Кіріспе
1992 жылы шыққан Роберт Олен Батлер кітабы "Жай таудан шыққан жақсы иіс" - Роберт Олен Батлердің 1992 жылы шыққан қысқа әңгімелер жинағы. Ол 1993 жылы көркем әдебиет бойынша Пулитцер сыйлығын алды. Жинақтағы әрбір оқиғаны Льюизиана штатында тұратын әр түрлі вьетнамдық иммигрант айтып береді. Бұл әңгімелер көбінесе кейіпкерлерге негізделген және Вьетнам мен АҚШ арасындағы мәдени айырмашылықтарға негізделген. Көптеген әңгімелер алғаш рет әдеби журналдарда жарияланды, ал жинақ 2001 жылы "Сәлем" және "Жоғалту" атты екі қосымша әңгімемен қайта шығарылды.
A Good Scent from a Strange Mountain is a 1992 collection of short stories by Robert Olen Butler. It received the Pulitzer Prize for Fiction in 1993. Each story in the collection is narrated by a different Vietnamese immigrant living in the US state of Louisiana. The stories are largely character driven and center on cultural differences between Vietnam and the United States. Many of the stories were first published in literary journals, and the collection was re released in 2001 with two additional stories, "Salem" and "Missing".
Мазмұны
Бастапқыда "Ашық қолдар" журналында жарияланған Миссури шолу "Мистер Грин" Хадсон шолу "Қайта оралу" Оңтүстік шолу "Әңгіме" Вирджиния тоқсандық шолу "Сырқалар" "Әкемнен хаттар" Симарон шолу "Сүйіспеншілік" Жазушылар форумы "Күз ортасында" Гавай шолу "Ашық жерде" Икар "Адам кейпі" Колорадо шолу "Қар" Нью-Орлеанс шолу "Ескиз" Геттисбург шолу "Дайындық" Севанни шолу "Америкалық жұп" "Әрбір ғажап таудан шыққан иіс" Жаңа Англия шолу "Сейлем" Миссисипи шолу "Жоқсы" ерлер тоқсандық
Қолдары ашық
Бастапқы оқиға Вьетнам соғысы кезінде өтеді. Аустралиялық әскерлердің аудармашысы Тхаб атты Солтүстік Вьетнам коммунисінің оқиғасын баяндап береді. Ол коммунистер отбасын қырғаннан кейін австралиялық әскерлерге тыңшы ретінде қосылады. Австралиялық солдаттар оны порнографиялық фильмдерді көруге алып келгенде, Тхуб қатты ашуланып, ренжігендей болады. Айтқыш бұрынғы коммунист ретінде порнографияны аморальдық деп санайды және ол бір мезгілде оның өлген әйеліне деген сағынышын еске салады деп болжайды. Кейін Тхаб Австралиялық сарбазды өлтіріп, өзін де өлтіреді.
Грин мырза
"Мистер Грин" романын өзінің ата-бабаларына табыну туралы әжесі үйреткен католик әйел айтып береді. Бала кезінде әжесі оған әйел болғандықтан, отбасы мүшелерінің ғибадатына қатыса алмайтынын айтқанда, ол қатты қапаланды. Грин - бұл оның арғы атасына тиесілі сөйлейтін попугай; ол қайтыс болғаннан кейін, ол попугайға қамқорлық жасайды, оны өзімен бірге АҚШ-қа әкеледі. Грин қартайып, қайғыға батып, өзінің қауырсындарын жұлып алса, баяндаушы оны өлімге ұшыратады. Бұл әңгіме гендерлік құндылықтар туралы. Айтқыш әжесінің нәзік әйелге жек көрушілігін қабылдап, әйел ретінде өзін бағалауы керек. Бұл әңгіме ежелгі, қадірлі, бірақ шектеулі құндылықтар мен қазіргі заманғы әйелдікке деген көзқарастың арасындағы қайшылыққа назар аударады. Баяндаушы Вьетнамнан кетіп бара жатқанда, ол Конфуций құндылықтарын есіне алып, Грин мырзаның кейпімен бірге жүреді. Сондықтан Грин мырзаның өлімі - символикалық оқиға.
Қайту сапары
"Қайта оралу" - бұл әйелінің атасы Чинь мырзаны алу үшін әуежайға бара жатқан Кань туралы. Хан Чиньдің жанында оның туған інісі Хунгты көргенде қатты таңғалады. Бұл жағдай Каньді қатты мазалайды. Оның әйелі әжесінің оны мүлдем есіне алмайтынын білгенде, жағдай одан әрі нашарлайды.
Әңгіме
Бұл әңгіме Вьетнамдық Miss Noi есімді жеңіл жүрістің американдық солдаттың әйелі ретінде Америка Құрама Штаттарына әкелінгені туралы. Ол күйеуінен ажырасып, қайтадан жезөкшелікке айналады. Ол Вьетнам соғысының ветераны Фонтенот мырзамен кездеседі, ол оған алмамен ұсыныс жасайды және оған жақсы өмір сыйлайды.
Әкемнен хаттар
"Әкемнен хаттар" - американдық әкесі жоқ, бір жасөспірім қыздың оқиғасы. Әкесі әйелі мен қызының Америка Құрама Штаттарына келуін ұйымдастырғаннан кейін, ол қызының қалай әрекет ететініне сенімді емес, өйткені ол туралы суреттер мен хаттардан біледі. Оның қызы әкесі туралы көбірек біледі, ол АҚШ үкіметіне жазған хаттарын тауып алады. Онда ол ашулы және поэтикалық түрде қызының босатылуын талап етеді.
Сүйіспеншілік
"Love" - Вьетнамның бұрынғы тыңшысы, оның әйелі Бướm. Вьетнамда тыңшы болғандықтан, ол әйелін қарап немесе онымен флирт жасап, қызғанышын оятқан ер адамдардың үйлеріне АҚШ зымырандарын бағыттады. Нью-Орлеанға көшіп келгеннен кейін ол әйелі вьетнамдық мейрамхана иесімен қарым-қатынаста болғанын күдіктеніп, вудумен айналысатын дәрігерге жүгінеді.
Дайындық
Досының мәйітін жерлеуге дайындап жатқан әйел, Сайгонда қыз болған кездегі шаштарын қызғанады.
Күздің ортасы мен ашық жерде
"Орта көктем" және "Ашық жерде" әңгімелерінің ұқсастығы - олар Вьетнам мистикасына қатты қатысты. Екеуі де ата-ана мен бала арасындағы диалогтар және табиғаттан тыс жаратылыстарға сілтеме жасайды. "Оңтүстік" - ананың жоғалған алғашқы махаббаты туралы; "Ақтөбеде" - әкесінің Вьетнамда отбасын тастап кеткені үшін ұлына кешірім сұрауы.
Аңыздар
"Адамның арбалы оқиғасы" романында бір адам, ол шындықты біледі деп мәлімдеген, адамдарды апаттан құтқарып, содан кейін оларды жеуге қайтадан пайда болған әдемі әйелдің рухы туралы әңгіме айтады.
Қар
"Қар" - қытайлық ресторанда официантка болып жұмыс істейтін Giàu есімді әйелдің оқиғасы. Дагмен бірге қардан қорқатын Коэн есімді еврей заңгері Рождество қарсаңында тамақ күтіп жатқанда онымен сөйлеседі. Олар тектілігі әртүрлі болғанымен, ортақ нәрселері бар екенін түсінеді де, бір-бірімен кездесуді жоспарлайды.
Америкалық жұп
"Америкалық жұп" - жинақтағы ең ұзақ әңгіме, 80 беттен тұрады. Бұл оқиғаны Мексикадағы Пуэрто-Вальярта қаласында демалып жүрген Габриэль есімді вьетнамдық әйел айтып берді. Олар америкалық жұбайлар Франк пен Айлинмен танысады. Франк Вьетнамда соғысқа қатысқан, ол өзінің тәжірибелері туралы айтуға құштар. Вин мен Франк таңғажайып және құпия қарым-қатынас жасайды, кейде Вьетнам соғысындағы олардың рөлдері туралы жауыздықтар көрінеді. Бұл оқиға күйеуінің әскери қызметтегі тәжірибесі туралы білмейтін Винннің әйелі көзқарасынан баяндалады. Бұл Вьетнам ардагерлерінің сырт көзқарасы, ал Фрэнк пен Вин алыстан байқалады.
Бейтаныс таудан шыққан иіс
"Жай таудан шыққан иіс" - соңғы әңгіме. Бұл баяу өліп бара жатқан әже туралы және оның жұмыс істеген және бірге өмір сүрген Хо Ши Миннің көрінісі туралы. Америкаға келгеннен кейін де вьетнамдық босқындардың саясаты жалғасады, өйткені олардың жаңа отаны жаңадан коммунистік біріккен Вьетнаммен қарым-қатынас жасағысы келеді.
Салем
"Сәлем" жинағының кейінгі басылымдарына қосылған, Вьетнамның джунглилерінде жалғыз жұмыс істейтін және өз жолына түскен американдық сарбаздарды өлтіретін вьетнамдық солдаттың оқиғасы. Оның жұмысы - американдық сарбаздарды өлтіріп, олармен бірге алып жүретін заттарды алып, оларды үкіметке тапсыру, сонда олар американдық сарбазды анықтай алады. Вьетнамдық сарбаз өзі өлтірген американдық сарбаздан Салем темекісін алады. Темекі пакеті ішінде өлген американдық солдаттың әйелі суреттелген.
Жоғалған
"Жоғалған" деген әңгіме кейінгі басылымдарда қосылған екі әңгіменің бірі. Бұл әңгіме соғыстан кейін Вьетнамда қалып, вьетнамдық қызға үйленген американдық солдат туралы. Америкалық солдат өзінің суретін "Жоғалған" деп аталатын газеттен көреді. Осыған байланысты ол Вьетнамда жоғалып кеткен деп күдіктенді.