Кіріспе
Құс түрі Қара маңдайлы түтік гуан немесе бразилиялық португал тілінде жакутинга (Pipile jacutinga) - Cracidae туысына жататын құс. Ол Аргентина, Бразилия және Парагвайда кездеседі.
The black fronted piping guan or jacutinga in Brazilian Portuguese (Pipile jacutinga) is a bird in the chachalaca, guan, and curassow family Cracidae. It is found in Argentina, Brazil, and Paraguay.
Таксономия және жүйелеу
Халықаралық орнитологиялық комитеттің (IOC) таксономиясы, The Clements Checklist of Birds of the World және Handbook of the Birds of the World қара маңдайлы құбырлы гуанды Пипиль тұқымдасының төрт түрінің бірі ретінде қарастырады. Американың орнитологиялық қоғамының Оңтүстік Америкалық жіктеу комитеті бұл әдіске келісе де, "пипильдің төрт түрінің түрлер қатарына жатқызу туралы дәлелдер әлсіз" деп атап өтті. Оның орнына әртүрлі авторлар тұқымда бір, екі немесе үш түр бар немесе оны толықтай Aburria тұқымдасына қосқанда, ваттлы гуан (A. aburri) болуы керек деп ұсынды. Қазіргі таңда қара маңдайлы құбырлар гуаны монотипті болып табылады.
Сипаттама
Қара маңдайлы түтікшелі гуан ұзын және салмағы аз. Жалпы сыртқы түрі бойынша ол жұқа күрішке ұқсас, жұқа мойыны және кішкентай басы бар. Оның түстері негізінен қара түсті, көкшіл жалтыраған, қанатында қара нүктелер тізбегі бар ақ түсті жапырақшалар бар. Оның үлкен ақ түстес қыртысы бар және алғы жағында қара көк түсті жапырақпен қызыл түстес мойын сымбатты. Оның қара көзінің айналасындағы жалаңаш ақ тері, қара қауырсынды бет-әлпеті мен маңдайы - оның тұқымдасына тән ерекшеліктері. Аяқтары мен аяқтары қызыл.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Бұрын қара түстегі түтікшелі гуан кең тараған болса да, қазір екі жалпы аймақта кездеседі. Бұл аймақ Бразилия жағалауында шамамен Парана штатынан солтүстікке Рио-де-Жанейроға дейін және Аргентинаның солтүстік-шығысындағы Мисионес провинциясында және оған іргелес шығыс Парагвайда орналасқан. Бұл осы аймақтағы жалғыз құбырлы гуан, бірақ бұрын Парагвайдағы көк кеуделі құбырлы гуанмен (P. cumanensis) аз мөлшерде жапсырылған. Ол Атлантика орманының әрдайым жасыл, галереялық және жағалаулық ормандарды қамтиды. Ол әрқашан дерлік есейген негізгі орманнан, сонымен қатар ескі қосалқы орман мен рестингадан кездеседі. Бұрын ол теңіз деңгейінен жоғары, бірақ қазір әдетте төменгі деңгейде ғана кездеседі
Қозғалыс
Қара маңдайлы құбырлы гуанның кейбір биіктік және маусымдық қозғалыстары құжатталған, бірақ олардың себептері анық емес.
Тамақтандыру
Қара түстегі түтікшелі гуан жалғыз, жұппен немесе 11 - ге дейін топта, әдетте ағаштарда, кейде жерде азық табады. Оның негізгі қоректенуі жеміс-жидек, ал Бразилияда жүргізілген зерттеулер сол жерде желетін 41 түрін анықтаған. Кейде тұқым, түйіршік, жәндіктер мен моллюскаларды жейді. Ол жеміс ағаштары бос болғанша, жеміс ағаштары бар жерде қалады.
Өсіру
Қара маңдайлы трубалы гуанның көбейетін мезгілі кем дегенде тамыздан желтоқсанға дейін созылады. Олардың ұясы ағашқа салынған бұтақтар мен сабақтардан жасалған. Ұяшықтың көлемі 2-4 жұмыртқаны құрайды. Инкубацияны тек аналық мал ғана жүргізеді, бірақ екі жыныстылар да жас бөліктерді қамтамасыз етеді.
Вокалды және вокалды емес дыбыстар
Қара түстегі түтікшелі гуанның негізгі дауысы "жасыл заттарға ұқсас өсіп тұрған, жұқа сыбызғылар сериясы" болып табылады. Оның дабыл қағылуы басқа Пипильдікіне ұқсас, бірақ металл дыбыспен. Қанаттың ұшқырлауы "екі рет үнсіз, бір рет ұзақ, бір рет қатты, тағы екі рет тез және ақырында одан да ұзақ ұшқырлайды".
Мәртебе
IUCN 1988 жылы қара маңдайлы құбырлы гуанды Қауіпке ұшыраған түр ретінде, содан кейін 1994 жылы Ауыртпалы түр ретінде, ал 2004 жылдан бастап жойылып кету қаупі бар деп бағалады. Оның таралу аймағы мен саны тіршілік ортасының жойылуы мен аңшылықтан қатты азайды, ал қазір ол бірнеше қорғалған аумақтардан тыс жерде сирек кездеседі. Тіпті қорғалған аймақтарда да азық-түлік пен қауырсын үшін браконьерлік мәселе әлі де өзекті болып отыр.