Кіріспе

Сынд сұлтаны, Мултан (1203-1228 жж.) Насыр-уд-Дин Қабаша немесе Қабаша (ناصرالدین قباچه) 1203 жылы Гурид билеушісі Мұхаммед Гори тағайындаған Мултанның мұсылман губернаторы болды.

Билік

1210 жылы Насыр-уд-Дин Қабаха өзін тәуелсіз деп жариялады. Ол екі рет Газнидің Таджуддин Елдуздың шабуылдарын сүріндірді, бірақ Шамс уд Дин Илтутмишті жеңе алмады және қашып құтылуға тырысқанда Инд өзенінде суға батып кетті. 1214 жылы Хорезмнің Мұхаммед II Тажуддин Елдузды Газниден қуып, оны Лахорға алып барып, билікті Насыр уд Дин Қабашаға берді. Илтутмиш осы шабуылға қарсы наразылық білдірді, ал наразылық ескерілмеген кезде Лахорға қарай жүріп кетті. Таджуддин Елдуз бұл сынақты қабылдады және 1216 жылы 25 қаңтарда әскерлер Тараоридің әйгілі алаңында кездесті. Таджуддин Елдуз жеңіліп, тұтқындалды, Дели көшелерімен жүріп шыққаннан кейін Будаунға жіберілді, сол жылы ол өлім жазасына кесілді. Таджуддин Елдузды құлатудан кейін Насыр-уд-Дин Қабаха Лахорды қайтадан басып алды. Ілтұтмиш билігі кезінде бірқатар қиындықтарға тап болды. Айбақтың өліміне байланысты Үндістандағы гуридтер билігі төртге бөлінді. Илтутмиш Делиді басқарады. Сол кезде Насыр-уд-Дин Қабаша Учтың губернаторы болды және Мултан өзінің тәуелсіздігін мәлімдеді. 1206 жылы Айбақ Лакхнаутидің губернаторы етіп тағайындаған халджи абыройының адамы Али Мардан қайтыс болғаннан кейін Делиге деген адалдықты тастап, өзін сұлтан Аладдин деп атады. Оның мұрагері Гияс уддин Балбан Бихарды жаулап алды. Лахорға Ілтұтмиш, Насыр уд Дин Қабаша және Таджуддин Элдуз, Ғордың Мұхаммед ұлы мен Газнидегі мұрагері қарсы шықты. Елдуз Делиді өз бақылауына алуға тырысты. Алғашында Илтутмиш Елдуздың билігін танып, шатыр мен дурбаштың символды сыйлықтарын қабылдады. Үнді князьдері мен басшылары өздерінің тәуелсіздігін жоғалтудан наразы болды және Каннаудж, Бенарас, Гвалиорды қайтарып алды, ал Калинжар Айбақтың тұсында жоғалып кеткен, ал Рантамборды Арам-шахтың тұсында Чохандар қайтарып алды. 1217 жылы Ілтұтмиш үлкен әскердің басында Насыр-уд-Дин Қабашаға қарай қозғалды. Насыр-уд-Дин Қабаха Лахордан Мултанға қарай шегінуге тырысты, бірақ Мансурада жеңілді. Илтұтмиш солтүстік-батыс шекарасында монғолдардың болуынан Сіндке шабуыл жасамады. Ілтұтмиш монғолдық қауіп-қатермен айналысты және 1227 жылға дейін Насир-уд-Дин Қабашаға қауіп төндірмеді.

Шығу тегі

Ол бастапқыда қыпшақ, ежелгі түркі халқынан шыққан, содан бері қазіргі қазақ халқына қосылған, исламның алтын ғасырында мұсылмандар Азияға кеңейу үшін шығысқа қарай қозғалған. Хорезмид империясы 7 ғасырдан бастап парсы және араб миссионерлік миссияларының арқасында ислам дінін қабылдаған түрікмендер мен қыпшақтар құрды.

Өлім

Илтутмиш Учқа жақындаған кезде оның лейтенанты Насируддин Айитим Лахордан алға шығып, Мултанды қоршауға алған кезде, Қабаша қайықтарына мініп, Инд өзеніндегі Бхакар арал бекінісіне қашып кетті. 1228 жылы 9 ақпанда Илтутмиш Учқа келіп, қоршауды ашты, сонымен бірге өзінің министрі Камалуддин Мұхаммед Джунайдидің қол астындағы Низам әл Мүлк атты күшін Қабашаны қуып жіберді. Бахрам сәтті болды, ал келісімге сәйкес 4 мамырда Уч берілді, бірақ Джунайди келісім туралы хабардар болмады немесе оны қасақана елемеді, өйткені ол Бхакарды қоршауға алуды жалғастырды, ал Қабаха Инд өзенінде суға батып кетті. Оның өлімінің себептері әртүрлі; кейбір жазушылар ол қашып құтылу үшін суға батып кеткен, ал басқалары өз-өзіне қол жұмсады деп айтады өзенге секіріп. Оның өлімі науқанын аяқтады, ал оның әскерлері өз қызметтерін Илтутмишке ауыстырды, ол тамыз айында Делиге оралды, Жуаниді төменгі Синдті жаулап алуды аяқтады.