Солтүстік Албания және Черногория таулы аймағының тарихы
Malësia
Малесия е Мадхе – тарихи және этнографиялық аймақ, Солтүстік Албания мен Моңғолияның шығысында орналасқан. «Үлкен жоталар» деген мағынаны білдіреді, Malisor халқымен байланысты.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Малесия е Маде ("Ұлы Таулы Жер") — Албанияның солтүстігінде және Черногорияның шығыс-орталық бөлігінде орналасқан тарихи және этнографиялық аймақ. Ол Албаниядағы Малесия е Маде ауданының және Черногориядағы Тузи муниципалитетінің географиялық бөлінісіндегі таулы аймақтарға сәйкес келеді. Аймақтағы ең ірі елді мекен – Тузи қаласы.
Historical region in southern Europe
Malësia e Madhe ("Great Highlands"), known simply as Malësia (, ), is a historical and ethnographic region in northern Albania and eastern central Montenegro corresponding to the highlands of the geographical subdivision of the Malësi e Madhe District in Albania and Tuzi Municipality in Montenegro. The largest settlement in the area is the town of Tuzi.
Атауы
Малесия е Маде албан тілінде "үлкен жоталар" дегенді білдіреді. Ол жай ғана Малесия деп аталады, немесе жергілікті Гег диалектісінде Мальсия. Эльзи бұл аймақты Солтүстік Албания Альптерінің бір бөлігі ретінде сипаттайды. Бұл тайпалар көбінесе "таулықтар" деп аталады, ағылшын тілінде "Малисори" немесе "Малисор" деп аударылады. 1860 жылдары шетелдік саяхатшылар қолданған ескі термин "Малесиандар" болған.
Malësia e Madhe is Albanian for "great highlands". It is simply known as Malësia, or in the local Gheg dialect, Malcía Elsie also describes the region as part of the Northern Albanian Alps. The tribes are commonly called "highlanders", , anglicized as "Malissori" or "Malisors". An archaic term used by foreign travellers in the 1860s was "Malesians".
География
Аймаққа Акуре тауларының (албан тілінде Bjeshkët e Nemuna деп аталады) бір бөлігі және Скутари көлінің ішкі аймағы, сондай-ақ Цем өзенінің аңғарлары кіреді. Малесорлар (албандық жоталықтар) Солтүстік Албанияда тұрады, ал тарихи тұрғыдан Малесия е Мадхе (үлкен жоталар) жеті ірі тайпаны қамтиды, олардың алтауы (Хоти, Келменди, Триши, Кожа, Шкрели, Кастрати) католиктер басым, мұсылмандар азшылық құрайды, ал Груда екі дінге тең бөлінген.
The region includes parts of the Accursed Mountains mountain range (known in Albanian as Bjeshkët e Nemuna) and hinterland of the Lake Scutari, with valleys of the Cem river. The Malësors (Albanian highlanders) live within northern Albania and historically Malësia e Madhe (great highlands) contained seven large tribes with six (Hoti, Kelmendi, Trieshi, Koja, Shkreli, Kastrati) having a Catholic majority and Muslim minority with Gruda evenly split between both religions.
Тарих
Осман дәуірінде, солтүстік Албания Скутари санжағының құрамында болған кезде, Малесиядағы албан тайпалары кейде Осман империясына қарсы күресте черногориялық тайпалармен бірікті. Мысалы, 1658 жылы Кучи, Васоевич, Братоножич, Пипери, Келменди, Хоти және Груданың жеті тайпасы Осман империясына қарсы Венеция Республикасымен одақтасты. 1757 жылы Бушати әулеті санжақты жартылай тәуелсіз Скутари пашалығына айналдырды. Осыдан кейін албан тайпалары Бушатилердің жағына қосылды. Осман империясы Черногория-Осман соғысын (1876-78) жеңгеннен кейін, Плав пен Гусинье Черногорияға берілді, бұл Осман империясын қолдаған Призрен ұлттық лигасы ұйымдастырған аймақтағы албан шабуылдарын тудырды. Кейін, 20 ғасырдың басында солтүстік албан тайпалары Осман империясына қарсы күш түсіріп, 1910 жылы сербтердің, ал 1911 жылы черногориялықтардың көмегімен көтеріліс ұйымдастырды. Соңғысы Малесия тайпаларының өкілдері қол қойған меморандуммен басталды. 1911 жылғы сәуірде Дечиште Малесия тайпалары жеңіске жетті. 1912 жылғы албан көтерілісі сол жылы Албанияның тәуелсіздік жариялауына әкелді. 1913 жылғы 26 мамырда Груда, Хоти, Келменди, Кастрати және Шкрелидің 130 басшысы Шкодердегі Сесил Берниге өз территорияларын Черногорияға қосуға қарсы петиция жіберді. Груда мен Хотидің бір бөлігі Черногорияның билігіне қарады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде солтүстік албан тайпалары ынтымақтастыққа түсіп, коммунизмге қарсы болды. Прек Кали Келменди тайпасын басқарды. Кейбір көшбасшылар жаңа коммунистік режим тарапынан қуғынға түсті.
During the Ottoman period, when northern Albania was part of the Sanjak of Scutari, Albanian tribes in Malësia sometimes sided with Montenegrin tribes in fighting the Ottomans. An example is from 1658, when the seven tribes of Kuči, Vasojevići, Bratonožići, Piperi, Kelmendi, Hoti and Gruda allied themselves with the Republic of Venice against the Ottomans. In 1757, the Bushati family transformed the sanjak into the semi autonomous Pashalik of Scutari. After this, the Albanian tribes sided with the Bushati. After the Ottoman Empire lost the Montenegrin–Ottoman War (1876–78), Plav and Gusinje were ceded to Montenegro, which sparked Albanian attacks in the area organized by the nationalist League of Prizren in support of the Ottoman Empire. Later, in the early 20th century, the northern Albanian tribes switched sides against the Ottoman Empire and rose up with Serbian aid in 1910 and Montenegrin aid in 1911. The latter began with a memorandum signed by the Malësian tribal representatives. The Malësian tribes won a victory at Deçiq in April 1911. The Albanian revolt of 1912 led to the Albanian Declaration of Independence later that year. On May 26, 1913, 130 leaders of Gruda, Hoti, Kelmendi, Kastrati and Shkreli sent a petition to Cecil Burney in Shkodër against the incorporation of their territories into Montenegro. Gruda and parts of Hoti came under Montenegrin rule. During World War II, the northern Albanian tribes were collaborationist and anti Communist. Prek Cali led the Kelmendi tribe. Some leaders were persecuted by the new Communist regime.
Мәдениет
Өзінің бай мәдениетіне байланысты таулы аймақ антропологтардың, суретшілердің, жазушылардың және ғалымдардың назарын басқа албан халқы қоныстанған аймақтарға қарағанда көбірек тартты. Албан халқының ұлттық эпосы – "Лахута е Малчис" (Жоғарғы таулы жерлер лютні) Малесияда жазылған. Автор және францискандық монах Гердж Фишта осы эпикалық поэманы 35 жыл бойы жазды, онда албан этносының мәдени тәжірибесінің барлық салалары суреттелген (мысалы, тойлар, қоштасу рәсімдері, тарихи шайқастар, мифология, шежіре және тайпалық заңдар). Бұл поэма қазіргі оқырмандар үшін антропологиялық құжат ретінде де, көркем шығарма ретінде де қызығушылық тудырады. Албанияның ең көрнекті христиан философы Антон Харапи өзінің "Ândrra e Pretashit" (Преташ арманы) атты шедеврын, бастапқыда "Цеми өзені бойындағы даналар" деп аталған, Малсия халқына арнады. Албанияның ең көне кітабын католик дінінің малмар шіркеуінің священнигі Гьон Бузуку жазған.
Due to its rich culture, the highland region has attracted more attention from anthropologists, artists, writers and scholars than any other Albanian populated region. It is Malësia that produced what has been considered the national epic of the Albanian people, Lahuta e Malcís (The Highland Lute). Author and Franciscan friar Gjergj Fishta spent 35 years composing this epic poem, in which is chronicled the whole range of the ethnic Albanian cultural experience (e. g. weddings, funerals, historical battles, mythology, genealogy, and tribal law). It is as interesting to modern readers as an anthropological document as it is a magnificent poem. Anton Harapi, Albania's most distinguished Christian philosopher, dedicated his masterpiece "Ândrra e Pretashit" (The Dream of Pretash), initially called "The Wise Men along Cemi River" to the people of Malcía. The oldest Albanian book was written by Malësor Catholic priest Gjon Buzuku.
Этнографиялық
1908 жылы антрополог Эдит Дурхам Малесия аймағына сапар шегіп, алған тәжірибелерін "Жоғары Албания" атты этнографиялық еңбегінде сипаттады. Бұл еңбекге шамамен бір ғасыр бойы албан таулы аймақтары туралы ең сенімді ақпарат көзі ретінде жүгінілді. Албан антропологы Коле Бериша 1900-1945 жылдар аралығында жазылған "Malcía e Madhe" атты төрт томдық этнографиялық зерттеме жазды.
In 1908, anthropologist Edith Durham visited the Malësia region and catalogued her findings in her ethnographic work "High Albania," which was, for nearly a century, the most trusted source of information about the Albanian highlanders. Albanian anthropologist Kolë Berisha wrote, among other books, the four volumes ethnography entitled "Malcía e Madhe" written between 1900 and 1945.