Кіріспе
Шаңдағы тулар - американдық жазушы Уильям Фолкнердің 1927 жылы аяқталған романы. Оның баспашысы қолжазбаға Фаукнердің қарсы келісімімен үлкен түзетулер енгізді, бұл процесте шамамен 40,000 сөзді алып тастады. Бұл нұсқа 1929 жылы "Сарторис" деп жарияланды. Фолкнердің "Құқықтағы жалаулар" атты түпнұсқа қолжазбасы 1973 жылы жарық көрді, ал Сарторис кейіннен баспадан шығарылды.
Сюжет
Роман Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін оңтүстік аристократиялық отбасының құлдырауымен байланысты. Миссисипи штатының Джефферсон қаласында тұратын бай Сарторис отбасы өзінің өлі патриархы, полковник Джон Сартористің көлеңкесі астында өмір сүреді. Полковник Джон Азамат соғысы кезінде Конфедерация кавалерия офицері болды, жергілікті темір жолды салдырды және ол халық қаһарманы. Сақталған Сарториздер - оның кіші әпкесі Вирджиния Дю Пре ("Дженни әпкесі" немесе "Мисс Дженни"), оның ұлы Байард Сарторис ("Ескі Байард") және оның шөбересі Байард Сарторис ("Жас Байард"). Роман жас Баяр Сартористің Бірінші дүниежүзілік соғыстан Джефферсонға оралуымен басталады. Байард пен оның қас қаза тапқан егіз інісі Джон ұшқыштардың ұшқышы болды. Жас Баярдты ағасының өлімі қинайды. Өмірден өткен адамның кінәсін сезінуден басқа, Байард қаладағы барлық адамдар Джонды жақсы көретінін сезінеді. Екеуі де керемет спортшылар және қорқынышты жекпе-жектер, бірақ Дженни әпкесі жиі атап өткендей, "Джонни" Сарторис мейірімді, қуанышты және жас пен қарттарға бірдей жақсы мінезді, ал Байярд соғыс алдында да суық, күңгірт және көңіл-күйлі болды. Осы оқиғалардың нәтижесінде Байард Жоннидің орнына өзін өлтіру керек деп ойлайды. Бұл және отбасының абайсыз әрекеттері оны өзін-өзі құрту үрдісіне итермелейді, әсіресе жаңадан сатып алынған автомобильде абайсызда жүргізу. Ақырында жас Байяр көлікті көпірден құлатады. Соңынан қалпына келу кезінде ол Нарцисса Бенбоумен қарым-қатынас орнатады, ол оған үйленеді. Нарциссаға ойланбай жүргізуді тоқтату туралы уәде бергеніне қарамастан, ол көліктегі ескі Байардпен апатқа ұшырап, ескі Байардтың жүрек соғысынан қайтыс болуына себепші болады. Жас Байард Джефферсоннан жоғалып кетеді, оның жүкті әйелі Женни әпкесіне қалдырылады. Ол ұлының туған күні тәжірибелік ұшақпен ұшу кезінде қаза табады.
Өмірбаян
1926 жылдың күзінде немесе қысында, жиырма тоғыз жастағы Уильям Фолкнер Йокнапатофа округі туралы алғашқы романын жазуға кірісті. Шервуд Андерсон оған бұрыннан туған Миссисипи туралы жазу керектігін айтқан еді, енді Фолкнер осы кеңеске құлақ асты: ол өз жерін пайдаланып, оны жартылай шынайы өмірден алынған, жартылай мифопоэялық құрылымда болу керектігі сияқты суреттелген ерлер мен әйелдермен қоныстандырды. Бір жылдан кейін, 1927 жылы 29 қыркүйекте жаңа роман аяқталды. Ол 596 бетті құрайтын, ол "Шыпырақтағы тулар" деп аталды. Фаукнер құлшынысынан "Шыпырақтағы жалаулар" романын Нью-Йорктегі Хорас Ливеррайтқа (оның алғашқы екі романы жарық көрген) жіберді. Ливеррайт оны оқыды, ұнатпады және оны қайта жіберді, оның қатаң ұсынысымен Фолкнер оны баспаға басқа жерде беруге тырыспасын: ол тым таралған, сюжеті мен құрылымы жоқ; және Ливеррайт оны қандай да бір қайта қарау оны құтқара алмайды деп сезінді. Фолкнер қатты күйзеліп, Ливеррайттың пікірімен бөлісетін бірнеше достарына "Шырақтағы жалаулар" атты кітапты көрсетті. Фолкнер қиындықтарға қарамастан, ол бұл кітап оның жазушы ретінде атын шығаратынына сенді және бірнеше ай бойы Оксфордтағы жұмыс үстелінде отырып, оны өзі редакциялауға тырысты. Ақыры, ол қатты ұнжырғасы түсіп, Нью-Йорктегі агенті Бен Уассонға жаңа мәтінді жіберді. "Оны маған сатқыңыз келе ме?" Ол Уассоннан сұрады. "Менің ақшама осылай жіберіп жіберуге болмайды". Осы уақыт аралығында ол ешқашан табысты жазушы бола алмайтынына сенімді Фолкнер өзі ғана білетін кітапты жазуға кірісті: "Диалог пен ашу-ыза" (The Sound and the Fury). Уассон он бір баспагерді сынады, олардың барлығы "Flags in the Dust" кітапханасын қабылдамады. Ақырында ол мәтінді Харрисон Смитке берді, содан кейін ол Харкорттың редакторы болды, Brace & Co. Смит оны ұнатты және оны Альфред Харкортқа көрсетті, ол оны жариялауға келісті, егер Фолкнерден басқа біреу Харкорттың қажеттілігі туралы ойлаған ауқымды кесу жұмысын орындаса. Уассон 50 доллар үшін клиенттің романын қысқартуға келісті. 1928 жылы 20 қыркүйекте Фолкнерге кітапқа келісімшарт берілді, енді ол Сарторис деп аталатын болады (оның атын кім өзгерткенін ешкім білмейді), ол шамамен 110 000 сөзді құрайтын және он алты күннен кейін Харкортқа жеткізілуі керек еді. Фолкнер дереу Нью-Йоркке кетті, бәлкім, Уассонға оның қайта қарауына көмектесу үшін. Бірақ ол Уассонның пәтерінде романның жұмысын бақылауға отырғанда, Фолкнер қатыса алмай қалды. Егер оны кесіп тастаса, ол өледі деп ойлады. Алайда Уассон "Шыпырақтағы жалаулар" романының бір емес, алты романы бар екендігін айтып, бір мезгілде күресіп жатқанын айтты. Бұл, Фолкнер үшін, мақтау болды: жемістілік пен көрегендіктің дәлелі, Йокнапатуфа әлемі ұзаққа созылатындай бай екендігінің дәлелі. Кейіннен ол үшінші романы туралы былай деп жазды: "Мен туған жерім туралы жазуға тұрарлық кішкентай пошта маркасы екендігін және оны түбегейлі толтыру үшін ешқашан өмір сүрмейтіндігімді түсіндім". Алайда Уассон Альфред Харкортпен жасаған келісімін сақтады. Келесі екі аптада, Фолкнер жақын маңда отырып, "Диалог және ашу-ыза" романын жазған кезде, Уассон "Шыпырақтағы жалаулар" романының баспажазбасын қарап шықты, кітаптың төрттен бір бөлігі жойылғанша әр түрлі кесулер жасады. Харкорт, Брейс бұл қысқартылған нұсқаны 1929 жылы 31 қаңтарда Сарторис ретінде жариялады (негізгі арнауы: "Шервуд Андерсонға, оның мейірімділігі арқылы мен алғаш рет жарияландым, бұл кітап оған өкініп қалуға себеп бермейді деген сеніммен"), ал ескі Flags in the Dust көп ұзамай ұмытылды. Фолкнер өзінің 237 бетті таза, бірақ кішкентай және оқылмайтын қолымен "Шыңдағы жалаулар" романының түпнұсқалы голограф қолжазбасын сақтап қалды; және ол романның 596 бетті құрама баспажазбасының бір түрін жұқа сыммен біріктірді, ол үш бөлек, бірақ бір-біріне үнемі жабысып тұратын баспажазба жобаларының бірігуімен жасалды. 447 бетті құрайтын алғашқы нұсқасы, оның қолжазба нұсқасын аяқтай берместен бұрын басталған сияқты. Екіншісі, 99 беті, біріккен баспа түрінде жазылған, ол, бәлкім, қолжазба мен бірінші баспа түрін аяқтағаннан кейін жазылған. Үшінші нұсқаның 146 беті екінші нұсқаның қайта қарастырылуы сияқты. Неліктен Фолкнер мәтінін қайта құруға тырысқаны белгісіз: мүмкін ол өзінің құрама баспа жазуын жұмыс жобасы ретінде ойлаған шығар, бұл оған ақыр соңында Уассонның романға ойып алған нәрсесін қалпына келтіруге мүмкіндік береді. Мүмкін, ол қаншалықты ұқыпты болса да, ол барлық баспа беттерін лақтырып тастауға мәжбүр бола...