Кіріспе

Шағын жағалау аралы, Гернсидің батыс жағалауында, Ла-Манш аралдары, Англия арнасындағы арал.

Лиху ( /l//iː//uː/) – Ұлыбритания мен Франция арасындағы Англия арнасындағы Гернси аралының батыс жағалауынан жақын орналасқан шағын жағалау аралы. Әкімшілік тұрғысынан, Лиху Гернси Бейлігіндегі Сент-Петр приходының бір бөлігін құрайды. Атауы бретон тіліндегі lydd немесе ligg сөздерінен пайда болған болуы мүмкін, олар «су ішінде немесе жанында» дегенді білдіреді. Тарихи тұрғыдан, атаудың Лихумель сияқты бірнеше баламалы түрлері болған, ол он екінші ғасырда куәландырылған.

Лиху – Гернсиде кең таралған отбасылық аты, мұрағаттар бұл атаудың кем дегенде сегізінші ғасырдан бері Канал аралдарында қолданылып келе жатқанын көрсетеді. Аталған есім Австралия сияқты басқа елдерде де кездеседі, мысалы, 1916 жылы Гернсиден келген эмигранттың ұлы, сержант Джеймс Лиху Австралия әскеріне қатарына қосылып, 1918 жылы Францияда қаза тапты. Сондай-ақ, Канал аралдарынан АҚШ-қа көшіп келген көптеген адамдар бар.

География және климат

Лихоу – Канал аралдарының ең батыс бөлігінде орналасқан арал, және төмен су кезінде тас жол арқылы Гернсидегі жақын орналасқан Л’Эрее мүйісімен байланысады. Аралда құмды-жартасты жағажайлардан басқа, шамамен солтүстік-оңтүстікке қарай созылатын биік қырат бар. Лихоу негізінен гранит пен гнейс тау жыныстарынан тұрады, олардың астында ауа райына ұшыраған тау жыныстары жатыр. Лихоудың климаты Гернси климатымен ұқсас, қыс айларында температура ақпан айында төмендейді, ал жаз айларында тамыз айында ең жоғары температураға жетеді. Аралға жақын орналасқан Лиссрой және Лихумель деген екі кішкентай арал, Еуразиялық острицалар мен жалпы сақиналы кескіштер сияқты құстардың бірнеше сирек түрлерінің көбею орындары болып табылады. Лихоуда сұңқарлар мен теңіз жусан гүлдері сияқты көптеген басқа құстар мен өсімдік түрлері де кездеседі. Гернсидің қоршаған орта департаменті құстардың көбеюі үшін жылдың белгілі бір кезеңінде екі аралға және құмды жағалауға келушілерге тыйым салады. Аралдың солтүстігінде, 19 ғасырда кеме жүруге қауіпті деп есептелген Гранд Этакр деп аталатын су астындағы тасты тізбек орналасқан. Лихоу аралы 1989 жылы «Табиғатты қорғаудың маңызды орны» және Гернсинің жағалауының бір бөлігін қамтитын «Маңызды құс аймағы» ретінде танылды. Бұл Лихоу жағалауындағы 200-ден астам түрлі теңіз балдырлары мен аймақта байқалған 150-ден астам құс түрлерін қоса алғанда, жануарлар әлемінің кең ассортименті үшін теңіз қорығын құрды. Лихоу аралының геологиясы өте күрделі, бірақ көршілес Гернсимен тығыз байланысты.

Тарих

Лихоу тарихы, әсіресе Гернси және жалпы Жерси аралдарының тарихымен тығыз байланысты. Адамдардың мекендегендігіне ең алғашқы дәлелдер – 1990 жылдардағы археологиялық қазбалардан табылған мезолит дәуіріне жататын заттар, сондай-ақ жақын жердегі материктегі неолит дәуірінің қабірлері. Лихоудың жазбадағы тарихы 933 жылы Нормандияның билеушісі Бретаньден Жерси аралдарын басып алған кезде басталды. Лихоу және жақын маңдағы неолит қабірлері бұрын жергілікті сиқыршылар мен әулиелердің кездесу орындары болған деп есептеледі, әсіресе Лихоуда Әзіз Марияға (жергілікті жерде Лихоудың Әйелі деп аталады) арналған монастырь салынғанда. Монастырь құрылған мерзімге қатысты бірнеше күндізгі көрсетілген, олардың ең ертесі 1114 жылға дейін жетеді. Аралдың меншігі 11 ғасырдың басында Нормандия герцогы Роберт I абатқа берілді. Монастырь құрылысына сол кезде жақсы жағдайда болған гернсиліктер де үлес қосыпты. 1304 жылы Томас ле Роер есімді монастырь қызметшісі монахтардың біреуін өлтірді деген айып тағылды. Бақылаушы және бірнеше көмекшілері ле Роерді ұстауға тырысты, бірақ ол қарсылық көрсетіп, Бақылаушының көмекшісі Ранулф Готье оны өлтірді. Жеті жылдық соғыс кезінде француз әскерінің аралды басып алуына жол бермеу үшін монастырь қиратылды. 1961 жылы подполковник Патрик Вуттон Лихоуді сатып алды. Вуттон аралды дамытуды жоспарлаған, келесі жылы ескі шаруашылық үйінің орнын тазалап, жаңа шаруашылық үйінің құрылысына дайындық жасады, ал құрылыс жұмыстары 1963 жылға дейін жалғасты. Монастырь қираған жерлері Гернсидегі ең маңызды діни ескерткіштердің бірі болуы мүмкін. 1998 жылы 12-14 ғасырларға жататын бірнеше қабірлер табылды.

Экономика

Тарихи тұрғыдан алғанда, Лиху теңіз балдырын (немесе жергілікті тілдегі гварнезий тілінде "vraic") жинауға негіделген, коммерциялық маңызы бар өнеркәсіптің маңызды орны болды. Мұрағаттар бойынша, XIX ғасырдың басында-ақ бұл салада қызу жұмыстар жүргізілген. Қазір аралдың экономикалық негізін экологиялық туризм құрайды, ол Лиху қайырымдылық қоры басқаратын ферма үйіне негізделген. Алайда, аралға қатысты жалпы жауапкершілік Гернси штаттарының Қоршаған орта департаментіне тиесілі. Лиху және Герм мен Сарк сияқты бірнеше шағын Канал аралдары 1969 жылға дейін өздерінің маркаларын шығарды. Содан кейін Гернси штаттары бұрын Ұлыбритания үкіметі қамтамасыз еткен Бейліктегі пошта қызметтерін өз мойнына алды.

Қорғау

Лихоудағы Сент-Мария монастырі деп белгілі ғимараттың барлық бөлігі және оны қоршаған аумақ 1938 жылғы 26 наурызда қорғалатын ескерткіш ретінде тіркелді, нөмірі PM236. 2006 жылғы 1 наурыздан бастап Лихоу және Л'Эре мүйісі Гернсидің алғашқы Рамсар сулы-батпақты жерінің құрамына енгізілді.