Кіріспе

Метохия (Метохија) немесе Дукаджин (Дукађин) – Косовоның оңтүстік-батыс бөлігін қамтитын кең алқап және аймақтың атауы. Аймақ Косовоның жалпы аумағының 35% құрайды (3,891 км²). 2011 жылғы халық санауы бойынша, аймақта 700,577 адам тұрады.

Аттар

Метохия атауы грек сөзі μετόχια (metóchia; жекеше түрі μετόχιον, metóchion) -дан шыққан, яғни "монастырь мүліктері" деген мағынаны білдіреді. Бұл атау орта ғасырларда серб православие шіркеулері мен Афон тауына қарасты ауылдар мен мүліктерге сілтеме жасайды. Аймақтың ең ежелгі атауы – Дукаджин жазығы, ал 15-16 ғасырларда аймақ Дукаджин санджағы деп аталды. Тарихшы Джахья Дранчоллинің сөзіне сәйкес, "Метохия" атауы орта ғасырларда географиялық термин ретінде қолданылмаған. Албан тілінде бұл аймақ Ррафши и Дукагжинит деп аталады, бұл "Дукаджин үстірт" дегенді білдіреді, себебі топоним (албан тілінде) 14-15 ғасырларда Метохияның көп бөлігін билеген Дукаджини әулетінің атын алған. "Косово және Метохия" термині 1945-1963 жылдар аралығында Косово және Метохия автономиялық аймағы үшін, сондай-ақ 1963-1968 жылдар аралығында Косово және Метохия автономиялық облысы үшін ресми түрде қолданылды. 1968 жылы "Метохия" термині облыстың ресми атауынан алынып тасталды, осылайша "Косово" термині облыстың толық ресми атауы болды. Бұл өзгеріске сербтер наразылық білдірді және бұрынғы атауды қолдануды жалғастырды (мысалы, 1986 жылғы SANU меморандумының жобасында). 1990 жылдың қыркүйегінде Сербия Республикасының жаңа Конституциясы қабылданды, нәтижесінде облыстың ресми атауы Косово және Метохия автономиялық облысы болып өзгерді. Бұл өзгеріске албандықтар қарсы шықты және "Метохия" терминінің ресми қолданылуына наразылық білдірді. 2008 жылы Косово тәуелсіздігін жариялағаннан кейін Сербия жаңа құрылған Косово және Метохия министрлігінің ресми атауына "Метохия" терминін қосты, ол 2012 жылы Косово және Метохия кеңсесіне айналдырылды.

География

Метохия ең кең жерінде шамамен 50 шақырымға дейін кең, ал ұзындығы орташа есеппен 70 шақырымды құрайды, теңіз деңгейінен орташа биіктігі 500 метрден жоғары. Оның басты өзені – Ақ Дрин. Оның солтүстігі мен солтүстік-батысында Мокра Гора таулары, батысында Аццид таулары, оңтүстік-батысында Паштрик, оңтүстігі мен оңтүстік-шығысында Шар таулары, ал шығысында және солтүстік-шығысында Дреница орналасқан, бұл оны Косовоның қалған бөлігінен ерекшелендіреді. Метохия мен Косовоның қалған бөлігі арасындағы географиялық айырмашылық екі аймақтың флорасы мен фаунасының өзгешелігіне себеп болады. Метохияға Жерорта теңізінің ықпалы зор. Метохия құнарлы егістік жерлерден тұрады, көптеген кішкентай өзендер суаруға қажетті сумен қамтамасыз етеді, ал Жерорта теңізі климатымен үйлесіп, астық егісінен басқа өте жақсы өнім береді. Бұл аймақ жоғары сапалы жүзімдіктері, жеміс бақтары, каштан және бадам ағаштарымен әйгілі. Географиялық тұрғысынан Метохия аймағы төрт бөлікке бөлінеді: Призренский Подгор, Ллапуша, Река және Ругова.

Тарихқа дейінгі дәуір

Археологиялық зерттеулерге сүйенсек, Косово және Метохия аймағы мен Морава аңғары неолит дәуірінде (Старчево және Винча мәдениеттері) және энеолитте байланысты болған. Морава Трибаллдары б.з.д. 8 және 7 ғасырларда екі толқынмен Косовоға еніп, кейін Дардани тайпасының қалыптасуына қатысқан. 1455 жылға дейін Сербия деспотының құрамында болды, содан кейін Осман империясы тарапынан басып алынды. Османдық жер кадастрлық тізімдері, әсіресе 15-16 ғасырлардағы Османдық дефтерлері, Дукаджин жазығында осы кезеңде албан христиандарының басым көпшілік құрағанын көрсетеді. Аймақтағы албан христиандарының көпшілігі негізінен егіншілікпен айналысып, католик және православие албандарынан тұрды. Албандық антропонимиясы мен ономастикасы славяндықтардан жоғары болды, сонымен қатар славян-албан антропонимиясының көптеген мысалдары кездеседі; яғни, православие дініне кіргенінің нәтижесінде албандықтарда славяндық антропонимия элементтері болған. Осы кезеңде аймақтағы славян халқы азшылықты құрады және негізінен Пежа нахиясында, ал Призрен нахиясында өте шағын топта орналасқан.

Ерте заманауи

Метохия 1455 жылы Осман империясының басып алуына түсті және Призрен (Метохияның оңтүстік бөлігі) және Печ (Метохияның солтүстік бөлігі) санжақтарының құрамына енді. 1878 жылы бірнеше әкімшілік реформалардан кейін аймақ Османның Косово вилаятына қосылды.

Қазіргі заманғы

Бұл аймақты 1912 жылғы Бірінші Балқан соғысында Черногория Корольдігі басып алды, бірақ Призрен аймағы Сербия Корольдігінің бастығынан қалды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1915 жылы Черногория Австрия-Мажарстан әскерлері тарапынан басып алынды. 1918 жылы Сербия армиясы Метохиядан Орталық державаларды ығыстырды. Черногория кейін Сербия Корольдігіне қосылды, одан кейін Сербтер, хорваттар және словендер Корольдігі құрылды. 1929 жылы Корольдік Югославия Корольдігі болып қайта құрылды. Корольдік 1941 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Оккупациялық күштердің шабуылына ұшырады, ал Метохия аймағы Италия бақылауындағы Албанияға қосылды, итальяндықтар ауылдарды бақылау үшін "Вулнетари" деп аталатын албандық ерікті жасағын пайдаланды. 1943 жылы Италияның одақтастармен келісімге келгеннен кейін, немістер жергілікті албандық серіктестерінің (Балли Комбетар) қолдауымен аймақты тікелей бақылауға алды. Серб четниктері мен югослав партизандарының көптеген көтерілістерінен кейін, Метохия 1944 жылы серб күштері тарапынан басып алынды. 1946 жылы ол Сербияның Косово және Метохия Автономиялық Облысының құрамына кірді, ол уақытша Демократиялық Федеративтік Югославияның құрамында болды. 2008 жылдың 17 ақпанында Косово албандарының өкілдері Косовоның тәуелсіздігін жариялады және кейіннен 2008 жылдың 15 маусымында күшіне енген Косово Республикасының Конституциясын қабылдады. Сербия Метохияны әлі де өз аумағының бір бөлігі деп санайды.