Кіріспе

Санақ беру кезінде егер заң немесе сайлау органы оның жарамсыз екенін және осылайша дауыс санағына кіргізілмейтінін анықтаса, онда бюллетень бұзылған, бұзылған, жарамсыз, жарамсыз, жарамсыз, ресми емес, жарамсыз немесе бұрмаланған деп саналады. Бұл кездейсоқ немесе қасақана болуы мүмкін. АҚШ-тағы сайлауда бүлінген дауыс саны қалдық дауыс деп аталады. Австралияда мұндай дауыс беруді әдетте бейресми дауыс беру деп атайды, ал Канадада оларды қабылдамаған дауыс беру деп атайды. Кейбір юрисдикцияларда бұзылған дауыстар саналады және есеп беріледі.

Ауыстыру бюллетеньдері

Егер сайлаушы бюллетеньді толтыру кезінде қателік жіберсе, оны жоюға және дауыс беру процесін қайта бастауға болады. АҚШ-та жойылған физикалық бюллетеньдерді "бозылып қалған бюллетеньдер" деп атауға болады, бұл "жасалған жарамсыз дауыс" дегеннен өзгеше. Канадада бұзылған бюллетень - сайлаушы оны пайдалану мүмкіндігінен тыс күйде бүлдірген немесе сайлаушы офицерінің орынбасары лас немесе дұрыс басылмаған деп тапқан бюллетень. Бұзылған бюллетень сайлау урнасына қойылмайды, керісінше, оны сайлаушының орынбасары бұзылған деп белгілейді және бөлек қояды. Сайлаушыға тағы да дауыс беріледі. "Қалпына келтірілмеген дауыс беру бюллетені" - сайлаушының дұрыс белгілемеуі салдарынан санауға алынбайтын бюллетень. Бұған мысал ретінде бірден көп белгісі бар, сайлаушының ниеті анықталмайтын немесе сайлаушыны белгісімен анықтауға болатын бюллетеньдер келтіріледі. Көптеген юрисдикцияларда, егер бірнеше сайлау немесе референдум бір мезгілде өткізілсе, онда әрқайсысы үшін жеке физикалық бюллетеньдер болуы мүмкін, олар әр түрлі түсті қағазға басылып, жеке сайлау урналарына орналастырылуы мүмкін. АҚШ-та бір ғана физикалық бюллетень жиі бірнеше бөлек дауыстарды жазу үшін қолданылады. Мұндай жағдайларда "қолданыссыз бюллетеньді" бір бөліктері жарамсыз, ал қалғандары жарамсыз деп саналатын "жарым-жартылай жарамды" бюллетеньнен ажыратуға болады.

Қасақана бүлдіру

Сайлаушы сайлау процесінде әлі де қатысып жатқан кандидаттарға наразылығын көрсету үшін, әсіресе міндетті дауыс беру юрисдикцияларында, дауыс беруді әдейі бұза алады, мысалы, наразылық дауыс беру ретінде. Тақырып бойынша басқа біреудің бюллетенін санақ алдында немесе оның барысында қасақана бұзған - сайлау алаяғы. Егер бұзылған дауыстардың саны ерекше жоғары болса, сайлаудың заңдылығы күмәнге ұшырауы мүмкін. АҚШ-тың көп дауыс беру бюллетеньдерінде "шайлаушылардың түсіп кетуі" "төменгі бюллетень" қызметіне, мысалы, мэрге, "шайлау бюллетенінің жоғарғы жағына" арналған бюллетеньдер санынан, мысалы, президентке берілген дауыс санын алып тастау арқылы есептеледі. Сайлау юрисдикциясы сайлаушылардың қатысуын есептегенде, дауыс берудің тоқтатылуы қалған дауыс үшін прокси ретінде пайдаланылуы мүмкін. Кейбір сайлаушылар тек негізгі лауазымдарға дауыс беруге қызығушылық танытуы мүмкін, ал төменгі лауазымдарды толтыруға тырыспауы мүмкін, нәтижесінде жартылай жарамды дауыс беру болады. Австралиядағы федералды сайлауда бейресми дауыс беруді қолдау заңсыз емес, бірақ сайлаушыларға екі рет нөмірлерді пайдаланып, өз бюллетеньдерін толтыруды кеңес беру қысқа мерзімге заңсыз болды. Альберт Лангер 1996 жылғы Австралиядағы федералды сайлауда толық емес таңдауды қолдамауға қатысты бұйрықты бұзғаны үшін түрмеге жабылды. Үкімет сайлаушылардың жарамсыз бюллетеньдерді жіберуге немесе дауыс бермеуге итермелеуін, сондай-ақ сайлаушылардың қатысуын арттыруды қылмыстық қылмыс деп санағанына қарамастан, сайлауда жарамсыз бюллетеньдердің рекордтық саны және сайлаушылардың тарихи төмен қатысуы тіркелді.

Қасақана бұзылу

Сайлаушыларға нұсқаулық, әдетте, дауыстардың кездейсоқ бұзылуын азайтуға арналған. Сайлау бюллетеньдерінің дизайны сайлаудағы нақтылықты қамтамасыз етуге немесе бұғаттауға көмектеседі, нәтижесінде кездейсоқ бұзылулар аз немесе көп болады. Кейбір сайлау қызметкерлері дауыс берудің критерийлері қатаң түрде орындалмаған, бірақ сайлаушының ниеті анық болған жағдайда, дауыс беруге рұқсат беру үшін дискрециялық құқыққа ие. Күрделі сайлау жүйелері қателіктерге бейім болуы мүмкін. Австралияда топтық дауыс беру билеттері бірден ауыстырылатын дауыс (STV) сайлауында бейресми дауыс берудің көптігіне байланысты енгізілді, бірақ содан бері Викториядан басқа барлық штаттар мен аумақтарда жойылған. Бірнеше ирландтық STV сайлауы бір мезгілде (жергілікті және Еуропалық сайлаулар сияқты) болған кезде кейбір сайлаушылар, мысалы, бір бюллетеньде 1 2 3 және екіншісінде 4 5 6 деп белгіледі; кейбір сайлаушылар 4 5 6 бюллетеньді санауға рұқсат берді, 2015 жылы Жоғарғы Сот ісі олардың жарамсыз екендігін шешкенге дейін. АҚШ сайлауға көмек көрсету комиссиясының 2006 жылғы аралық сайлаудағы сауалнамасында АҚШ Сенатына сайлауда 0,1% -ға, ал АҚШ Палатасына сайлауда 1,6% -ға төмен дауыс беру көрсеткіші тіркелген; артық дауыс беру өте сирек кездеседі. Кейбір қағаз негіздегі дауыс беру жүйелері және DRE-дің көпшілігі дауыс берушілерге дауыс аз және артық болғандығы туралы хабарлай алады. Help America Vote Act бойынша, егер қағаз бюллетеньдер арқылы дауыс беру жүйесі қолданылмаса, сайлаушылар артық дауыс бергенде хабардар етілуі керек.