Кіріспе

Тайландтың Бас аудиторы Хун Инг Джаруван Майнтака (จารุวรรณ เมณฑกา; , 5 шілде 1945 жылы туған) - Тайландтың бұрынғы Бас аудиторы. 2001 жылдың желтоқсан айында бас аудитор болып тағайындалды және Конституциялық сот оның тағайындалуы заңсыз деп шешкеннен кейін қызметтен кетуден бас тартты. Ол тағы да зейнеткерлік жасқа толғанда, қызметінен бас тартудан бас тартты және Мемлекеттік кеңес оны бұдан әрі қызметте қалдыра алмайтындығын шешті. Оның бұл тапсырманы орындамауы мемлекеттік аудит басқармасында жанжал тудырды, себебі кейбір қызметкерлері оның заңға құрмет көрсетуін талап етіп, оған қарсы сотқа шағым түсірді. Әкімшілік сот 2010 жылдың қазан айында оның қызметінен кетуі керек деп шешті. Жаруван биліктен шығарылған премьер-министр Таксин Шинаватраны жариялы түрде сынға алғандығымен белгілі. Сондай-ақ, ол туысқандық қарым-қатынас пен ашықтықтың жоқтығы, мемлекеттік бюджетті пайдаланып, жеке хатшысы ретінде өз ұлын жалдағаны, балаларын мемлекеттік қаржыландырылатын ресми сапарға әкелгені және т.б. үшін сынға ұшырады. 2015 жылдың қарашасында Қылмыстық сот оны сыбайлас жемқорлық үшін түрмеге қамауға алды.

Ерте өмір және білім

Жаруван сегіз баланың ең үлкені еді. Ол жасөспірім кезінде протестантизмге құлшылық етті. Чулалонгкорн университетінің коммерция және бухгалтерлік факультетінде бакалавр дәрежесін алғаннан кейін аудитор болып жұмыс істеді. Ол үйленген, үш баласы бар. Ол Тай үкіметі стипендиясымен Мичиган мемлекеттік университетінің MBA дәрежесін алды. Таиландқа оралғаннан кейін ол Таиландтың Бас аудитор кеңсесіне жұмысқа орналасты.

Мемлекеттік аудитор қызметі

Аудиторлық және бухгалтерлік карьерасында Джаруван Таиландтың ішкі аудиторлар институтының бас хатшысы, содан кейін төрағасының орынбасары болды. Сонымен қатар ол Мемлекеттік қызмет комиссиясының аудиторлық кеңесінің мүшесі болды. Сонымен қатар ол Мемлекеттік аудит комиссиясының (ТАК) мүшесі және Бас аудитордың кеңсесінде бас аудитордың орынбасары болды.

Бас аудитор қызметіне тағайындау

2001 жылы Джаруван Пратхан Дабпет және Нонтафон Нимсомбоонмен бірге бас аудитор лауазымына ұсынылған үш адамның бірі болды. Пратхан 8 адамнан тұратын Мемлекеттік аудит комиссиясынан (САК) 5 дауыс алса, Джарван 3 дауыс алды. Конституцияға сәйкес, мемлекеттік аудит комиссиясының төрағасы Панья Тантияваронг Пратханның кандидатурасын Сенатқа тапсыруы керек еді, өйткені ол көпшілік дауыс алды. Алайда 2001 жылдың 3 шілдесінде SAC төрағасы Сенатқа бас аудитор лауазымына үміткерлердің тізімін ұсынды, кейіннен ол Хунинг Джаруван Майнтаканы таңдады. Қылмыстық соттың шешімімен SAC төрағасы Панья Тантияваронг бұрыс әрекет жасады деп танылып, үш жылға бас бостандығынан айырылды. 2001 жылдың 31 желтоқсанында 5 жыл мерзімге бас аудитор болып тағайындалды. Ол мемлекеттік органдардың барлық аудиттерін жүргізуге жауапты болды. Оның тағайындалуының күмәнді сипаты оның өкілеттігін даулы етеді.

Конституциялық соттың шешімі және одан кейінгі дау

2003 жылдың 24 маусымында Конституциялық сотқа Жаруванның Сенатпен тағайындалуының конституциялықлығына қатысты шешімін сұрап өтініш берілді. Конституциялық сот 2004 жылғы 6 шілдеде Кхунинг Джаруванды бас аудитор қызметіне тағайындауды жүзеге асырған іріктеу процесі конституциялық емес деп шешті. Сот Конституция бойынша, Конституциялық Соттың қарапайым көпшілік дауыспен ең көп дауыс жинаған адамды ғана ұсынуға құқығы бар екенін атап өтті. Сот оның қызметінен кетуі керек пе, жоқ па, деген сұраққа жауап бермеді. Алайда, Конституциялық сот 2002 жылдың 4 шілдесінде сайлау комиссиясының төрағасы Сирин Тупкламды сайлау конституциялық емес деп шешкенде, Соттың төрағасы: "Сот сайлау [үдерісі] конституциялық емес деп шешкенде және оны қайтадан жасау керек деп шешкенде, сот қазіргі лауазымды адамның қызметінен кетуін талап етеді" деп атап өтті. Алайда, Жаруван патша Бхумибол Адульядеджтің патшалық босатуынсыз отставкаға кетуден бас тартты. Ол ""Мен корольдік шешім бойынша осы лауазымға келдім, сондықтан осындай шешіммен тағайындалған кезде ғана қызметтен кетем" деп атап өтті. Комиссия Конституциялық соттың үкімі шыққаннан кейін бір күн өткен соң оның жалақысы мен лауазымдық жәрдемақысын тоқтатты. Комиссия одан кейін Хунинг Джарванға өзінің міндеттерін және мемлекеттік мүлікті Бас аудиторға тапсыруды тапсырды.

Тағайындалған орынбасарлар

8 шілдеде ССА оның орынбасары Пуауран Вонгпоны бас аудитор міндетін атқарушы етіп тағайындады. 2004 жылы 30 қыркүйекте Панпрат зейнеткерлікке шыққаннан кейін, комиссия 1 қазаннан бастап Бас аудитор қызметін атқарушы болып Джерарат Ноппавонг на Аюттаяны тағайындады. Кейін Мемлекеттік аудит комиссиясы Қаржы министрлігінің бұрынғы тұрақты хатшысының орынбасары Висут Монтриватты Бас аудитор қызметіне ұсынды. Сенат 2005 жылы 10 мамырда кандидатурасын мақұлдады. Алайда, патша Бхумибол Адульядедж өзінің патшалық келісімін бермеді. Ұлттық Ассамблея корольдік ветоны жою үшін дауыс бермеді. 2005 жылдың қазан айында Сенат оның тағайындалуын қайта растау туралы ұсынысты қабылдамады, оның орнына шешімді SAC-ке қалдырды. Жаруванның орнын алмастыруды Тайлық Рак Тай партиясының күшті Ван Нам Йен фракциясы, әсіресе, депутат Прамуан Ручаннасери мен фракция жетекшісі Санох Тхентонг қатты сынға алды. 2005 жылдың соңында бұл мәселе Ван Нам Йен фракциясын ТРТ-дан ажыратуға жақын болды. Бұл дау көптеген адамдарды Таиландтың конституциялық монархиясындағы корольдің саяси рөлін қайта түсіндіруге итермеледі.

Таксин үкіметінің қарсылығына наразылық білдіру

Бас аудитор мәртебесі әлі де даулы болған кезде, Джаруван Демократиялық партия мен Демократия үшін халықтық альянсқа қосылып, патшаға Таксин Шинаватраны премьер-министр лауазымында ауыстыру туралы өтініш жасады. Алайда патшаның араласуын талап ету көп сынға ұшырады. Патшаның өзі 26 сәуірдегі сөзінде: "Премьер-министрді патшалық тағайындауы демократияға қайшы. Бұл, кешіріңіз, бір үйлесімсіз. Бұл ақылға сыймайтын нәрсе"

Қайта қабылдау

2006 жылдың 15 ақпанында Мемлекеттік аудит комиссиясы (САК) Жаруванды қайтадан бас аудитор қызметіне қайтару туралы шешім қабылдады. Оның бірауыздан қабылдаған шешімі патша Бхумибол Адульядедждің бас жеке хатшысынан жағдайды шешу туралы хабарлама алғаннан кейін қабылданды. SAC бір ауыздан қорытынды жасады, оның тағайындалуы заңсыз және конституциялық емес деп Конституциялық соттың шешіміне қарамастан, Джарванды тағайындаған корольдік бұйрық әлі де күшінде.

2006 жылғы төңкерістен кейін

2006 жылы 19 қыркүйекте әскери төңкеріс Таксин үкіметін құлатты. Хунта 1997 жылғы конституцияны жойды және осы конституция нәтижесінде құрылған мемлекеттік ұйымдардың көпшілігін таратты, бірақ Бас аудитор кеңсесін сақтап қалды.

Бірінші АЭО-ға қатысты дау

Көп ұзамай хунта Жаруванды құлатылған үкімет бекіткен жобаларға қатысты сыбайлас жемқорлық туралы айыптарды тергеуді тапсырған активтерді тексеру комитетінің мүшесі етті. Жаруван, егер оның ауқымы бұрынғы министрлердің жеке байлығын, сондай-ақ "саяси сыбайлас жемқорлық" сияқты жеке мүдделерге пайда келтіретін саясатты қамтитын барлық заң бұзушылықтарды қамтитын болса, Комитеттен отставкаға кетумен қорқытты. Ол комитетпен "Шин" корпорациясының "Темасек Холдингс" компаниясына сатылуын тексеруді сұрады. Оның лоббистік әрекеті сәтті болды: бастапқы АЭК бір аптадан аз уақыт ішінде таратылды, ол үлкен өкілеттіктерге ие жаңа 12 мүшелі комитеттің басшысы болып тағайындалды, оның ішінде Сыңқыр үкіметінің жемқорлықпен айыпталған мүшелерінің активтерін мұздату өкілеттігі бар. Жаңа АЭК салық төлеуден жалтару туралы айыптауларды тергеуге де өкілеттік алды. Алғашқы АЭК-тің жетекшісі Сават Хотефанич жаңа комитетте төмендеді; кейін ол наразылық білдіру үшін отставкаға кетті. Жаңа комитеттің қалған мүшелеріне Таксин үкіметін ашық сынға алған бірнеше тұлғалар, соның ішінде Кэусан Атибхоти, Нам Йимьяем және Сак Корсаенгреунг кірді.

FIDF жер сатып алу

АЭК апта сайын бір сағат бойы өз жұмысын жарнамалайтын реалити-шоу шығарады. 2007 жылдың қаңтар айында АЭК Қаржы институттарын дамыту қорының (FIDF) 2003 жылы ФИДФ-тен төрт жер учаскесін 772 миллион батқа сатып алуы үшін Таксин мен оның әйеліне айып салуды өтінді. Бұл айыптаулар Ұлттық сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы заңның 100-бабын бұзуға негізделген. Заңда мемлекеттік қызметкерлерге және олардың жұбайларына мемлекеттік органдармен олардың рұқсатымен жасалған келісімшарттарда қатысуға тыйым салынады. Заңның 4-бабында құқық бұзушылар осы жағдайда зардап шеккен тараптың, яғни FIDF-тың тікелей бақылаушылары болуы тиіс деп көрсетілген. Алайда, FIDF - бұл Таиланд банкі тікелей қадағалауындағы қаржы институты, ол мәміле кезінде Придиятхорн Девакула банкінің басқарушысы болды. Придиятхорн Девакула FIDF мәмілесін қорғап, оның ашық екенін айтты. Орталық банктің заң және сот ісі жөніндегі бөлімінің аға директоры Чанчай Бунричшари де FIDF өзін зардап шеккен тарап ретінде көрмеді, өйткені жер Шинаваталарға сол кездегі бағадан жоғары бағаға (шамамен 700 миллион бат) сатылды. FIDF бастапқыда 1995 жылы банкротқа ұшыраған Erawan Trust-тен 2,14 миллиард теңгеге сатып алған; Erawan Trust жерді жойылған қарыз алушыдан 103 миллион батқа ғана тартып алған болатын. Жаруван кейбір мемлекеттік органдардың АЭК-пен жұмыс істемегеніне наразылық білдірді. Сондай-ақ, ол Придияторнның үштен астам мемлекеттік кәсіпорынның директорлар кеңесінде отырып, заң бұзғанын айтты. Кейін Придияторн хунта тағайындаған үкіметтен кетті. FIDF ақырында Таксин мен оның әйеліне айып тағып, "қаза болған жағдай аукцион кезінде алынған бағаға байланысты емес, техникалық проблемаларға байланысты" деп атап өтті. Содан кейін Жаруван заңға өзгерістер енгізуді талап етті, бұл заңға сәйкес мемлекеттік қызметкерлерге қатысты айыптаулар келтірілмейтін тараптар тарапынан да жасалуы мүмкін.

Басқа жағдайлар

АЭК сондай-ақ Таксин үкіметінің 1,4 миллиард бат құнын құрайтын каучук көшеттерін отырғызу жобасындағы, сондай-ақ Суварнабхуми әуежайы үшін CTX 9000 бомба сканерлерін және электрмен жабдықтауды сатып алудағы заңсыздықтарды тексеру үшін комиссиялар тағайындады.

Сындар

Ауылдық дәрігерлер қоғамы Жаруванды мемлекеттік аудиттің ашықтығы жоқтығы үшін сынға алды. Нәтижесінде, Жаруван Қоғамды Денсаулық сақтау министрлігінің тергеуін талап етті. Бір үкіметтік емес ұйым оның ұлы Киттиратты жеке хатшысы ретінде жалдағаны үшін ресми түрде сынға алды. Сондай-ақ, Джаруван екі баласын, Киттират пен Супангты, Ресейге бір апталық сапарға алып кеткен деп айыпталған.

Патшалық марапаттары

Жаруван "Хуньин" атағын беретін "Чула Чом Клау" орденінің серіктесі (үшінші сынып) болып тағайындалды.