Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Джерзелез Алия немесе Джердж Елез Алия – Босния және Герцеговина, Гора, Косово және Солтүстік Албанияның эпостық поэзиясы мен әдебиетінде кездесетін аңыз кейіпкері. Бұл аңыз кейіпкер 15 ғасырдың соңындағы Босниялық Кражина (шекаралық аймақ) аймағының танымал мұсылман батыры болған деп саналады. Ол босниялықтар мен албандықтар үшін белгілі аңыз батырларының бірі және бауырластық адалдықтың символы.
Đerzelez Alija or Gjergj Elez Alia is a legendary character found in the epic poetry and literature of Bosnia and Herzegovina, Gora, Kosovo and northern Albania. The legendary character is believed to have been a popular Muslim epic hero of the Bosnian Krajina (frontier region) from the end of the 15th century. He is one of the well known legendary heroes and a symbol of brotherly loyalty to both the Bosniaks and Albanians.
Атауы
Аңыз кейіпкерінің аты босния тілінде Đerzelez Alija, Đerđelez Alija немесе Djerdjelez Alija, Герц Ильяс, Гюрц Ильяс деп жазылады. Гюрц атауы түрік тіліндегі gürzi (көкпар) сөзінен шыққан, бұл сөздің мағынасы – көкпармен соғысатын батыр дегенді білдіреді. Gjergj атауы – бұл Джорджтың албан тіліндегі нұсқасы, босниялықтар оны албан тіліндегідей айтады, бірақ босния тілінде Đerđ / Djerdj деп жазылады. Gjergjelez есімі Gjergj және Elez есімдерінің біріккені ретінде түсіндіріледі, соңғысы Илияс (Елиас) пайғамбардың атына сәйкес келеді. Gjergj Elez Alia сияқты үш бөліктен тұратын есімдер көбінесе солтүстік албан тайпаларында, сондай-ақ кейбір оңтүстік албан тау халқында кездеседі. Есімнің үшінші бөлігі – араб текті Осман түрік аты, "жоғары, асыл" деген мағынаны білдіреді және осы аңыз кейіпкердің ерекше қасиеттерін көрсету үшін қолданылады.
The name of the legendary character is spelled in , in Bosnian Đerzelez Alija, Đerđelez Alija or Djerdjelez Alija, in Gerz Ilyas, in , in Gürz Ilyas. The name Gürz is derived from the Turkish word gürzi (mace) and means warrior with the mace. The name Gjergj is the Albanian rendering of George, which is pronounced by Bosniaks the same way as in Albanian, but spelled as Đerđ/Djerdj in Bosnian. The name Gjergjelez have been explained as a compound of Gjergj and Elez, the latter corresponding to the name of the prophet Iliaz (Elias). The tripartite compound names such as the case of Gjergj Elez Alia are typically found in northern Albanian tribes as well as in some southern Albanian mountain peoples. The third part of the compound name, Ali, is an Ottoman Turkish name of Arabic origin, meaning "high, noble", which is used to highlight a peculiar trait of this legendary character.
Албандық дәстүр бойынша
Албандық фольклорда Гердж Елез Алия ұлы батыр ретінде есептеледі және оның жырлары ең танымалдарының бірі. Гердж Елез Алияның әнін Бернардин Палаж бен Донат Курти Никажда (Тропое ауданы) жазды және 1937 жылы Тиранада жариялады. Әдетте бұл ән лахутамен (гусле) немесе кейде чифтелимен, рапсод (эпостық поэзияны орындайтын адам) қосылып орындалады. Гердж Елез Алияның әні албандық эпостық поэзияның тарихи емес, батырлық циклының бір бөлігі болып табылады, ол Kângë Kreshnikësh ("Батырлар жырлары") деп аталады, алайда ол Мужи мен Халили батыр ағайындылардың эпостық циклымен байланысты емес.
In Albanian folklore, Gjergj Elez Alia is regarded as a great warrior and his legend is one of the most popular. A song of Gjergj Elez Alia was recorded by Bernardin Palaj and Donat Kurti in Nikaj (Tropojë District) and published in Tirana in 1937. The song is usually sung accompanied by the lahuta (gusle), or occasionally with çifteli, by the rapsod (performer of epic poetry). The song of Gjergj Elez Alia is part of the heroic non historical cycle of Albanian epic poetry, the Kângë Kreshnikësh ("Songs of Heroes"), however it is not related to the epic cycle of the pair of heroic brothers Muji and Halili.
Мұра
1961 жылы әдебиет саласындағы Нобель сыйлығының иегері Иво Андрич 1918 және 1919 жылдары жарық көрген екі фрагменттен («Джерзелез мейрамханада» және «Джерзелез жолда») кейін 1920 жылы «Алия Джерзелездің жолы» (Put Alije Đerzeleza) атты туындысын жазды. Сараево қаласында Алия Джерзелез көшесінде орналасқан, қаланың ең көне үйлерінің бірі – «Алия Джерзелездің үйі» бар. Босния және Герцеговинаның ұлттық ескерткіштерін сақтау комиссиясы 2005 жылы оны тұрғын үй кешені ретіндегі сәулеттік маңызы үшін Босния және Герцеговинаның ұлттық ескерткіші деп жариялады. Босния және Герцеговинаның Бихач, Грачаница, Зеница және тағы да басқа қалаларында оның есімімен аталатын көшелер бар.
Ivo Andrić, the 1961 winner of the Nobel Prize in literature, wrote Put Alije Đerzeleza , published in 1920, after two fragments (Djerzelez at the Inn and Djerzelez on the Road) were published in 1918 and 1919. In Sarajevo, there is "The House of Alija Đerzelez," one of the oldest houses in the city, located on the Street of Alija Đerzelez. The Commission to Preserve National Monuments of Bosnia and Herzegovina declared it a national monument of Bosnia and Herzegovina in 2005 due to its architectural significance as a residential complex. There are streets in several towns in Bosnia and Herzegovina (Bihać, Gračanica, Zenica, etc.) named after him.