс болды), Брюссель университетінің әдебиет профессоры, жазушы, ақын және Вильгельм Буштың досы болды. Оның екінші туысы – бала кезінде өте талантты пианист, Лизи Фишер (22 тамыз 1900 жылы Цюрихте, Швейцарияда туған, 6 маусым 1999 жылы Ньюкасл-апон-Тайнда, Англияда қайтыс болған) еді.

Қозы

1923 жыл: Recordare, Op. 11.