Кіріспе

Жыныстың белгілі бір психикалық бұзылулардың таралуына қатысы Жыныстың белгілі бір психикалық бұзылулардың таралуына қатысы бар, соның ішінде депрессия, алаңдаушылық және соматикалық шағымдар. Мысалы, әйелдер көбірек депрессиямен ауырады, ал ерлер көбірек есірткі мен антисоциалды мінез-құлық бұзылысымен ауырады. Ерлер өткендегі апаттар, соғыс және өлімге куә болған сияқты зорлық-зомбылық оқиғаларына байланысты посттравматикалық стресс бұзылысынан (ПТСР) зардап шегу қаупі бар, ал әйелдер жыныстық зорлық-зомбылық, зорлау және балаларды жыныстық қорлау тәжірибесінен кейін ПТСР диагнозымен жиі ауырады. Бейбайндық немесе гендерлік квирлік сәйкестендіру еркек немесе әйел ретінде сәйкестендірмейтін адамдарды сипаттайды. Өзін бинарлық емес немесе гендерлік квир ретінде танытатын адамдар депрессия, алаңдаушылық және травмадан кейінгі стресс бұзылысына ұшырау қаупі жоғары. Трансгендерлік адамдар депрессияға, уайымға және травмалық стресстен кейінгі бұзылысқа ұшырауға қаупі жоғары. Зигмунд Фрейд әйелдер неврозға бейім, өйткені олар даму мәселесінен туындаған өзін-өзі ашуға бейім. Фрейдтің постулатына қарсы әлеуметтік факторлар, мысалы, гендерлік рөлдер, психикалық аурулардың дамуында маңызды рөл атқарады деген ой бар. Жыныстық және психикалық ауруларды қарастырған кезде ерлер мен әйелдердің психикалық ауруларға бейімделуінің себептерін түсіндіру үшін биология мен әлеуметтік/мәдени факторларға назар аудару керек. Патриархалды қоғам, гендерлік рөлдер, жеке сәйкестік, әлеуметтік желілер және басқа да психикалық денсаулыққа қауіп төндіретін факторлар ерлер мен әйелдердің психологиялық түсінігіне кері әсер етеді.

Жынысқа байланысты қауіп факторлары

Жыныстық ерекшеліктерге байланысты тәуекел факторлары адамның жынысына байланысты белгілі бір психикалық бұзылысқа ұшырау ықтималдығын арттырады. Әйелдерге тиіспеушілікпен әсер ететін кейбір жыныстық тәуекел факторлары - табыс теңсіздігі, төмен әлеуметтік рейтинг, бала күтімі, жыныстық негіздегі зорлық-зомбылық және әлеуметтік-экономикалық кемшіліктер.

Уайымдау

Әйелдер ерлерге қарағанда жалпы уайым-қайғы бұзылымына (ЖАБ) көбірек ұшырайды. Әйелдер GAD-пен бірге жүретін ауруларға ерлерге қарағанда 15% -ға көбірек ұшырайды. Әйелдердегі уайым-қайғы бұзылыстары басқа уайым-қайғы, булимия немесе депрессиямен бірге жүреді. Әйелдерде паникалы бұзылулар ерлерге қарағанда екі жарым есе жиі кездеседі, сондай-ақ олардың белгілі бір фобияларды дамыту ықтималдығы екі есе жоғары. Сонымен қатар, әлеуметтік алаңдаушылықтың бұзылуы (САБ) ерлерге қарағанда әйелдерде жиі кездеседі. ОБСИ (обсессивті-компульсивті бұзылу) ерлер мен әйелдер арасында бірдей жиі кездеседі, бірақ ерлер аурудың симптомдары ертерек пайда болады. Ерлер көбірек агрессивті, жыныстық, діни және әлеуметтік бұзылуларды бастан кешіреді, ал әйелдер көбірек зақымданудан қорқады.

Депрессия

Әйелдерде күйзеліске ерлерге қарағанда екі есе жиі ұшырайды. Бұл көрсеткіштің өсуі әйелдердің жыныстық зорлық-зомбылыққа, кедейлікке және жұмыс жүктемесінің артуына байланысты. Әйелдерге қарағанда еркектерде дегрессияға байланысты депрессиялық симптомдар көбірек болады. Әйелдер ерлерге қарағанда өз-өзіне қол жұмсауға көбірек тырысады, бірақ әртүрлі әдістердің әсерінен ерлер көбірек өз-өзіне қол жұмсайды. Жыныстық бейімділік ерлерге қарағанда әйелдерде депрессия диагнозының көбеюіне әкеледі. Америкадағы әкелердің 8 - 10% - ы босанғаннан кейінгі күйзеліске ұшырайды . Бала туылғаннан кейінгі депрессия диагнозы қойылмайды. Тамақ ішудің бұзылуына себепші факторлар - сәттілік пен жыныстық тартымдылыққа қатысты "желпілдікке" қатысты түсініктер және бұқаралық ақпарат құралдарының әлеуметтік қысымы, олар көбінесе әйелдерге бағытталған. Еркектер мен әйелдер арасында тамақтану бұзылыстары бар адамдарда тәндік бейнесінің бұрмалануы сияқты белгілер өте ұқсас. Тамақ ішудің бұзылуы әйелдермен байланысты деген стереотипке қайшы, ерлер де тамақ ішудің бұзылуымен ауырады. Алайда, гендерлік бейімділік, қорлау және ұят еркектерге тамақтану бұзылыстары туралы жеткіліксіз ақпарат беруге, дұрыс диагноз қоюға және дұрыс емделуге әкеледі. Емдеуші дәрігерлердің тамақтану бұзылыстары бар еркектерді емдеуге қажетті біліктілігі мен қаражаты жоқ екені анықталды. Балалардың мақсаттарға жету тәсілдері де әртүрлі, бұл өз кезегінде қорқыту сияқты стресс факторларына әртүрлі реакция жасауға әкелуі мүмкін.

Қиындықтар

Мақтанудың басты себебі - адамның мәртебесін арттыру. Ұрпақтың жынысы мен оның нысанасының жынысы оларды жыныстық топтың қабылдауына немесе қабылдамауына әсер етеді. Рене Венстра және басқалар жасаған зерттеу. деп жазды. Бұл топта өзін қорлайтын адамдар көп кездеседі. Зерттеуде негізгі мектепте оқушы қызды мақсат еткен үшін сыныптастарынан бас тартылған еркек қорлаушының мысалы келтірілген, ал басқа еркектерді мақсат еткен еркек қорлаушы әйелдермен қабылданады, бірақ оның сыныптастары оны қабылдамайды.

Тамақ ішудің бұзылуы

Мода индустриясы мен БАҚ-ты жасөспірімдер мен жасөспірімдерге тамақтанудың бұзылуының дамуындағы әлеуетті факторлар ретінде атады. Тамақ ішудің бұзылуы дамыған елдерде жиі кездеседі және Анн Беккер сияқты ғалымдар теледидардың пайда болуы бұқаралық ақпарат құралдарымен таныс емес халықтарда тамақ ішудің бұзылуының артуына себеп болды. Әйелдер ерлерге қарағанда тамақтану бұзылыстарына көбірек ұшырайды, ал ғалымдар бұл жағдайдың "ХХ ғасырдың соңғы жартысында, американдық сұлулықтың иконалары (Мисс Америка байқауында және Плейбойдың ортасында) арық болған және әйелдер журналдарында салмақ жоғалту әдістері туралы мақалалар көп жарияланған кезеңде" жиірек кездесетінін айтады. Жасөспірімдер мен жасөспірімдерге тамақтанудың бұзылуына басқа да себептері: алаңдаушылық, тамақтан аулақ болу, эмоциялық бұзылу, тамақтан бас тарту, таңдамалы тамақтану, кең таралған бас тарту немесе депрессияның салдарынан тәбеттің жоғалуы. және жынысы жасөспірімнің өз-өзіне қол жұмсау әрекетіне әсер етеді. Ерлер өз-өзіне қол жұмсау үшін көбірек қару қолданады, ал әйелдер көбірек қол-аяғын кесіп алады немесе дәрі-дәрмектерді шамадан тыс көп қабылдайды. Сондай-ақ, әйелдер ерлерге қарағанда өз-өзіне қол жұмсауға көбірек тырысады, ал ерлер өз әрекеттерінде сәттілікке қол жеткізеді. Зерттеулер көрсеткендей, жасөспірімдер әлеуметтік желілерді қолданудың өзінен дене бейнесінің нашарлауымен байланысты екені анықталды. Journal of Early Adolescence журналында жарияланған зерттеуде әлеуметтік желілерді пайдалану, дене бақылауы және дене ұяты арасындағы байланыс ұлдарға қарағанда қыздарда әлдеқайда жоғары екені анықталды. Осы зерттеудің өзі жасөспірімдік кезеңнің маңызды психологиялық даму кезеңі екенін атап өтті; сондықтан осы кезеңде қалыптасқан пікірлер өзін-өзі сену мен өзін-өзі бағалауға елеулі әсер етуі мүмкін. Зерттеулер көрсеткендей, әйелдердегі ПТСР-ге шалдыққандардың саны ерлерге қарағанда жоғары. Эпидемиологиялық зерттеулерге сәйкес, әйелдерде ПТСР-ге ерлерге қарағанда екі-үш есе көп ұшырайды. ПТСР өмір бойы таралуы әйелдерде шамамен 10-12% және ерлерде 56% құрайды. Әйелдер мен еркектерде байқалатын симптомдардың түрінде айырмашылықтар бар. Бұл айырмашылықтар мәдениеттер арасында тұрақты болып табылады. Эпидемиологиялық зерттеулер көрсеткендей, ер адамдарда ПТСР-ге ұшырау ықтималдығы күрес, соғыс, жазатайым оқиғалар, жыныстық емес шабуылдар, табиғи апаттар, өлім мен жарақаттанудың куәсі болу нәтижесінде жоғары. Ал әйелдер болса зорлау, жыныстық зорлау, жыныстық қорлау, балалық шақтағы жыныстық қорлаудан болған ПТСР-мен ауырады. Алайда, жыныстық айырмашылықтар жыныстық зорлық-зомбылық сияқты ауыр жарақаттарға ұшырауының әртүрлі мөлшеріне байланысты екендігі туралы теориялық түсіндірмеге қарамастан, мета-талдау жыныстық зорлық-зомбылық немесе қорлық-зомбылық жағдайларын алып тастағанда, әйелдер ПТСР дамуына үлкен қауіп төндіретінін анықтады. Жыныстық зорлық-зомбылық тарихы депрессияның артуымен байланысты. Мысалы, балалық шақтағы жыныстық зорлық-зомбылықтан аман қалғандардың зерттеулері көрсеткендей, балалық шақтағы жыныстық зорлық-зомбылық деңгейі әйелдер үшін 7-19%, ерлер үшін 37% -ды құрайды. Балалық шақтағы жыныстық қатынас арасындағы бұл айырмашылық ересектердегі жыныстық депрессияның 35% -ына ықпал етеді. Бұл қауіп депрессияға шалдығу қаупімен байланысты. Біріккен Ұлттар Ұйымының бағалауы бойынша, "Әлемдегі әйелдердің 35 пайызы өмірінің бір кезеңінде жұбайынан немесе басқа адамнан (жыныстық қоқан-лоқыны қоспағанда) жыныстық зорлық-зомбылық пен / немесе жыныстық зорлық-зомбылыққа ұшырады". Отбасылық зорлық-зомбылықтан аман қалған адамның психикалық денсаулық мәселелерін, соның ішінде травмадан кейінгі стресс бұзылысын, алаңдаушылықты, депрессияны, заттарды тәуелділікті және өзін-өзі өлтіру әрекеттерін байланыстыратын көптеген зерттеулер жүргізілді. Хамфрис пен Тиара (2003) бар зерттеулер IPV тәжірибесінің өзін-өзі зақымдау, депрессия және травма белгілерінің жоғары деңгейімен тікелей байланысын көрсетеді деп мәлімдейді. Еркектер арасында 9 еркектің 1- і ауыр IPV- мен ауырады деп есептейді. Ерлер үшін де, тұрмыстық зорлық-зомбылық депрессияға ұшырау және өзін-өзі өлтіру қаупі жоғары.

Жыныстық зорлық-зомбылық

Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы жариялаған әлемдік бағалаулар әлемдегі әрбір үш әйелдің біреуі (35%) өмірінде жұбайынан немесе басқа біреуден жыныстық зорлық-зомбылыққа ұшыраған. Жыныстық зорлық-зомбылық жасөспірім қыздарға әсер етеді, олар зорлық-зомбылыққа, зорлық-зомбылыққа және жыныстық зорлық-зомбылыққа ұшырайды. Жыныстық зұлымдық, зорлау және жыныстық қорлық әйелдердің психикалық денсаулығына қысқа және ұзақ мерзімде әсер етуі мүмкін. Көптеген жанұя мүшелері "осы жарақаттан кейін, өздерін ұятқа қалдырып, жалғыздыққа ұшырап, шокқа түсіп, мазасызданып, кінәлі сезімін сезінеді". Сонымен қатар, зорлау немесе жыныстық зорлық-зомбылықтан аман қалғандар ПТСР-ге шалдығу қаупі жоғары, өмір бойы таралуы 50% -ға тең, орташа таралуы 7,8% -ға тең. Жыныстық зорлық-зомбылық депрессия, өзін-өзі зақымдау, өзін-өзі өлтіру және тамақтанудың бұзылуына әкеледі.

Әлеуметтік желілердегі қысым мен сын

Әлеуметтік желілер қазіргі жасөспірімдер мен жас адамдар арасында кең таралған және ықпалды. АҚШ-тағы жастардың шамамен 90%-ы әлеуметтік медиа платформасын тұрақты түрде пайдаланады. Әлеуметтік медианы пайдалану мен дене бейнесін бағалауда, ұлдар әлеуметтік медианың дене бейнесін жақсартуға әсерін қыздарға қарағанда көбірек көреді. Шынында да, әлеуметтік желілерді қолдану әйелдерде тамақтану бұзылыстарына шалдығу қаупіне әкеледі. Әйелдер дене бітіміне байланысты үлкен қысым мен сынға ұшырайды, бұл оларды әлеуметтік желілерде даңқталған дене идеалдарын игеруіне мүмкіндік береді. Сонымен қатар, анорексияға қарсы қауымдастықтар әлеуметтік медиа платформаларында кеңінен таралған, бұл тамақтанудың бұзылуына ықпал ететін ортаны қалыптастырады және негізінен нәзіктікті насихаттайтын зиянды хабарларды тарату үшін жас әйелдердің суреттерін пайдаланады. Әйелдер анорексияға қарсы қауымдастықтарға көбірек қатысады.

Медицинадағы жыныстық бейімділік

Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы психикалық ауруларды диагностикалау мен емдеуде жыныстық айырмашылықтарды атап өтті. Диагностикалық және денсаулық сақтау жүйелерінде (соның ішінде диагноздың төмендігі, диагноздың артық болуы және диагноздың қателігі) байқалатын жыныстық бейімділік барлық жыныстағы адамдардың емдеуі мен денсаулығына зиян келтіреді. Диагностиканың айырмашылығы ерте жаста байқалады, балалардың диагностикасы жынысына байланысты әртүрлі болады, өйткені балалар мектеп жасына жеткеннен кейін. Батыс Еуропада жүздеген жылдар бойы истерияны сезімнің шектен тыс көтерілуі және өзін-өзі бақылаудың жоқтығы деп қарастырғандар, бұл көбінесе әйелдерге әсер еткен. Бұл диагноз әйелдерді өз рөлінен тыс жерде жүруге итермелеу үшін әлеуметтік белгілеу түрі ретінде қолданылды, яғни әйелдердің азаттық жолының артуын бақылау құралы ретінде. Мұндай айырмашылықтар пайда болған тағы бір жағдай - лоботомияны қолдану, 1940 жылдары көптеген психиатриялық диагноздарды емдеу үшін кеңінен таралған, соның ішінде ұйқысыздық, жүйкелену және басқалар. Зерттеулер көрсеткендей, АҚШ-тағы паналау орындарында әйелдерге лоботомия жасалатын, бірақ паналау орындарында еркектер көпшілік.

Медицинадағы цихетеронормативтік бейімділік

Медицинадағы жасырын бейімділік лесбиянка, гей, бисексуал және трансгендер (ЛГБТК +) пациенттерінің психикалық денсаулық дәрігерлері арқылы диагноз қоюына әсер етеді. Қоғамдық және медициналық бейімділіктерге байланысты дәрігерлер ЛГБТК+ пациенттерге алаңдаушылық, депрессия және өзін-өзі өлтіруді диагноз қоюға бейім.

Медицинадағы гендерлік нормативтілік және бейімділік

Сонымен қатар психикалық денсаулық саласының мамандары дәрігердің гендерлік идеалдарына сәйкес келмейтін адамдардың мінез-құлқын патологияға айналдыра алатыны байқалады.

Әлеуметтік-экономикалық жағдайындағы гендерлік айырмашылықтар (СЭС)

ЭБЖ адамның өмір сүру мүмкіндіктері мен сапасын анықтайтын негізгі фактор болып табылады. Әйелдердің байлығы мен өмір сүру сапасының теңсіздігі жергілікті және әлемдік деңгейде белгілі. 2015 жылы АҚШ халық санағы бюросының зерттеуіне сәйкес, АҚШ-та әйелдердің кедейлік деңгейі ерлерге қарағанда жоғары. 2014 жылы әр жеті әйелдің біреуі (шамамен 18,4 миллион) кедейлікпен өмір сүрді". АҚШ-та әйелдер табыс пен табыс табу қабілетіне келгенде, олар тағы да экономикалық жағынан кем жағдайда. Шынында да, білім деңгейі мен жұмыс саласы бірдей болса, ерлер әйелдерге қарағанда жоғары жалақы алады. Алайда, АҚШ-тың мәліметінше, уақыт өте келе жалақы айырмашылығы азайды. 2014 жылы бұл көрсеткіш 21 пайызды құраған. Сонымен қатар, жүктілік әйелдердің кәсіби және білім алу мүмкіндіктеріне кері әсер етеді, өйткені "жоспарланбаған жүктілік әйелдердің білім алуын аяқтау немесе жұмысқа тұруына кедергі келтіреді (Cawthorne, 2008) ".

Жендер арасындағы әлеуметтік-экономикалық теңсіздіктердің әйелдердің психикалық денсаулығына әсері

Өсе келе, әйелдер арасында төменгі ЭБЖ мен психикалық денсаулықтың теріс нәтижелерінің арасында оң байланысты көрсететін дәлелдер көбейіп келеді. Біріншіден, "СЭС төмен жүкті әйелдер депрессиялық симптомдарды айтарлықтай көбірек айтады, бұл үшінші триместрде төмен табыс алатын әйелдер үшін стресс болуы мүмкін екенін көрсетеді (Goyal және басқалар, 2010). " Екіншіден, әйелдер көбінесе отбасына бірінші кезекте қамқорлық жасайды. Нәтижесінде, қауіпсіз емес жұмыс пен тұрғын үйде тұратын әйелдер көбірек стресс пен алаңдаушылыққа ұшырайды, өйткені олардың нашар экономикалық жағдайы оларды және олардың балаларын кедейлік пен зорлық-зомбылық құрбаны болу қаупіне ұшыратады. Соңында, төмен әлеуметтік-экономикалық жағдайы әйелдерді тұрмыстық және жыныстық зорлық-зомбылыққа ұшырауға қаупі жоғары, сондықтан олардың бұл жарақатпен байланысты барлық психикалық бұзылыстарға ұшырауы күшейеді. Шынында да, "статистика кедейліктің жұмыс орнында, мектепте, жезөкшелік, жыныстық сауда, есірткі саудасында адамдардың жыныстық қанаушылыққа ұшырауына себепші болатынын және әлеуметтік-экономикалық жағдайы төмен адамдардың зорлық-зомбылыққа ұшырауының қаупі зор екенін көрсетеді"

Биологиялық айырмашылықтар

Ерлер мен әйелдер арасындағы биологиялық айырмашылықтардың ПТСР мен депрессияға әсері туралы зерттеулер жүргізілді.

Травмадан кейінгі стресс бұзылуы

Биологиялық айырмашылықтар ПТСР-де жыныстық айырмашылықтарға ықпал ететін ұсынылған механизм. Гипоталамус гипофизінің (ГГФ) бүйрек үсті қуысының дисрегуляциясы ерлер мен әйелдер үшін де ұсынылды. АПГ адамның стресске деген реакциясын реттейді, өйткені ол организмге бөлінетін кортизол сияқты стресс гормондарының мөлшерін өзгертеді. Сонымен қатар, қауіп-қатерлерді бағалаудағы жыныстық айырмашылықтар ПТСР-дегі жыныстық айырмашылықтарға ықпал етуі мүмкін, сонымен қатар HPA-ның бұзылуына ықпал етуі мүмкін. Әйелдер ерлерге қарағанда оқиғаларды стресс ретінде бағалайтын және ерлерге қарағанда травматикалық оқиғаларға жауап ретінде жоғары деп саналатын қайғы-қасірет туралы хабарлайтын, бұл ерлерге қарағанда әйелдерде HPA-ның бұзылуына әкелуі мүмкін. Болашақтағы зерттеушілерге қойылатын маңызды мәселе - эстрадиол мен прогестеронның ПТСР-ге әсерін анықтау үшін, эректильді цикл бойына гормондардың өзгеруін анықтау.

Депрессия

HPA және ПТСР-ға қатысты зерттеулерді кеңейтуде, бір бар гипотеза әйелдердің ПТСР-дағыдай, күйзеліске байланысты оқиғаға жауап ретінде ерлерге қарағанда HPA-ның реттелмеуі көбірек болады. Бұл дисрегуляция әйелдердің жарақатты оқиғаға ұшырау ықтималдығының артуы нәтижесінде пайда болуы мүмкін, өйткені жарақатты оқиғалар HPA дисрегуляциясына ықпал ететіндігі белгілі. Зерттеулер көрсеткендей, әйелдер күйзеліске ерлерге қарағанда әртүрлі жауап береді. Мысалы, ерлер әйелдерге қарағанда ұрыс-қозғалыс реакциясын көбірек қолданады. Әйелдер болса, эмоцияларға бағытталған, қорғаныс және паллиативтік күресу стратегиясын қолданады деп есептеледі. Сонымен қатар, әйелдер көбірек ойлау, психикалық байланыстан шығу және жағымсыз естеліктерді басу сияқты стратегияларға қатысады. Осы қиындықтарды жеңу тәсілдері ПТСР-ге шалдығу ықтималдығының артуымен байланысты екені анықталды. Әйелдер ерлерге қарағанда жарақаттан кейін өзін кінәлау ықтималдығы жоғары, бұл адамның ПТСР-ға шалдығу қаупін арттырады. Сонымен қатар, әйелдер күйзеліске ұшырағаннан кейін әлеуметтік қолдауды жоғалтуда ерлерге қарағанда сезімтал екені анықталды. ТЖТ-да жыныстық айырмашылықтарды байқауға түрлі дағдыландыру механизмдері мен дағдыландыру механизмдерін қолдану әсер етуі мүмкін. Бұл сипатталған айырмашылықтар ПТСР-ге жыныстық жолдардың алдын ала үлгісіне сәйкес келеді. Кристиансен мен Элькит ұсынған модель физиологиялық стресске жауап беруде жыныстық айырмашылықтар бар екенін көрсетеді. Бұл модельде диссоциация, әлеуметтік қолдау және эмоцияға бағытталған күресу сияқты өзгергіштер әйелдерде ПТСР-нің дамуына және сақталуына қатысы болуы мүмкін, ал физиологиялық қозу, алаңдаушылық, аулақ күресу және проблемаға бағытталған күресудің қолданылуы ерлерде ПТСР-нің дамуына және сақталуына көбірек байланысты болуы мүмкін. Алайда бұл модель тек алдын ала және одан әрі зерттеу қажет. Еріктілік механизмдеріндегі жыныстық айырмашылықтар туралы көбірек білу үшін "Еріктілік (психология) " бетіне қараңыз.