Кіріспе

Черногориядағы этникалық топ Черногориядағы албандар () - Черногориядағы албан тектес этникалық топ, олар Черногорияның жалпы халқының 4,91% құрайды. Гусинье мен Плавтың славян диалектісі албан тілінің өте жоғары құрылымдық әсерін көрсетеді. Албан және славян тілдерінің тілдік байланысы жағынан оның бірегейлігі қазіргі Плав және Гусиньедегі славян тілдерін сөйлейтіндердің көпшілігі албан тегіне ие екендігімен түсіндіріледі. Бұрын албандар Бар, Подгорица, Спуж, Никич, Колашин және Жабляк қалаларында едәуір көп болған. Бұл қауымдар 19-ғасырдың аяғында әртүрлі толқындарда шығарылды. XIX ғасырдың соңында Санджактың мұсылман халқы славян және албан тілдерін меңгергендер араласқан. Көптеген албан тілінде сөйлейтіндер біртіндеп Косово мен Македонияға көшіп кетті немесе көшірілді, бұл аймақтың қалған бөлігінде негізінен славян тілінде сөйлейтін халықты қалдырды (Санджактың оңтүстік-шығыс бұрышынан басқа, ол Косовоның бір бөлігі болды).

Топонимика

Черногориядағы бірқатар жер атаулары түпкілікті албан тілінен немесе албан тілінен алынған деп саналады. Кейбір жағдайларда: Будва, түпкілікті албан сөзінен алынған. Ульцинь албанша сөзінен шыққан уджк немесе улк (ағылшынша - қасқыр) сөзімен байланысты деп саналады. Никич албаншадағы Niksh деген кішірек атаудан және славян тіліндегі ić деген қосымшадан шыққан көрінеді. Колашин, автор Ребекка Уэсттің айтуынша, бастапқыда Коль И Шен деп аталды, ал албан тілінде "Санкт-Петербург" дегенді білдіреді. Николайдың. Ceklin албанша ceklinë немесе cektinë дегенге байланысты, бұл жай жерді білдіреді. Кремница алғаш рет ХІІІ ғасырда екі түрлі атаумен пайда болды, Кремница және Кучево, бұл албан топонимының славянша нұсқасы, ол "қызыл орын" (кук) дегенді білдіреді. Лешанска нахия, оның топонимі албандық Lesh (Lješ) еркек есімінің славяншаланған нұсқасынан алынған. Бояна - Черногорияның оңтүстік-шығысындағы өзен, ол албандық Буне арқылы пайда болды және көбінесе албан тілінің оңтүстік Черногорияда славян дәуірінен бұрын айтылғанын көрсетеді. Ежелгі Черногориядағы бірқатар микротопонимдер мен клан атаулары бастапқыда албан ономастикасынан алынған, мысалы, Гжин, Гжон, Прогон, Леш, Мал және басқалар, олардың кейбіреулері: Куцедегі Дзинов До ауылы, Цетиньедегі Дзинов Брдо, Пжевичидегі Дзинова Главица, Косиджеридегі Дзиновичи ауылы, Кремницадағы Бжелидегі Дзиновичи бауырластығы, Лешанска нахижасы, оның Лиешенье, Штитари, Големди және Прогоновичи ауылдарымен бірге, Лжешев Ступ ауылы және Белицедегі Малошин до топонимі, Чеклиндегі Арбанас ауылы.

Ежелгі дәуір

Б.з.д. 2-ғасырда алғаш рет расталған лабеат тайпасының атауы лаб бөлшегімен құрылған, ол көбінесе оңтүстік иллириялық ономастикалық аймақта және жалпы иллириялық жұрнағы ((ae) кездеседі. Лаб бөлшегі Alb > Lab метатезіне жатады , ол өзі сол аймақтағы албандардың этнонимінің пайда болуымен байланысты болуы мүмкін.

Орта ғасырлар

1202 жылы жазылған деп есептелетін бір құжатта Вранжина монастырына жер мен басқа да жеңілдіктер берген Владислав есімді билеуші туралы айтылады. 1220 жылы монахиня Елена шығарған құжат Вранжина монастырына белгілі бір сыйлықтар береді және сербтер, латындықтар, албандар немесе влахтар болсын шіркеудің жерін пайдаланудан бас тартады. Түрлі албандық малшыл көшіп-қонушы қауымдастықтар (катун), оларға Mataruge, Mugoša, Macure, Maine, Malonsići, Kriči және мүмкін Lužani сияқты топтар кірді, шамамен 12-13 ғасырлардан бастап Зета арқылы көшіп, Черногорияға және Неретва өзеніне дейін қоныстанды. 1278 жылы Тара аймағында албан катундары тіркелген. Қазіргі Чеклин ауданында Арбанас елді мекені 1296 жылы король Милутиннің хатында айтылған. Сол жылы Стефан Милутиннің құжаты бойынша Вранжина монастырына Ораховоның Кучи ауылы мен 100 қой берілді. Онда Милютин жергілікті тұрғындарға, олар славян, латын, албан немесе влах болсын, оған 100 айыппұл төлеуге бұйрық береді. Орта ғасырларда қазіргі Черногориядағы албандар Малесия Брданың (екі термин де биік жерлерді білдіреді) биік жерлерінде, Скодра көлі айналасында және Албания Венета деп аталатын аймақта өмір сүрді. Тузи, қазіргі кездегі негізгі албандық қонысы, 1330 жылы Дечани хризобульдерінде Ллеш Тузидің албандық (арбанас) кутунының (жарым көшпелі малшы қауымының) бөлігі ретінде аталады. Бұл аймақ қазіргі Тузи муниципалитетінен оңтүстікке қарай Скадар көлі бойындағы қазіргі Копликке жақын ауылға дейін созылған. Бұл катунд көптеген қауымдастықтарды қамтыды, олар кейін өздерінің жеке қауымдастықтарын құрды: Речи мен оның ұлдары, Матагуши, Бушати және оның ұлдары, Пьетр Сума және Пьетр Кучи, Кучидің алғашқы белгілі ата-бабасы. 1330 жылы Хризобуллдарда Хоти тайпасы алғаш рет Лим өзенінің алабындағы Плав және Гусинье аймақтарындағы Хотина Горада (Хоти таулары) аталады. Лужани халқының арасында 1330 жылы Декани хризобульінде Гьон, Леш, Прогон және Мурик сияқты албан антропонимдері аталады. Николай Закария алғаш рет 1385 жылы Бальшич отбасы командирі және 1363 жылы Будва губернаторы ретінде аталады. Бұл албандық асыл Захария отбасының мүшесінің алғашқы куәлігі болып саналады. Жиырма жылдан астам адалдықтан кейін 1386 жылы Николай Закария көтеріліп, Будваның билеушісі болды. Алайда 1389 жылы Джурад II Балшич қаланы қайтадан басып алды. 15 ғасырдан бастап, 19 ғасырға дейін созылған албандық пираттық кезең пайда болды. Бұл қарақшылар негізінен Ульциньде болды, бірақ Барда да кездесті. Бұл кезеңде албан пираттары кемелерді тонап, жаулап алды, соның ішінде Венеция мен Османдық кемелері де болды, Жерорта теңізі экономикасын бұзып, Османдық және Еуропалық державаларды араласуға мәжбүр етті. Осы кезеңде Ульциньдегі Лика Чени мен Хаджи Алия сияқты кейбір қарақшылар басшылары танымал болды. Портаның албандық қарақшылармен проблемасы болғандықтан, оларға "name i hümayun" ("императорлық хаттар") берілген, бұл қарулы қақтығыстарды шешу үшін екіжақты келісімдер. Ульциньдің қарақшылары, итальян тілінде lupi di mare Dulcignotti (Alb. Ulqinakë, "Ulcinian sea wolves") Адриатикадағы ең қауіпті қарақшылар деп саналды. Орта ғасырларда Кремница (Кукева) және Мркоевичи (Меркоти) аймақтары славян және албан халықтарының күшті симбиозын көрсетеді. Mrkojevići әсіресе албан тілінде сөйлейтін халықтың славян тілінде сөйлейтінге ауысуының мысалын көрсете алады. 1496 жылы Đurađ Crnojević Лешанска аймағындағы дворян Радован Лъшевичті (Лешевичті) атап өтті, ал оның тұрғындары Льшнан (Лешнан) деп аталды. 1565 жылы Кельмендилер Осман империясына қарсы көтерілді және Кучи мен Пиперимен бірге солай істеген көрінеді. 1597 жылы Кельменди, Кучи, Пипери және Бжелопавличи тайпалары мен Никичилер көтеріліске шықты, соңғысының басшысы воивода Грдан бастады. 1613 жылы Осман империясы Черногорияның бүлікші тайпаларына қарсы жорық бастады. Осыған жауап ретінде Васоевичтер, Кучи, Бжелопавличи, Пипери, Кастрати, Кельменди, Шкрели және Хоти тайпалары "Таулар одағы" немесе "Албан таулары" деп аталатын саяси және әскери одақ құрды. Басшылар өздерінің барлық күш-қуатымен кез-келген алдағы Осман экспедицияларына қарсы тұру үшін беза антын ант берді, осылайша өздерінің өзін-өзі басқаруын қорғап, солтүстік таулы аймақта Осман Спахис билігін орнатуға жол бермеді. Олардың көтерілісі азаттық сипаты бар еді. 1614 жылы Кучи конвенциясында 44 көшбасшы, көбінесе солтүстік Албания мен Черногориядан, османдықтарға қарсы көтеріліс ұйымдастырып, Папалықтан көмек сұрады. Сол жылы Кельмендилер Кучи, Пипери ...

Жартылай тәуелсіз албанша пашалы

1750 жылдары Албанияның жартылай тәуелсіздігі басталды. 1754 жылы Бушати әулетінің автономиялы албандық Пашалигі құрылады. Бушатилер отбасы бастапқыда Шкодер аймағын түрлі таулы тайпалармен одақтасқан желі арқылы билік еткен. Қара Махмуд Бушати заң жүзінде тәуелсіз княздік құруға және Австрия мен Ресейді Жоғарғы Портаға қарсы ойнату арқылы өз бақылауындағы жерлерді кеңейтуге тырысты. 1785 жылы Кара Махмудтың әскерлері Черногория аумағына шабуыл жасады, ал Австрия оны бүкіл Албанияның билеушісі ретінде мойындауды ұсынды, егер ол Венамен Ұлы Портаға қарсы одақтас болса. 1788 жылы мүмкіндікті пайдаланып, Қара Махмуд сұлтанға Австрия делегациясының басшыларын жіберді, ал Османликтер оны Шкодер губернаторы етіп тағайындады. 1796 жылы Черногориядан жер тартып алуға тырысқанда, ол жеңіліп, Черногорияның солтүстігінде тұтқынға алынып, қаза тапты. Қара Махмуд Бушати билігі кезінде пашалик Албанияның көп бөлігін, Косовоның көп бөлігін, Македонияның батысын, Сербияның оңтүстік-шығысын және Черногорияның көп бөлігін қамтыды. Пашалық 1831 жылы таратылды. Британдық автор Ребекка Уэст 1930-шы жылдары Колашин қаласына барып, 18-ші ғасырда католик албандар мен православиелік қарақшылар тату өмір сүргенін білген. 1858 жылы бірнеше қарақшы тайпалар қалаға шабуыл жасап, албандық немесе мұсылмандық атын сақтаған барлық тұрғындарды өлтірді.

Ұлттық ояну

1851 жылы 26 қазанда Никичтен келген арнауттық қолбасшы Гьонлек 200 арнаутты алып, Османдық албан мүдделерін қорғау міндетін атқарды. Оларға Гачкодан Черногория әскерлері шабуыл жасады. 1851 жылы 11 қарашада 30 адамнан тұратын Черногория әскері Морача өзенін кесіп өтіп, 27 адаммен Селим Аганың басшылығымен албандық Осман бекінісіне шабуыл жасады. Бес адам қаза тауып, төрт адам жараланды, Селим Ага өз үйіне қайтқанда, ол да жараланды. Келесі күні таңертең ол Монтенегроға қарсы соғысуға оралды. Скутари пашасы дереу әскер жинауға кірісті.

Призрен лигасы

1877 жылы Нишичті Берлин шартына сәйкес Черногория басып алды. Америкалық автор Уильям Джеймс Стиллман (1828-1901), сол кезде аймақта саяхаттап, өзінің өмірбаянында принстің бұйрығы бойынша Никичтегі Студеница бекінісін артиллериямен бомбалай бастаған Черногория әскерлерінің өмірбаянында жазды. Қалдықта 20 албан низамы қарсылық көрсетті, бірақ қабырғалар бұзылғанда олар беріліп, Стиллманнан бас кесуді сұрады. Албандықтар мерекелік шараны атап өтуде, Стиллманның сөздерін аударған албандықтар оны өлтіруге болмайтынын айтты. Келісімнен кейін көп ұзамай Черногория биі албандарды Нишичтен, Жабляктан және Колашиннен шығара бастады, олар кейін Түркияға, Косовоға (Приштина) қашып кетті. Черногория әскерлері де албандарды қуып жібергенге дейін тонады. Нишичтің құлдырауынан кейін князь Николай I жеңіске арналған өлең жазды. 1878 жылы Черногорияның Осман империясының аумағына қарай кеңейгенінен кейін албандар алғаш рет осы елдің азаматтары болды. Черногория азаматтығын алған албандар мұсылман және католик болды, олар Бар және Ульцинь қалаларында, оның айналасында, Бояна өзенінің жағалауында және Скадар көлінің жағалауында, сондай-ақ Затриебачта өмір сүрді. Черногория мен Осман империясы арасындағы қақтығыстың қарсаңында (1876-1878) Ішкодра санжағында албан халқының едәуір бөлігі өмір сүрді. Черногорияның Осман соғысында Подгорица (осы кезде көпшілігі мұсылман, ал көпшілігі албан) және Спуж қалаларында Черногория күштеріне қарсылық көрсетті. Бұл халықтар Шкодер қаласына және оның маңайына қоныстанды. 1879 жылы 31 қаңтарда Черногория мұғалімі Шчепан Мартинович Цетинье үкіметін Никиш мұсылмандары мектеп қалағанын хабарлады. Османдықтар 17-18 ғасырларда Нишичте және басқа көршілес аймақтарда мектептер ашты. 1879 жылы Гегисени руының азаматы Зенель Ахмет Демуши отбасының 40 мүшесімен Никичиде Марко Мильянов бастаған Черногория әскерлеріне қарсы шайқасты. 1880 жылы албандық бейрегулярлар Али Паш Гучианың басшылығымен Марко Мильяновтың ағасы Теодор Мильянов бастаған Черногория әскерлеріне қарсы шайқасқанда, қақтығыс күшейді. Плав пен Гусинье үшін шайқастар - Черногория княздігі мен Осман империясының бейтарап әскерлері (Призрен Осман Альбан Лигасы) арасындағы қарулы қақтығыстар. Берлиндегі конгресс (1878) Плав пен Гусинье аумақтарын (бұрынғы Скутари вилайеті) Черногорияға беру туралы шешім қабылдағаннан кейін басталды. Бұл аумақта 1879 жылдың 9 қазаны мен 1880 жылдың 8 қаңтары аралығында қақтығыстар болды. Келесі шайқастар болды: Велика шабуылдары (9 қазан - 22 қараша 1879), Новшице шайқасы (4 желтоқсан 1879) және Мурино шайқасы (8 қаңтар 1880). Кейбір ұрыстарға қатысушылар белгілі болды, мысалы, Якуп Ферри Плавтан, оның әрекеттері 1879 жылы оны Али-паша Гуциямен бірге албан халық поэзиясының батыры етті. 1880 жылы Дервиш-пашаның Осман әскерлері мен албандықтар арасында Ульциньге жақын Кодра-э-Куке аймағында шайқас болды. Олцин аймағы бұрын албандар Хоти мен Груде аннексиясына қарсы күрескеннен кейін Осман империясы Черногорияға тапсырған болатын. Ұлы державалар Осман империясына Ульцин аймағын беруге қысым жасады, бірақ бұл жерде де албандар бас тартты. Ақырында Ұлы державалар Османлыларды Призрен лигасына қарсы іс-қимыл жасауға мәжбүр етті, қарсылықты аяқтады және Ульцинь қаласын Черногорияға табысты тапсырды. 1899 жылы Черногория үкіметі Малесорилер аймақтағы жас түріктерге шабуыл жасады деп қорқып, Никич пен Даниловградтағы албандарды тұтқындады, ал тұтқындар алты айдан астам уақыт түрмеде болды.

20 ғасыр

Болгарияның сыртқы істер министрлігі 1901-1902 жылдары Нови-Пазар санжағының бес казасы (ауданы) туралы есеп жасады. Болгарияның есебіне сәйкес, Акова мен Колашин казалары толығымен албандықтармен толысқан. Аково казасында 47 албандық ауыл бар, онда 1266 отбасы тұрды, ал сербтер 11 ауылда 216 отбасы тұрды. Акова (Биело-Полье) қаласында 100 албан және серб отбасы тұрды. Колашин қазасында 27 албандық ауыл 732 отбасымен және 5 серб ауылы 75 отбасымен болды. Казаның әкімшілік орталығы Шаховичиде 25 албан отбасы болды. 1911 жылы 24 наурызда Малесияда албан көтерілісі болды. Дечик шайқасы (6 сәуір) кезінде Албанияның тусы тұжыға жақын Дечик тауында 400 жылдан астам уақыттан бері алғаш рет көтерілді. Жеңісті алғаннан кейін оны Дед Джо Лули Братиланың шыңында көтерді. "Таш о влязун до тю такоjë të shihni atë që për 450 vjet se ka pa kush" (Қазір бауырлар, сіздер 450 жыл бойы көрінбегенді көруге құқығыңыз бар) деген сөз тіркесі Дед Джо Лулиге байланысты, ол туы көтерілген кезде болғандардың кейінгі естеліктері. Бұл - Австрияда оқып жүрген Палоке Трабоинидің Малесияға алып келген үш байрағының бірі. Қалған екі байрақты Груданың Уйкасы мен Трипшидің Преле Лукасы қолданған. 11 мамырда Шевкет Тургут-паша әскери жағдай жариялаған және барлық көтерілісшілерге (Мальтишер басшыларынан басқа) олар дереу үйлеріне оралған жағдайда рақымшылық жасауды ұсынған. Осман әскерлері аймаққа кіргеннен кейін Точчи өз іс-әрекетінен бас тартып, империядан қашып кетті. Алпыс албан әміршісі 18 мамырда Подгорицадағы кездесуінде Тургут-пашаның жарлығын қабылдамады. Бір айдай соғыс аяқталғаннан кейін көтерілісшілер тұтқындалып, олардың жалғыз таңдаулары: я соғыста өлу, немесе берілу, немесе Черногорияға қашу болды. Көтерілісшілердің көпшілігі Монтенегроға қашуды таңдады, ол Осман империясына шабуыл жасауға бел буған көтерілісшілердің үлкен саны үшін базаға айналды. Исмаил Кемал бей мен Тиранли Кемал бей мамыр айының соңында Италиядан Черногорияға барып, көтерілісшілермен кездесіп, оларды ұлтшыл күн тәртібін қабылдауға көндірді, олар ақырында солай етті. Ұрыстан кейін Ысмаил Кемали бастамасымен 1911 жылы 23 маусымда Черногорияның (Герче) бір ауылында көтерілістің тайпалық басшыларының жиналысы өткізілді. Бұл меморандумға 22 албан әміршісі қол қойды, олардың төртеуі - Хоти, Груде және Шкрел тайпаларынан, бесеуі - Кастрати, үшеуі - Клементи және екеуі - Шале тайпаларынан. Плав-Гусинье қырғындары (1912-1913 жж.) 1912 жылдың аяғы мен 1913 жылдың наурызы аралығында қазіргі Плав және Гусинье муниципалитеттері мен көршілес аудандарда орын алды. Бұл екі аймақтағы 1800-ден астам жергілікті тұрғындар, көбінесе мұсылман албандар өлтірілді және 12,000-і Бірінші Балқан соғысы кезінде оларды қосып алған Черногория Корольдігі осы аймақтарға жауапты болған әскери әкімшілік тарапынан православиеге көшуге мәжбүр болды. Балқан соғыстарынан кейін албандар мекендеген жаңа аумақтар Черногорияның құрамына енді. Содан кейін Черногория Малезияның бір бөлігін, тиісінше Хоти мен Груданы, орталықта Тузи, Плав, Гусинье, Ругово, Пея және Гьякованы алды. 1913 жылы 26 мамырда Хоти, Груда, Келменди, Шкрели және Кастрати бас отбасыларының делегациясы халықаралық флоттың адмиралы Сесил Бернимен кездесіп, Хоти мен Груданың Черногорияға қосылуына қарсы өтініш жасады. Делегация егер бұл аймақтар "толық албандық" болып қалмаса, қақтығыстар қайта басталатынын ескертті. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде жергілікті албан қади Баджрам Балута Беране мен Рожае маңында Черногориядағы Австрия-Мажарстанның аумағында өз сарбаздары мен одақтастарымен православиелік черногорлықтарды қудалап, өлтірген ереуілшілердің күшін ұйымдастырды. Оның қозғалысы 1918 жылы 18 маусымда австро-венгерлік сарбаздардың жеңілісінен кейін таратылды. 1912 жылы Черногория армиясының 13 және 1919 жылдан кейін Югославия армиясының Плав Гусиньеге кіруі жергілікті халыққа қарсы репрессивті саясатпен бірге болды. Алғашында ол Плав көтерілісі деп аталатын албандықтар көтерілісі Рожае, Плав және Гусинье аудандарында пайда болды, олар Санджакты Сербтер, хорваттар және словендер патшалығына қосуға қарсы күресті. Нәтижесінде, серб армиясының Рожаеді екінші рет басып алуы кезінде, ол 1918-1919 жылдары болды, Рожаеде жеті жүз албан азаматтары өлтірілді. 1919 жылы серб күштері британ үкіметінен қорғаныс сұраған Плав пен Гусиньедегі албан халықтарына шабуыл жасады. Көтеріліс басылғаннан кейін 450-ге жуық жергілікті азамат қаза тапты. Бұл оқиғалар Албанияға кө...

Демография

Черногориядағы албандар елдің оңтүстік-шығыс және шығыс бөліктеріне қоныстанған. Ульцинж муниципалитеті, оның құрамында Ульцинж (албанша: Ulqin) және оның айналасындағы және Ана е Малит аймағы, жаңадан құрылған Тузи муниципалитетімен бірге албандықтар көпшілік болып табылатын жалғыз муниципалитеттер болып табылады (тиісінше халық санының 71% және 68%). Көптеген албандар келесі аймақтарда тұрады: Бар (Тивар) және Скадарская Кражина (Краже) Бар муниципалитеті (2,515 албан немесе тұрғындардың 6%), Плав (Плаве) және Гусинье (Гучи) Плав муниципалитеті (2,475 немесе 19%) және Рожае муниципалитеті (1,158 немесе 5%). Бұрын басқа албан тайпалары да болған, бірақ басқа тайпаларды құрды немесе көршілес славян халқына сіңістірілді. Мысалдарға Ескі Герцеговинадағы Матаруге мен Шпань, Мойковац аймағындағы Кричи, Ульцинь қаласының айналасындағы Криети мен Памалиоти, Будвадан жоғары Махине, Ескі Черногориядағы Голджемади, сондай-ақ Брда аймағын мекендеген тайпалар, соның ішінде Бятадоси, Букумири, Малоншичи, Макуре, Матавузи, Дрекаловичи, Какаррики, Мугоша, Рогами, Кучи, Пипери, Братоножичи, Васоевичи және Бжелопавличи, соңғы бес қазір славян деп аталады. Цеклин тайпалық қауымдастығы жартылай албан тегіне ие, екі құрылтайшы бауырластықтар аналық жағынан Пипериден тараған, ал аталық жағынан Кельменди (Горнячи) және Пипериден (Доньячи). Лужанилер - жоғары Зета аңғарының тұрғындары, олардың арасында жалпы албан антропонимдері де кездесті. Олар кем дегенде ішінара албан тегімен, Храбрак олардың Албаниядан жаңадан көшіп келгендер болуы мүмкін екенін білдірді. Риджани тайпасы негізінен романдық халық болған көрінеді, алайда олардың арасында албан есімдері де кездеседі, олардың басшыларының бірі катунар Шимрак сияқты. Никичи атауы албан тіліндегі Niksh деген кішірек сөзден және славян тіліндегі ić деген қосымшадан шыққан көрінеді.

Мәдениет

Бұл аймақтағы Черногория албан мәдениетінің Албаниядағы албандардың мәдениетімен, әсіресе Шкодер қаласымен тығыз байланысы бар. Олардың албан тіліндегі диалектісі - Gheg, солтүстік Албаниядағы албандар сияқты.

Дін

2003 жылғы санақ бойынша Черногорияда тұратын албандардың 73,86% -ы мұсылман, 26,13% -ы рим католиктері болды. Мұсылман албандарының діни өмірін Черногорияның Ислам қауымдастығы ұйымдастырады, оған тек албандар ғана емес, Черногориядағы басқа да мұсылман азшылықтары кіреді. Католик албандары, әдетте, Шестаниде, Малесияда және Бар мен Ульцинь муниципалитеттерінде тұратын, Бар Рим католик архиепископиясының мүшелері, оның мүшелері негізінен албандар, бірақ оған аз санда славяндар да кіреді. Қазіргі архиепископ Ррок Гжонлешай албан ұлтынан.

Тіл

Черногориядағы албандар Gheg албан диалектісінде, атап айтқанда солтүстік-батыс нұсқасында сөйлейді, ал 2011 жылғы санақ бойынша албан тілінде 32 671 адам (немесе халық санының 5,27%) сөйлеседі.

Музыка

Лахутаны Черногорияның албандары эпикалық әндерді немесе шекаралық жауынгерлердің албан әндерін ән айту үшін қолданады. Бұл практика Малесияда жиі кездесетін, бірақ ол сондай-ақ басқа аймақтарда, мысалы, Санджакта бард Авдо Меджедовичпен бірге қолданылған. 16 ғасырдағы ең танымал диван ақындардың бірі Яхья бей Дукаджени Пжевлядан шыққан албан еді.

Білім

Черногория үкіметі жергілікті бастауыш және орта мектептерде албан тілінде білім береді. Подгорицада орналасқан Черногория университетінде албан тілінде ұсынылатын бір кафедра бар, атап айтқанда мұғалімдер білім беру. Бұл елде албандар құрған алғашқы саяси партия - 1990 жылы Мехмет Барди құрған Черногорияның Демократиялық лигасы. Албаниялықтардың көпшілігі елдің ЕО-ға интеграциясын қолдайды: 2006 жылғы Черногорияның тәуелсіздік туралы референдумы кезінде, ол кезде албандықтар халықтың 72% -дан астамын құраған Ульцинж муниципалитеті сайлаушыларының 88,50% тәуелсіз Черногория үшін дауыс берді. Жалпы алғанда, албан азшылығының дауысы елдің Сербия мен Черногориядан бөлінуін қамтамасыз етті. 2008 жылы Албания Ұлттық кеңесі (албанша: Këshilli Kombëtar i Shqiptarëve, abb. KKSH) албан қауымдастығының саяси мүдделерін білдіру үшін құрылды. Қазіргі уақытта ККСХ төрағасы Генчи Ниманбегу болып табылады. 2022 жылы Дритан Абазович Черногорияның премьер-министрі лауазымына ие болған алғашқы этникалық албан болды.