Кіріспе

Loch Garten (Loch a' Ghartain) – Шотландиядағы Кэрнгормс ұлттық паркіне қарасты Стратспи аймағындағы Боут оф Гартенге жақын орналасқан үлкен таулы тұщы сулы көл. Ол Абернети орманының биік қарағайларымен қоршалған, оның үлкен бөлігі (көлге іргелес) RSPB табиғат қорығы болып табылады. Көл көбелекбалықтардың (оспарилердің) көбейіп өсуімен әйгілі, осы құстар Боут оф Гартенге "Оспарилер ауылы" деген атты сыйлады. 19 ғасыр бойы Ұлыбританияда оспарилерге деген бейжазылық салдарынан 20 ғасырдың басында олар көбейіп өсетін құс ретінде жойылып кетті. Алайда, 1954 жылы екі скандинавиялық оспари өз еркімен Гартенге келіп, көл жанындағы орманға ұя салды. Бірте-бірте бұл түр Шотландияда қайта қалпына келді (толығырақ ақпарат үшін Ұлыбританиядағы оспарилер туралы қараңыз), ал RSPB және басқа ұйымдар оларға көмектесті (ұя жинаушылар мен басқа да жауапсыз адамдардың заңсыз әрекеттеріне байланысты бұл оңай болған жоқ). Қорық қайырымдылық қорымен сатып алынды және содан бері ұя үнемі қадағалауда. Жақында келушілердің осы жыртқыш құстарды оңай көруі үшін ұяға салыстырмалы түрде жақын жерде бақылау тұғыры салынды. Тұғырдың ішінде телескоптар және басқа оптикалық құралдармен қатар, балапандар мен олардың ата-аналарын жақыннан көрсету үшін теледидар экрандары орналасқан. Ұяның тікелей бейнесі мен суреттерін RSPB Loch Garten Reserve веб-сайтында көруге болады. Оспарилер ғана емес, Лох-Гартенде басқа да жануарлар бар. Батыс каперциллиесін көру қиын болса да, олар қорықтың шалғай аймақтарында мекендейді және көктемгі "Caperwatch" бақылауы арқылы жыл сайынғы үйрену кезінде көруге болады. Қызыл сорғаштарды, әсіресе олар үшін қойылған жемдіктерде, өте оңай көруге болады. Сондай-ақ, еуразиялық сискин, қарапайым қарға (көптеп), үлкен жоталы тоқылдақ сияқты кішкентай құстар да бар және оларды жемдіктерде оңай табуға болады. Тісті сорғаш және шотланд сорғашы мінез-құлқы жайлырақ, оларды табу қиын. Еуразиялық үйректер көлдің жағасында және суында жүзеді.

Loch Garten Osprey орталығы

Loch Garten Osprey Centre – Loch Garten көліндегі екі балықшылдың ұясына бағытталған құстарды бақылау орталығы. Бұл Абернети орманында орналасқан RSPB мекемесі. Абернети орманы RSPB қорығы Каледониялық қарағай орманының тіршілік ортасын қорғайды және өз кезегінде Абернети ұлттық табиғи қорығының бір бөлігін құрайды. Құстар жыл сайын ұя салатын жерге қайта оралады, ал орталықта орналасқан көптеген бинокльдер мен телескоптар құстарды тиімді бақылауға мүмкіндік береді. Сондай-ақ, құс үйірісінің алдында тамақтанып жатқан қызыл алабұға мен басқа да кішкентай құстарды көруге болады. 1959 жылдан 2019 жылға дейін жыл сайын осы жерде бір жұп балықшыл ұя салды. Содан бері осында бірде-бір жұп тұрақтаған жоқ. 1954 жылы ұя салғаннан бері мұнда жыл сайын балықшыл балапандары ұшып келеді, алайда 2016 және 2021 жылдар аралығында бұл жерден ешбір балапан ұшпады. Ұяны құрайтын ағаш құстардың құрттары мен жемшөп қалдықтарынан өліп қалды. Ағаштан қалған сабақты тірекпен көтеріп, ұя үшін берік алаң жасалды. Ағаш қауіпті деп танылды және 2021 жылдың қысында ұя (ең көп бөлігі жасанды) бірнеше метр қашықтықтағы мүлдем сау шотланд қарағайына көшірілді. Ұяны қоршаған ағаш қанаты да сол кезде төмендетілді, бұл балықшылдар үшін ұя салу орнын тартымдырақ ету мақсатында жасалды. 2022 жылы жаңа жұп балықшыл жаңа ұя орнын иеленіп, екі жас өсірді. Қоршаған орманға Лох Маллачи деп аталатын үлкен көлден өтетін түрлі жолдар кіреді. Кейбір жолдар Спейсайд жолымен байланысты.